Regelmatige update van kerkelijk nieuws in de regio rond de coronacrisis

Hieronder geven we steeds een update. Suggesties, berichten en duiding van informatie uit de landelijke kerk en uit de classis. 

Deze update is van maandag 8 maart 9.00 uur

Reactie kerken Flevoland. Hoe gaan de kerken reageren op de ruimere richtlijnen rond corona? Omroep Flevoland heeft er een programma en nieuwsbericht aan gewijd voor de polder. De Drieklank (PKN) in Almere Buiten telde afgeloopen zondagochtend 25 bezoekers op anderhalve meter afstand. Behalve kerkgangers die samenwonen, die mochten wel bij elkaar zitten. Dominee Rianne Veenstra is blij - meldt Omroep Flevoland - dat er nu weer gelovigen in het gebouw mogen komen, hoewel de zaal nog lang niet vol is. "Er zijn ongeveer tachtig zitplaatsen maar over het algemeen zijn er zo’n twintig gemeenteleden die hier vast te gast zijn." Ook die zijn blij dat ze weer naar de kerk kunnen. "Ik ben alleen", zegt een kerkbezoekster. "En dan zit je in je eentje naar het beeldscherm te kijken." Online naar een kerkdienst kijken vindt ze fijn, maar ze mist wel het directe contact. "Dan zie je elkaars ogen en zie je gelijk of het goed of niet goed gaat." De kerkgangers mogen nog niet zingen. In De Drieklank zingen wel drie mensen voor: een echtpaar en de dominee. In Biddinghuizen wordt de versoepeling stapsgewijs doorgevoerd. Bijvoorbeeld eerst met een organist erbij en misschien pas met Pasen echt met kerkgangers, laat een woordvoerder weten. In Dronten doen ze op dit moment nog niets. Op Urk zijn de drie PKN-kerken wel doorgegaan met diensten, met inachtneming van de coronaregels. Dat wil zeggen maximaal dertig leden en aanmelden via een website is verplicht. Samen zingen hebben de kerkgangers de afgelopen tijd niet gedaan, dat werd overgelaten aan de voorzangers.


Deze update is van woensdag 3 maart 10.00 uur 

Mondjesmaat. De reacties op de verruiming van de richtlijnen van de PKN zijn gereserveerd. Het Noordhollands Dagblad zegt in een kop dat lokale gemeenten 'niet versoepelen' en 'een eigen koers varen'. Ze zetten vooral in op de dertig personen die er maximaal in een kerk mogen zijn. De krant heeft de thermometer onder meer bij de gemeente IJmond gelegd. Het Nederlands Dagblad heeft een zelfde relativerende toon en spreekt over 'behoefte gestuurd'. Het Reformatorisch Dagblad spreekt over een versoepeling die 'mondjesmaat' wordt doorgezet, 'de deur staat steeds op een kier'. In eigen regio merk ik uit de eerste indrukken een genuanceerde reactie. De ruimte om met maximaal vier mensen te zingen wordt herkend. Het past bij live-uitzendingen en bij de oecumenische context. De koppeling aan meer verantwoordelijkheid voor de plaatselijke gemeente past niet alle kerkenraden, want het geeft ook meer discussie. Het verschil tussen online en dertig bezoekers (en dan tegelijk online) ervaart men niet echt als een revolutionaire verschuiving. Uit een vorige periode weet men dat het niet storm loopt en nogal wat organisatie vraagt. De nadruk op onderscheid van doelgroepen doet een direct appel op eigen structuur in het beleid van de lokale gemeente. Uit de wereld van het ziekenhuis een bericht dat de zorg nog steeds op de tenen loopt en dat men met gemengde gevoelens de berichten volgt. Ook enkele berichten van pastores die de meta-vragen aan de orde stellen: over kerkzijn op lange termijn en over levensstijl. 

Deze update is van zaterdag 27 februari 10.00 uur

Onderzoek. De overgrote meerderheid van christenen bezoekt trouw online-diensten in de eigen gemeente. Dat bevestigt onderzoek van het Nederlands Dagblad en de Evangelische Omroep onder 1092 mensen. Zo'n 84 procent bezoekt tenminste twee keer per maand een dienst van de eigen gemeente of kijkt tenminste maandelijks; 16 procent van de kerkgangers doet dat niet. Een klein deel van die 16 procent, namelijk 7 procent, stopte direct bij de eerste lockdown en vond geen aansluiting bij de online-vieringen. De rest van de afhakers gleed in de loop der tijd weg. Onder de afhakers zijn relatief veel mensen in de leeftijdsgroep van 18 tot 35 jaar. De afhankers die niet zeggen terug te komen vindt men relatief vaak bij de rooms-katholieken (14 procent), gevolgd door de evangelische gemeenten (11 procent); en minder bij de PKN (6 procent) en de gereformeerd-orthodoxen (2 procent). Op de vraag naar het aanbod, geeft 77 procent aan dat men online-diensten kent in de eigen gemeente, daarnaast noemt men onder meer: bijzondere diensten (19 procent), avondmaalsdiensten (18 procent), korte meditaties met muziek (13 procent), gebedsdiensten / vespers (11 procent) en bijbelkringen (9 procent). Eerder onderzoek in onder  meer de protestantse gemeente Dronten laat een zelfde tendens zien, dat het overgrote deel van de christenen trouw is aan de kerkdiensten in de eigen gemeente. 


Deze update is van donderdag 25 februari 15.30 uur

Verruiming. De Protestantse Kerk heeft aansluitend bij de verruiming van de overheid de richtlijn voor de plaatselijke kerkenraden aangepast. Het moderamen adviseert de volgende zaken: 

  • Ontvang maximaal 30 bezoekers (exclusief medewerkers) in uw fysieke diensten op basis van de onderlinge afstand van 1,5 meter, vooraf reserveren en triage (zie protocol kerkdiensten en andere kerkelijke bijeenkomsten).
  • Wees u bewust van de samenstelling van gemeenteleden die de kerkdienst fysiek bijwonen. Kwetsbaren en risicogroepen worden geadviseerd de dienst online te (blijven) volgen. 
  • Bied uw eredienst naast fysiek ook online aan voor kerkgangers. Zo is de eredienst - zij het op afstand - ook voor niet in het kerkgebouw aanwezigen toegankelijk.
  • Voor jongeren is dit een zware tijd. Weeg af wat wel/niet past en verantwoord is in uw lokale context om georganiseerd jeugdwerk op te starten (zie protocol jeugdactiviteiten in coronatijd).


De samenzang in kerkdiensten brengt nog steeds risico´s met zich mee. Men stelt: 

  • Beperk het aantal personen dat zingt tot een maximum van 4 voorzangers.
  • Zorg voor een onderlinge afstand van 3 meter tussen de voorzangers en houd een afstand van 5 meter aan tot de mensen in de kerk, rekening houdend met de mogelijkheden van het kerkgebouw. 
  • Neem de leeftijd van de zangers mee in uw afweging. Oudere zangers lopen een groter risico dan jongeren. 
  • Professionele zangers lijken een zodanig betere stembeheersing te hebben dan niet professioneel geschoolde zangers, dat het risico op verspreiding kleiner lijkt. Ook dit kunt u meenemen in uw beslissing waar het gaat om voorzang.
  • Het gebruik van blaasinstrumenten brengt risico’s met zich mee. Als er een combinatie is van zang en blaasinstrumenten, hanteer dan hierbij ook een maximumaantal.


Onderliggende visie. Bij informele gesprekken is uitvoerig gesproken over de argumentatie om te verruimen. Daarbij speelt de gedachte een rol dat ook de samenleving onder leiding van het kabinet verruimt. Er is daarbij een besef  aan het groeien dat het virus langer blijft hangen dan in de beginperiode verwacht en je dus met de aanwezigheid van het virus moet leren omgaan zonder alle activiteiten compleet stop te zetten. Je moet er om zo te zeggen mee leren leven. Er zijn niet alleen de fysieke gevolgen ( volle ziekenhuizen, zieke mensen), maar ook economische - , sociale - en psychologische gevolgen. De geestelijke gezondheid heeft ook de aandacht van de kerken. Kan je vanuit die gedachten zoeken naar meer maatwerk? Tegelijk speelt in de discussie de vraag: is het een verantwoord risico? In de nieuwe richtlijn legt de kerk nog meer verantwoordelijkheid bij de kerkenraden om een onderscheiden beleid te voeren. Men geeft heel expliciet risicofactoren weer en vraagt kerkenraden daar expliciet in het beleid rekening mee te houden. Het gaat dan om zaken als: hou ook rekening met de leeftijd van mensen (bescherm mensen op leeftijd tegen een al te sociale drang), hou rekening met de kwetsbaarheid (sportieve twintigers vermogen meer dan mensen die al weer een stuk ouder zijn, overgewicht hebben en medicijnen slikken), professionele zangers schijnen qua zangmethodiek beter met luchtstromen om te gaan dan spontane, luidruchtige zangers, koperblazers horen bij de extra risico's, etc. Het idee dat er meer verantwoordelijkheid bij kerkenraden komt, zal sommige kerkenraden voor een lastige discussie stellen: de rekkelijken en preciezen worden nog meer met elkaar geconfronteerd. Tegelijk merkte je dat de druk op het geheel van de kerk groter werd, omdat bijvoorbeeld de terughoudendheid qua zang in de PKN de laatste weken strakker regime kende dan bij de rooms-katholieke broeders en zusters. 


Deze update is van woensdag 24 februari 9.00 uur 


Geld. De actie Kerkbalans lijkt voor de classis Overijssel-Flevoland goed uit te pakken. Een kleine enquête van de Vereniging van Kerkrentmeesters waarop 240 gemeenten in Nederland reageerden geeft een lichte stijging van de toezeggingen aan voor de regio Oost. Tegenover deze positieve prognose staat de forse inkomstenderving van die kerkelijke gemeenten die voor inkomsten afhankelijk zijn van de verhuur van gebouwen en inkomsten van buffetverkoop. Voor meer informatie: klik hier.

Deze update is van dinsdag 23 februari 15.00 uur

Gesprek. De Protestantse Kerk houdt een viertal gesprekken met voorgangers, kerkenraadsleden, organisten en cantores die vragen hebben bij de richtlijnen van de kerk. Het gaat vooral over het indringende advies niet te zingen. Er zijn op het moment van schrijven drie bijeenkomsten geweest. Afgesproken is dat er niet een inhoudelijk verslag komt van de bijeenkomsten; het gaat om de ontmoeting en het open gesprek. Wel kan je in algemene zin enkele lijnen zien. Allereerst dat er volop belangstelling is per ontmoeting. Er kunnen maximaal zo'n 35 mensen meedoen, wil je het karakter van het gesprek rechtdoen. Er is waardering dat men zich mag uitspreken. Een grote hunkering naar meer ruimte voor muziek en zang. De menselijke stem zet moeilijk in bij een orgel; de menselijke stem neemt veel makkelijker de toon over van een andere menselijke stem, verwoordde één van de deelnemers het verdriet. Er was onder diverse gesprekspartners een aandrang om een subtieler beleid te ontwikkelen in de denkrichting van een onderscheiden routekaart, waarbij je rekening houdt met allerlei omgevingsfactoren, zeg maar: meer maatwerk kunt leveren. Kortom: er wordt gevraagd om verfijndere stuurmanskunst in de mist. Tegelijk is er veel waardering voor de manier waarop enkele mensen hun nek uitsteken als ze de kerk een eigen profiel geven in het gesprek met overheid en partners. Uiteindelijk realiseert een ieder zich dat er sprake is van gemankeerde kerkdiensten. 

Biddag. Het is de bedoeling om biddag dit jaar nog scherper in beeld te brengen als een dag waarop je bidt voor gewas en arbeid in het perspectief van de coronacrisis. Ds. Marco Batenburg zal daarover schrijven voorafgaand aan biddag. En het is de bedoeling om een gebedsbundel vanuit elf classes samen te stellen waarbij twee pastores uit iedere classis een gebedstekst inleveren. 

Deze update is van maandag 22 februari 23.00 uur

Lockfree. Het digitale gespreksmoment van de classis Overijssel-Flevoland was met een kleine dertig deelnemers drukker bezocht dan verwacht. Het ging over de situatie als er meer ruimte komt voor de kerken in de coronatijd. Hoe kan je goed reageren op een gedeeltelijke of complete lockfree? Voor een uitgewerkt verslag: klik hier. 

Migrantenkerken. Madelon Grant, coördinator van SKIN (koepelorganisatie van migrantenkerken) wijst er in diverse kranten met kerkelijk nieuws op, dat de migrantenkerken het financieel zwaar hebben. Veertig procent van de kerken heeft moeite om de kosten voor het kerkgebouw te dragen. Er is overleg met de minister om een uitweg te vinden. Men mist de collecte-inkomsten. 

Deze update is van vrijdag 19 februari 23.00 uur

Scholieren. De NOS in navolging van het ANP melden dat de Protestantse Kerk zijn gemeenten oproept om hun kerkgebouwen ter beschikking te stellen voor onderwijs aan middelbare scholieren. Het kabinet zegt de kijken naar mogelijkheden om fysiek onderwijs aan middelbare scholieren weer mogelijk te maken. 'Wij vinden dat een mooie beweging, we willen een kerk zijn te midden van 17 miljoen Nederlanders', citeert de NOS een vertegenwoordiger van de kerken. Het thema van de mogelijke beschikbaarheid van de kerken is aan de orde geweest in een overleg van de kerken met het ministerie van Grapperhaus. Het is natuurlijk aan de kerkenraden in samenspraak met de colleges van kerkrentmeesters die beslissen moeten over feitelijke beschikbaarstelling. De NOS meldt op de website dat de Rooms-Katholieke Kerk bezwaar heeft tegen het gebruik van kerkgebouwen (dus de ruimtes waar de liturgie wordt gevierd) om lessen te geven. Eventuele andere ruimtes dan het kerkgebouw zelf kunnen wel voor onderwijsdoelen beschikbaar worden gesteld, dat is aan de parochiebesturen. Het kabinet kijkt naar mogelijkheden om fysiek onderwijs aan middelbare scholieren te geven. De beperkte ruimte op de scholen zelf in combinatie met de noodzaak anderhalve meter afstand in acht te nemen nopen tot onconventionele oplossingen. Ruimte in de kerken kan daaraan een goede bijdrage leveren, zoals eerder ook bioscoopketen Pathé heeft aangegeven open te staan voor gebruik door scholen. 

Kerkelijk gebruik. De ruimhartige houding van de leiding van de Protestantse Kerk roept tegelijk vragen op naar mogelijkheden om het kerkgebruik ook voor eigen doeleinden meer in te zetten. De werkgroep corona van de PKN komt dinsdag weer bij elkaar en zal de situatie bespreken. Gelet op de signalen die het ministerie geeft ten aanzien van de coronacrisis zijn de verwachtingen tot een brede verruiming in algemene zin onwaarschijnlijk. 

Boek. Wim Beekman, classispredikant in Friesland, bracht bij uitgeverij Adveniat een boekje uit met columns. Leo Fijen, directeur van de uitgeverij, brengt het naar buiten met de subtitel 'Kroniek van coronajaar'. De hoofdtitel is 'Als het leven broos wordt'. De uitgave bevat diverse columns die Wim eerder publiceerde in de Leeuwarder Courant. Het boekje is voor 14,95 euro te bestellen op diverse plaatsen, klik bijvoorbeeld hier.

Deze update is van maandag 15 februari 8.00 uur 

Experimenten. Fieldlab Evenementen gaat een aantal testen uitvoeren bij pilot-evenementen. Onder de evenementen is een voetbalwedstrijd van Almere City thuis en buitenevenementen in Biddinghuizen. Onder de titel 'Back to Live' komen 500 mensen bijeen in het Beatrixtheater in Utrecht voor overleg en een theatershow van Guido Wijers. Bezoekers doen mee aan een controle- en testprogramma en Fieldlab heeft vast te stellen welke variabelen beïnvloed kunnen worden zodat men relatief veilig bij elkaar kan zijn. Bezoekers moeten onder meer vooraf worden getest; en er zijn in het Beatrixgebouw diverse bubbels gevormd en deelnemers dragen een chip waarmee de wandelgangen kunnen worden nagegaan.

Deze update is van zaterdag 13 februari 10.00 uur

Giften. De goede doelen halen meer geld op voor hun werk tijdens de coronacrisis. Dat blijkt uit een inventarisatie van het Nederlands Dagblad. De stijging varieert van 2 tot 30 procent. Het gaat om evangelisch-christelijke organisaties als Tearfund, Woord en Daad en Prisma. Er is nog geen overzicht over de resultaten van Kerkbalans, de actie die formeel liep tot 31 januari. In Twente zijn enkele gemeenten die een tussenstand geven, met de kanttekening: 'Een mooi bedrag en als het conform de verwachting doorloopt bereiken we de doelstelling' of woorden van een gelijke strekking. Afwachten dus of het lukt mensen blijvend bij de essentie van kerkenwerk te betrekken. De vereniging VKB houdt een enquete op basis waarvan men de tendenzen kan duiden. 

Deze update is van vrijdag 12 februari 12.00 uur 

Luisterend oor. Het moderamen van de generale synode van de PKN gaat in gesprek met mensen die eerder van hun onrust blijk gaven over de adviezen over de kerkdiensten die vanuit Utrecht zijn gegeven. Doel van het gesprek is het onderlinge begrip verbeteren en de verbondenheid bevorderen. Klik hier.

Vaccineren of niet? De Europese Kerkenconferentie houdt donderdag 16 februari 16.30 uur een webinar over dit thema. Je mag gratis luisteren na een registratie. Klik hier.

Vriezenveen. Een online-viering in de hervormde gemeente Vriezenveen op 13 december, net voor verstrakking van de corona-maatregelen, is bron van een corona-besmetting geworden. Dat meldt TC Tubantia. Er waren 22 aanwezigen, die allen betrokken waren bij de productie van een livestream. Het ging om een zogenaamde cross-over-dienst met muziek in het cultureel centrum. Het liep gelukkig goed af met alle besmetten. Eén van de bezoekers vertelt in de krant dat men zich aan de afstand hield, een mondkapje droeg en soms maar vijf minuten binnen is geweest. Men heeft vanaf het moment van besmetting iedere vorm van live-muziek in de ban gedaan en de opname met de spreker los gekoppeld van het geheel van opnames. Vermoed wordt dat ook een uitvaart in de Grote Kerk bron van besmetting is geworden, aldus de krant. De krant geeft verder aan dat besmettingen in het werk ook bron van coronaverspreiding zijn. 

Deze update is van donderdag 11 februari 18.00 uur

Kerk als teststraat. Kerkelijke gemeenten in gebruik als teststaat. Ook dat komt voor, bij voorbeeld de Oude Kerk in Rotterdam-Charlois. 

Deze update is van woensdag 10 februari 14.00 uur

Van crisisjaar naar jubeljaar. De Raad van Kerken heeft in samenwerking met Kerk in Actie een brochure uitgebracht met het motto 'van crisisjaar naar jubeljaar'. De bezinning past in de jaarlijkse cyclus waarbij men toerustingsmateriaal aanbiedt bij biddag en dankdag. Voor twee euro excl. portokosten kan men exemplaren bestellen bij de Raad. Er komen teksten voorbij als 'het genademoment van de crisis', 'schulden, slavernij en ongelijkheid: het stelsel moet anders', 'wat blijft: de zorg voor elkaar' en diverse gebeden. 

Nuance niet-zingen. De werkgroep 'Zingen in de kerk' heeft rond 5 februari een pyramide naar buiten gebracht met diverse mates van risico die men loopt bij het wel of niet zingen (zie ook: hier). Een lid van de werkgroep heeft nog eens uitgelegd dat er boven de risico-lijn drie variaties zijn genoemd; eerdere versies noemden er twee. Inhoudelijk maakt het geen wezenlijk verschil, maar het is nuttig te snappen wat er gezegd wordt. Zonder risico nivo 1 is 'niet zingen'. risico nivo 2 is 'één persoon zingt in een verder lege ruimte' en nivo 3 ook nog boven de gevarenzone is 'maximum twee personen zingen. Zij zijn beiden vooraf negatief getest'. Onder de stippellijn (dus met de nodige risico's) nivo 4 staat 'één peroon zingt met een aantal anderen erbij. Aanwezige mechanische ventilatie op maximum. Iedereen draagt een mondkapje'. Daaronder volgen nog andere nivo's die ook vol risico zijn. 

Digitaal dialoogcontact. De landelijke kerk biedt de mogelijkheid om in gesprek te gaan over de terughoudende richtlijn van de kerk over het zingen. Aanleiding zijn signalen en brieven van cantores, organisten, kerkenraden die graag een ruimere richtlijn zouden willen. Het is niet de bedoeling de richtlijn bij te stellen, maar het is wel de bedoeling om op maat met elkaar in gesprek te gaan. Er volgen via de landelijke kerk later data waarop men kan intekenen als men wil deelnemen aan zo'n digitaal gesprek. 

Vrijwilligers na 21.00 uur. De juristen van de kerk denken er nog over na, maar vooralsnog is de conclusie dat een vrijwilliger van de kerk die na 21.00 uur op pad is omdat de online-viering na 21.00 uur klaar was, zich niet kan legitimeren voor een boa. Een vrijwilliger heeft geen werkgever-/werknemer-relatie met de kerk. 

Jeugdwerk. Het protocol van het kerkelijk jeugdwerk is de laatste keer aangepast parallel aan scouting. Het geheel gaat terug op de richtlijnen van het ministerie van VWS en dat klinkt op onderdelen soms net even anders dan enting op het ministerie van het ministerie van Justitie. 

Routekaart. Het onderwerp van een routekaart voor de kerken staat op de agenda van het kerkelijk overleg met Grapperhaus. Een soortgelijke kaart was ook in het najaar in beeld, maar is nooit afgerond en naar buiten gebracht. Het is ook nu niet duidelijk of er zo'n kaart komt met het oog op een mogelijke verruiming van de maatregelen, maar dat wil niet zeggen dat het helemaal buiten beeld is bij het overleg. 


Deze update is van maandag 8 februari 9.00 uur

Lockfree. De werkgroep lockfree van de PKN vergadert wekelijks. Men werkt aan adviezen en impulsen die plaatselijke gemeenten en de kerk in de breedte kunnen oppakken als er meer ruimte komt in het publieke leven bij het afbouwen van de coronacrisis. 
 

Rooms-Katholieke Kerk. Er is geen principiële reden om vaccinatie niet toe te staan. Dat zegt bisschop Hans van den Hende in een interview met NRC. ‘Je moet je God niet alleen dienen met het hart, maar ook met je verstand’. Hij vertelt dat veel gelovigen in parochies zijn aangewezen op een livestream. Ook vormsel en huwelijksvoorbereiding gaat veelal online. De bisschoppen hebben een protocol opgesteld om risico’s zoveel mogelijk te vermijden. Afstand. Aanmelden. Hygiëne. Ventileren. Zingen is een risico, zegt men ook in de RKK, daarom doet men dat niet samen, maar alleen een cantor kan wel of maximaal vier zangers die ver uit elkaar staan. Dat laatste geeft soms enige discussie als er een gezamenlijke viering is met protestanten, voeg ik (KvdK) er aan toe, Hans van den Hende heeft het daar in de NRC verder niet over. Van den Hende is duidelijk over vaccineren: ‘Vaccineren is een manier om zorgvuldig om te gaan met gezondheid van jezelf en van anderen’. Ook de RKK bereikt net als de PKN nieuwe mensen. Van den Hende: ‘Er zijn mensen die een tijd niet naar de kerk zijn geweest en nu de draad oppakken. Ze zijn door deze periode van stilstand tot bezinning gekomen. Doordat ze op zichzelf zijn teruggeworpen, ontdekken ze dingen die meer bij hun persoon passen dan tijdens hun drukke agenda was voorzien’. De slotvraag gaat over verpleegkundigen die goed werk doen en niet religieus zijn. Hoe duidt de rooms-katholieke monseigneur dat? ‘Ik sluit niet uit dat dit de impulsen van de Heer zelf zijn. Ik wil hun roeping niet annexeren, want dat vinden mensen die niet geloven onprettig. Maar hun toewijding heeft trekken die bij een religieuze roeping niet zouden misstaan. Ik heb respect dat ze dat allemaal volhouden. Dat de mens er zo voor een ander kan zijn, vind ik indrukwekkend. In deze toewijding aan de ander komen mensen enorm goed uit de verf. Zoals God het bedoeld heeft’.


Anglicanen. De kerk van Engeland (Anglicaanse Kerk) heeft diverse adviezen uitgebracht voor de veertigdagentijd, de stille week en Pasen. Het begin al met Aswoensdag (dit jaar 17 februari), een bijzondere dag in de Anglicaanse traditie. De voorganger kan as over het hoofd van een gemeentelid strooien, zo wordt uitgelegd, maar de bijpassende woorden moeten voor het geheel van de gemeente worden uitgesproken en niet in de buurt van de individuele gelovigen. Op de vraag of men in de paastijd mag zingen, is het antwoord – in tegenstelling tot de PKN in Nederland – ‘ja mits de begeleiding voor zingen in gebedshuizen wordt gevolgd. Het aantal zangers (inclusief eventuele geestelijken en predikanten) moeten tot het absolute minimum worden beperkt, en in ieder geval mag niet meer dan drie bedragen’. We noemen nog een paar vragen en antwoorden. Vraag: Kan de Paaswake of een Dageraaddienst (of enige andere dienst) geheel of gedeeltelijk buiten plaatsvinden? Antwoord: Ja, maar alleen op het kerkhof of op een andere plaats waar gewoontegetrouw  diensten worden gehouden. Bezoekers moeten oppassen dat ze te allen tijde fysieke afstand houden, ook tijdens de verplaatsingen naar en vanuit het kerkgebouw. Vraag: Kan men nieuw paasvuur aansteken? Mogen daarbij kaarsen worden gebruikt? Antwoord: Ja, op voorwaarde dat de fysieke afstand in acht wordt genomen. Kaarsen zouden moeten zijn gedistribueerd met een minimum aan persoonlijk contact. Meer lezen? Klik hier.

Deze update is van donderdag 4 februari 17.00 uur

Bidstond. De behoudende Christelijk-Gereformeerde Kerk in het Friese Damwoude houdt een speciale bidstond om de nood rond de corona-epidemie in gebed voor God te brengen. De avond wordt gehouden op 10 februari. ‘We hopen met elkaar te bidden voor: de zieken met allen die hen verzorgen en voor de overheid om wijsheid bij haar besluiten. Maar ook gaan we in gebed voor onze samenleving die in zoveel facetten geraakt wordt en voor de kerken om verootmoediging en eenheid’. Aan deze bidstond zullen meewerken de predikanten A.A. Egas, H. de Greef, J.A. Mol en evangelist S. de Visser. Elke betrokken predikant belicht een aspect vanuit de Bijbel en gaat daarover in gebed. Deze avond is live te volgen via de website cgk-damwoude.nl. De aanvang is 19.30 uur.

Deze update is van woensdag 3 februari 20.00 uur

Verlengd. Gemeenten wordt geadviseerd niet te zingen tijdens de kerkdienst, noch blaasinstrumenten in te zetten tot ten minste 2 maart. Toch nog eerder dan verwacht heeft het moderamen van de protestantse generale synode het op 19 januari uitgebrachte advies nu verlengd. Het advies impliceert dat men ook afziet van zingen met een klein aantal personen. Het advies geldt ook voor online-opnames.  

Deze update is van dinsdag 2 februari 9.00 uur

Unieke synode. De berichten komen naar buiten van wat je een unieke synode kunt noemen. Vrijdag kwam de PKN bij elkaar, vanwege corona was het een 'buitengewone moderamenvergadering'. De generale synode mocht inspreken. Het moderamen besliste. Publiek was niet toegestaan. Dus bericht het ND 'berichtgeving hierover is daarom gebaseerd op wat de kerk hierover maandag zelf naar buiten bracht'. De PKN berichtte dat er een strategisch beleidskader is vastgesteld. 'Er is veel enthousiasme over de toekomstgerichte beweging die de Protestantse Kerk, en dus ook haar dienstenorganisatie, wil inzetten', aldus de afdeling voorlichting van de PKN. Ook het rapport 'Lichter kerk-zijn' is vastgesteld na een peiling onder synodeleden. Er is 'bij veel gemeenten behoefte aan een lichtere structuur', aldus voorlichting. Het moderamen besloot ook geetelijke verzorgers een bijzondere opdracht te geven waar dat past. 'Prachtig dat we geestelijk verzorgers in de eerste lijn voortaan deze zending kunnen geven', aldus René de Reuver via de pen van de afdeling voorlichting. 

Werkgemeenschap. Het is stevig de tanden op elkaar zetten voor predikanten en kerkelijke werkers in de gemeenten. Dat bleek tijdens werkgemeenschappen die deze week plaatsvonden. Er is bij velen een zoom-moeheid. Niet iedereen komt mee in de nieuwe techniek. Men ziet uit naar meer mogelijkheden in het pastoraat. Het ging ook over de toegang tot verpleeghuizen en ziekenhuizen. De pastores zijn in de regel terughoudend en als men naar een ziekenhuis gaat zoekt men eerst contact met de afdeling en ook is het belangrijk afstemming te hebben met de familie. Je wilt voorkomen dat het bezoek van de familie in de knel zou komen doordat de pastor voor gaat. 

Deze update is van vrijdag 29 januari 8.00 uur

Relativerende humor. Wie Fries zingt in de kerk loopt meer risico's op een coronabesmetting dan wie Saksisch zingt. Het Fries kent veel uitgestoten klanken die veel aerosolen in de lucht brengen, terwijl het Saksisch juist meer klanken inhaleert. Saksen slikken de -en in, terwijl de Friezen bijvoorbeeld achternamen nog eens voorzien van een aerosolen oproepende -stra-klank. Deze conclusie lijkt voor de hand liggend als het klopt wat de Limburger schrijft. Daarin neemt men een CBS News bericht over van een onderzoek met vier vrouwen en vier mannen die fragmenten van drie werken onder laboratoriumomstandigheden hebben gezongen. Het gaat om een populair Japans kinderliedje, Beethovens Ode aan de Vreugde en delen van La Traviata van Verdi. Het zingen van de Duitstalige klassieker was goed voor 1302 deeltjes per minuut, het Italiaans telde 1166 deeltjes per minuut en het Japanse lied slechts 580 deeltjes per minuut.  

Gemor. 'Helemaal niet zingen vinden wij onaanvaardbaar. Dan blijft er weinig meer over van de eredienst. Het is ook niet nodig'. Een enkele predikant en een enkele cantor in het midden van het land ronselt sympathie-betuigingen om de leiding van de kerk tot een ander advies te bewegen. Tot zover wat me feitelijk onder ogen komt. Dan mijn eigen mening: Wonderlijk zo'n initiatief. De lijn van de landelijke kerk is immers een sterk advies, en geen wet. M.a.w. als men  plaatselijk meent allerlei risico's te willen lopen is dat een eigen keus van de kerkenraad. Het is echter heel gevaarlijk als het landelijk advies al een compromis in zichzelf bevat. In het publieke domein zijn twee situaties bekend waarin men zich aan de toenmalige landelijke richtlijn van beperkt zingen heeft gehouden en waar mensen zijn besmet en overleden. Er zijn bij mij nog anoniem andere situaties binnengekomen waar je zorg over kunt hebben. Dus als je iets landelijk zegt, kan je er niet om heen, dat er situaties zijn geweest waarbij mensen zijn overleden. Je wilt die risico's voorzijn en bent eenduidig: het advies is niet-zingen Zo'n vroomheidsactie 'laten we zingen' en dat de landelijke kerk in de mond willen leggen is absurd, alsof je met een virus een koehandel kunt sluiten. Iets anders is, dat je als kerkenraad plaatselijk bewust kiest meer risico te lopen dan het landelijk advies neerlegt. Een enkele dominee belt me en geeft aan dat men plaatselijk een eigen compromis sluit. Zo'n predikant legt dan uit dat er maar één zanger is en dat de afstand wel vijf meter is tot iemand anders en dat de ruimte ongeveer leeg is verder. Ik reageer dan laconiek en ietwat cynisch: 'Jullie hebben dus je eigen compromislijn gemaakt en dat is dan ook de lijn die je gewoon aan je gemeente moet uitleggen. Wellicht is de gemeente trots op jullie dat jullie zelf nadenken, misschien zijn er ook wel gemeenteleden boos, omdat jullie naast formeel onderzoek je eigen intuïtie als bron van beleid gebruiken waar anderen de risico's van ervaren. De meeste mensen komen niet te overlijden als ze besmet worden. Dus misschien valt het mee bij jullie, zelfs als er besmetting is, waar andere gemeenten met de dood geconfronteerd zijn'. Overigens wordt er naar het advies gekeken als de overheid op 9 februari weer met een persconferentie komt. 

Deze update is van donderdag 28 januari 10.00 uur

Online ontmoeten. Ds. Wim de Jong van de Hofkerk in Goor pakt het pastoraat voor een deel online aan. In de periodieke nieuwsbrief schrijft hij: 'Andere jaren vonden er in januari en februari ontmoetingen in de wijk plaats, waarin we wijksgewijs op een avond of middag elkaar ontmoeten in kleine groepen rondom een thema. Dit jaar is dat helaas niet mogelijk, maar wellicht vinden mensen het fijn om elkaar online te ontmoeten om te horen hoe het is en om de ervaringen in deze tijd te bespreken, eventueel gekoppeld aan een thema. Graag hoor ik wie daar belangstelling voor heeft en welk moment van de dag de voorkeur heeft: ochtend, middag of avond'.

Online leren. De commissie vorming en toerusting in Holten had een aardig programma opgesteld voor leeractiviteiten in 2020/2021. Corona gooide roet in het oorspronkelijke eten. Ook daar maakte men een vertaalslag en een deel van het programma wordt online aangeboden. Op woensdagavond 27 januari was de beurt aan de classispredikant die in gesprek ging met achttien bezoekers op het beeldscherm over de millennials in de kerk. 

Geloof en corona. Het onderzoeksbureau PEW onderzoekt de relatie geloof en coronacrisis. Het Amerikaanse bureau brengt dat naar buiten onder de kop 'Meer Amerikanen dan mensen in andere ontwikkelde economieën zeggen dat Covid-19 hun religieus geloof heeft versterkt' (klik hier). Het Nederlands Dagblad presenteert het materiaal onder de kop 'Onderzoek: corona maakt veel gelovigen religieuzer'. Het onderzoekbureau zelf heeft als subkop 'Ongeveer dertig procent van de Amerikaanse volwassenen zegt dat de pandemie een boost gegeven heeft aan hun geloof; ongeveer veertig procent zegt dat het de familiebanden heeft versterkt'. Nederland is één van 14 landen die bij het onderzoek zijn betrokken. Gemiddeld zegt tien procent dat de crisis hun geloof heeft versterkt. Nederland zit met zeven procent onder dat gemiddelde. Ook tijdens webinars van de classispredikanten kwam het thema aan de orde. Nogal wat mensen (je praat dan toch over 93 procent voor Nederland) zijn geneigd geen directe verbinding met hun geloofsovertuiging te leggen; ze zien de pandemie als iets wat er om natuurlijke redenen is en vinden het lastig daar in termen van 'geloof' en 'relatie met God' over te spreken. 

Deze update is van woensdag 27 januari 9.00 uur

Doorzingen. Ilona de Lange van het Nederlands Dagblad heeft nagetrokken in hoeverre andere kerken het advies van de PKN navolgen om van zingen in de online-diensten af te zien. ‘Het advies wordt nauwelijks ter harte genomen door lokale kerkenraden’, concludeert ze. Als je het stuk leest, blijkt het daarna vooral te gaan om kerkenraden van de gereformeerde gemeente en de kleine orthodoxe protestantse kerken. Maar ze geeft ook een enkel voorbeeld vanuit de PKN. ‘Binnen de PKN zijn er gemeenten die twee zangers laten zingen in een nagenoeg lege kerk, bijvoorbeeld de Gereformeerde Kerk van Boven-Hardinxveld. Sommige gemeenten hebben het aantal zangers teruggebracht naar één zanger, zoals in de Noorderkerk in Amsterdam. Andere kerken, waaronder de Hervormde Kerk in Genemuiden, geven wel gehoor aan het indringende advies’, aldus de krant.



Deze update is van dinsdag 26 januari 8.00 uur

Vaccinvoorrang. Het Steunpunt Kerkenwerk (SKW) van drie kleine orthodoxe protestantse kerken (vrijgemaakt, christelijk-gereformeerd en nederlands-gereformeerd) heeft Grapperhaus in het CIO gevraagd om voorrang voor predikanten bij het ontvangen van het vaccin. Het Nederlands Dagblad bericht daarover en geeft aan dat mr. Sjaak Verwijs van de Bond van Predikanten niet vraagt om een dergelijke voorrang. Hij wijst op het feit dat pastores van tehuizen vaak al onder een voorrangsregeling vallen vanwege hun arbeidsterrein. Ik (KvdK) heb een enkele vraag van een gemeentepredikant gekregen op dit punt en steeds verwezen naar de landelijke kerk, en daaraan toegevoegd dat naar mijn inzicht op dit moment niet te snel om een voorrangspositie moet worden gevraagd. Je komt al snel in een moeras van afwegingen terecht, waarbij de ene prioriteit tegen de andere moet opbieden. Het is op dit moment niet aannemelijk dat er van overheidswege wordt ingegaan op de gedachte die SKW heeft verwoord. 

Deze update is van maandag 25 januari 12.00 uur 

Ervaringen van een ziekenhuispastor. De patiëntenzorg voor een ziekenhuispastor is in deze coronatijd een stuk intensiever dan voor corona. Dat vertelde desgevraagd één van de pastores in de regio Overijssel-Flevoland. Er zijn duidelijk meer aanvragen voor de pastores. En de mensen die het ziekenhuispastoraat bezoekt zijn ook veel zieker. Steeds vaker overlijden patiënten die de pastores bezocht hebben tijdens hun opname. Voor corona was dat aantal beduidend lager. De stervensbegeleiding voor covid patiënten is intensief. Vooral ook omdat meestal niemand weet of iemand het zal halen of niet. Het is elke keer weer aftasten wat een patiënt nodig heeft, hoop of berusting, of nog wat anders. Hoewel veel mensen die in het ziekenhuis werken steeds vermoeider raken, heeft de pastor die desgevraagd reageert het gevoel dat er langzaam wel een soort van balans is gevonden in de nieuwe vragen die op een ziekenhuispastor afkomen. De pandemie brengt allerlei nieuwe vragen met zich mee, zoals de vragen van de triage op de IC. Er zijn voorbeelden van pastores die nadrukkelijk bij het moreel beraad in een ziekenhuis zijn betrokken. 

Instellingen. De discussie over de toegankelijkheid van ziekenhuizen en tehuizen gaat nog even door. Vanuit IJsselheem is ons nog een keer uitgelegd dat alle predikanten en geestelijke verzorgers toegang hebben tot hun pastoranten, dus buiten de bezoekregeling van familieleden om. Wel wordt gevraagd om zich even te melden bij de receptie en zich te houden aan de veiligheidsvoorschriften (mondkapje, handen wassen, anderhalve meter), en nu ook: niet meer dan één locatie per dag bezoeken. Dat laatste geldt overigens ook voor interne medewerkers en behandelaren. De afspraken kunnen op een locatie worden aangescherpt als er bijvoorbeeld een verdenking van een besmetting is. Ralf Smeets van de Vereniging van Geestelijke Verzorgers, heeft er in het publieke debat op aangedrongen predikanten toe te laten tot hun pastoranten in de ziekenhuizen. 



Deze update is van vrijdag 22 januari 13.30 uur

PKN. De website van de PKN geeft formele informatie over de avondklok. De overheid heeft een avondklok afgekondigd met ingang van zaterdag 23 januari 2021. De avondklok geldt van 21.00 uur tot 4.30 uur. Ambtsdragers en andere kerkelijke medewerkers die tijdens de avondklok-periode noodzakelijke kerkelijke activiteiten buitenshuis willen verrichten, kunnen dat doen indien zij een eigen verklaring in combinatie met een werkgeversverklaring op zak hebben.

De werkgeversverklaring mag voor een langere periode worden afgegeven. De eigen verklaring moet per situatie opnieuw worden ingevuld. Een format voor een eigen verklaring is te downloaden via de site van de Rijksoverheid.

Hieronder twee formats voor werkgeversverklaringen Protestantse Kerk:

Werkgeversverklaring avondklok - voorbeeld ingevuld tbv medewerker digitale kerkdiensten

Werkgeversverklaring avondklok - voorbeeld ingevuld voor predikant


Alhoewel er binnen gemeenten van de Protestantse Kerk geen sprake is van een werkgever/werknemers situatie, meldt de officiële landelijke website, wordt in deze uitzonderlijke situatie het woord ‘werkgeverschap’ functioneel opgevat. 
Het is aan de kerkenraad, als ware zij een werkgever, de afweging te maken wat noodzakelijke en dus urgente werkzaamheden zijn die geen uitstel dulden. Te denken valt aan: 

  • Digitale avonddiensten: ambtsdragers en medewerkers die ervoor nodig zijn om deze te realiseren. 
  • Crisispastoraat 
  • Voorbereidingen uitvaarten

De avondklok geldt tot woensdag 10 februari 2021 04.30 uur.


Deze update is van vrijdag 22 januari 10.00 uur 

Avondklok. De website van de Protestantse Kerk zal in de loop van deze vrijdag - zo is de toezegging - de standaardformulieren die nodig zijn om een ontheffing te krijgen van de avondklok publiceren. Het zal gaan om een link die verwijst naar een website van de overheid. Het gaat om twee teksten: 'formulier eigen verklaring avondklok' en 'formulier werkgeversverklaring avondklok'. Tot 10 februari heeft men dergelijke verklaringen nodig. Het formulier kan uitgeprint zijn of digitaal getoond worden. Dergelijke verklaringen zijn bijvoorbeeld ook in gebruik voor zorgpersoneel en andere beroepsgroepen.

Het lijkt de kant op te gaan dat de PKN zich in die lijn schikt. Je kunt dan de ene verklaring zelf invullen en de andere verklaring moet van de werkgever komen, die in dit uitzonderingsgeval wordt vertegenwoordigd door de voorzitter en scriba van je kerkenraad. De eigen verklaring is overigens wel spannend, zo bleek in een informeel overleg van classispredikanten. Want wat rechtvaardigt het dat de avondklok-verordening wordt geschonden? Wat is zo urgent? Het is dus nog maar de vraag welke situaties als 'urgent' gelden. Moet je denken aan een stervende die direct om je hulp vraagt? Moet je denken aan iets anders? Het laat zich raden dat de berichtgeving die vandaag komt een verdere inkleuring geeft naar de huidige situatie met de avondklok. Wat we hier schrijven is om 10.00 uur 's ochtends nog speculatief. 

Vaccineren. Zo af en toe komt het thema voorbij 'moeten predikanten / pastores met voorrang worden gevaccineerd?' In een informeel overleg van classispredikanten kwam dat ook aan de orde. De meeste classispredikanten - ik (KvdK) ook - die daarmee te maken krijgen geven een negatief advies. 'Laten we solidair zijn met mensen in de samenleving en niet om zo'n voorrangspositie vragen. Voor iedere predikant die gevaccineerd wordt, wordt een oudere later gevaccineerd'. Soms  wordt doorverwezen naar het landelijk apparaat van onze kerk om het probleem daar neer te leggen. 

Instellingen. Het thema 'toegang tot een ziekenhuis' is een apart thema, wat ook voortdurend terugkeert. De indruk bestaat dat het minder pregnant ligt dan wel eens wordt gesuggereerd. Het beste kan je overleggen op maat met de pastor van een instelling en met verzorging, aldus een informeel overleg van enkele classispredikanten. 

Deze update is van donderdag 21 januari 9.00 uur 

Avonddiensten. Diverse gemeenten waar men avonddiensten op zondag houdt, werken nu al aan het ombouwen van het rooster. Sommige kiezen voor het opnemen van de diensten, zodat ze op het vaste tijdstip van 19.00 uur of 19.30 uur kunnen worden uitgezonden. Men verzet het moment waarop men de diensten registreert voor een online-viering, omdat men er van uit gaat dat de avondklok vanaf dit weekend van kracht wordt. 

Hinder. Predikanten worden geweerd bij het bezoek van zieken in een ziekenhuis. Het Nederlands Dagblad heeft een artikel waarin voorbeelden worden gegeven uit Goes en ook uit Zwolle. Sjaak Weststrate van de vrije-evangelische gemeente in Heerde merkte dat hij werd weggestuurd bij Isala. Toen dat eerder gebeurde in september zette de directie de zaak weer recht, maar nu vindt het opnieuw plaats. De medewerkers verwijzen naar de familie en de noodzaak daarmee afspraken te maken als predikant. Een ondoenlijke situatie aldus Sjaak Verwijs, directeur van de Predikantenbond. Hij voorziet een situatie waarin je een soort 'domineespasje' nodig, zoals mensen van de pers een 'perskaart' hebben om ergens toegang te krijgen. De secularisatie maakt een vanzelfsprekende toegang steeds lastiger. 

Deze update is van dinsdag 19 januari 19.00 uur

Werkgeversverklaring. Er is op woensdag 20 januari 13.00 uur weer een persconferentie en aansluitend is er een debat gepland in de tweede kamer. Het zou zo maar kunnen dat de overheid de avondklok gaat invoeren van 20.00 uur 's avonds tot vroeg in de ochtend. De werkgroep van de Protestantse Kerk heeft vooralsnog geen nader overleg gepland (dat kan natuurlijk veranderen). Men verwacht bij invoering van een avondklok vragen; immers als je buiten de vastgestelde tijden toch op straat bent moet je een verklaring hebben van de werkgever hebben. Predikanten hebben in het voorjaar 2020 zo'n verklaring ontvangen omtrent het predikantschap. Dat kunnen ze daarvoor inzetten, zo meldt 'Utrecht'. Voor kerkelijke werkers en geestelijke verzorgers die buiten deze groep vallen verwijst de landelijke dienstenorganisatie naar de website van de rijksoverheid.nl. Daar is een modelverklaring te vinden. Overigens is de lijn die de kerken in het algemeen aanhouden: probeer in de geest van de regelgeving te werken en voorkom niet-noodzakelijke bewegingen; dus ook als het gaat om avondbewegingen, zoek niet onnodig de grenzen. 

Onderbouwing niet zingen. Er zijn diverse vragen binnengekomen in technische zin vanuit gemeenten over het advies niet te zingen. Enkele van de vragen en antwoorden zijn vrijgegeven. Een eerste vraag gaat over het volume van de ruimte. Kan een grotere ruimte niet meer aerosolen verdragen? De werkgroep 'Zingen in de kerk' geeft aan dat onderzoek nog loopt, maar dat er op dit moment geen reden is om 'het advies te differentiëren voor wat betreft ruimtevolume'. Een andere vraag suggereert zang van één persoon terwijl er meer mensen in dezelfde ruimte zijn. Men adviseert dat niet te doen. De lijn is: niet zingen of slechts met 1 persoon in een lege ruimte. 

Deze update is van dinsdag 19 januari 12.00 uur

Mentaal tegengif. Gebruik het kerkgebouw om te vaccineren. Die oproep doen de remonstrantse predikant Joost Röselaers en de protestantse predikant Ad van Nieuwpoort in een opiniestuk in NRC.nl. De kerk laat op die manier zien midden in de samenleving te staan. Een vaccin als tegengif tegen corona sluit aan bij de functie van de kerk als wekelijks mentaal tegengif tegen ongewenste excessen in de samenleving. 'De GGD en andere instanties roepen we op om kerken niet alleen als religieuze gebouwen te beschouwen maar ook als praktische en troostrijke plekken, bij uitstek geschikt voor massale campagnes als vaccineren en testen', aldus de predikanten. 

Berlijn. Toch nog weer een bericht in de pers over een kerk die het niet heeft begrepen. De politie van Berlijn heeft zondagavond een einde gemaakt aan de viering van de Jesus Miracle Harvest Church. Er waren 170 mensen bijeen in een pinksterkerk zonder inachtneming van afgesproken maatregelen van overheidswege. 

Deze update is van maandag 18 januari 8.00 uur 

Vaccineren. De verschillende titels van het Algemeen Dagblad (Stentor en Provinciale Zeeuwse Courant) brengen dit weekend een groot verhaal over orthodoxe christenen die op principiële gronden een vaccinatie weigeren. Het verhaal begint met een vrouw die vijftig jaar geleden door deze halsstarrigheid in een rolstoel belandde. Het AD schat dat de meeste conservatieve kerken, zoals de Gereformeerde Gemeenten in Nederland en de Oud Gereformeerde Gemeenten, minder dan 25 procent gevaccineerden zal krijgen, terwijl binnen de gematigde kerken rond de 50 tot 60 procent inmiddels diverse vaccinaties toelaat. Binnen de Protestantse Kerk Nederland (PKN) en de Christelijke Gereformeerde Kerken speelt het vaccinatiedebat niet. ,,De afkeer van vaccinatie is een groepskenmerk in bepaalde kringen”, zegt hoogleraar religiegeschiedenis Fred van Lieburg. ,,Het bepaalt de mate van vroomheid en zuiverheid. Als je tegen vaccineren bent, sta je hoger aangeschreven.” Het AD spreekt kritisch over politici van de SGP en bestuur van de Nederlandse Patiëntenvereniging dat zij zich op dit punt te weinig in het publieke debat roeren. 

Solo. Hart van Nederland werkt het thema 'alternatieven voor gemeentezang en koorzang' uit. Men noemt het voorbeeld van een kerk in Rotterdam. Ds. Ilse Hogenweg vertelt dat een soliste te voren in een lege kerk liederen inzingt. 

Besmettingen. Er zijn meer kerken waar besmetting waarschijnlijk in het kerkgebouw heeft plaatsgevonden. Dat wordt steeds duidelijker. Biddinghuizen en Julianadorp hebben besmetting in de kerk naar buiten gebracht. Bij de redactie van deze site zijn inmiddels drie andere meldingen binnengekomen, waarbij in één gemeente ook dodelijke slachtoffers te betreuren zijn. De kerkenraden zijn terughoudend om daarover verdere speculatieve mededelingen naar buiten te doen; het is ook lastig onomstotelijk de bron van de besmetting eenduidig te fixeren.   

Deze update is van donderdag 14 januari 7.00 uur

Nieuw advies PKN. Het moderamen van de Protestantse Kerk is naar buiten gekomen met een verklaring over de jongste corona-ontwikkelingen en adviseert gemeenten met klem in ieder geval de komende vier zondagen, dus t/m 7 februari 2021, tijdens de kerkdienst in het geheel niet te zingen. Dus ook niet met een klein aantal personen, zoals in het vorige advies nog als mogelijkheid werd genoemd. De Britse variant van het coronavirus blijkt extreem besmettelijk te zijn. Volledig vertrouwen op afstand houden en ventilatie is té risicovol, aldus het moderamen. Dat advies geldt ook voor het opnemen van liederen in een doordeweekse setting, met een klein aantal mensen. Dan zijn de risico’s namelijk net zo aanwezig. Het moderamen wijst op alternatieven voor het zingen, zoals het aanbod van de omroepen. De omroepen EO en KRO/NCRV stellen rechtenvrije video’s van liederen beschikbaar, aldus een verklaring. Men kan ook er voor kiezen om de tekst van een lied uit te spreken als voorganger, eventueel met opgenomen muziek op de achtergrond. 

Advies zingen in de kerk.  Aan het besluit van het moderamen ligt een advies van de werkgroep ‘Zingen in de kerk’ ten grondslag. Deze werkgroep heeft 12 januari een vijfde advies uitgebracht en raadt het zingen met een groep, ja überhaupt het zingen in een dienst, af. De werkgroep heeft een pyramide getekend en kleurt deze in van groen bovenaan naar donkerrood aan de basis. Met de kleur geeft en de mate van risico’s aan. Bovenaan in het groen staat ‘niet zingen’. Onderaan volop in het rood staat ‘Groep zingt met een aantal anderen erbij, zonder aanwezigheid mechanische ventilatie op maximum stand/CO2-regeling uit en zonder mondkapjes. Ook nog groen is het gedeelte met de toelichting: ‘Eén persoon zingt in een verder lege ruimte’. Vervolgens trekt men een streep. De kleur rood dringt enigszins binnen bij de omschrijving: ‘Eén persoon zingt met een aantal anderen erbij. Aanwezige mechanische ventilatie op maximum stand / CO2-regeling uit. Iedereen (inclusief zanger) draagt een mondkapje’. De werkgroep ziet zichzelf als expertgroep op het gebied van ventilatie en een gezond binnenmilieu. De leden zijn vertrouwd met de kerkelijke praktijk. Wilbert van Iperen, classispredikant van de Veluwe, is namens de kerken als toehoorder verbonden aan de werkgroep. De werkgroep zelf bestaat uit zeven leden met als voorzitter Henk Willem van Dorp verbonden aan DGA Van Dorp BV. Het gaat om een familiebedrijf met 1200 medewerkers in 20 vestigingen gericht op commerciële technische dienstverlening.

Rooms-katholieke richtlijn. De verlenging van de lockdown door het kabinet tot en met 9 februari heeft geen consequenties voor de coronamaatregelen die al in de Rooms-Katholieke Kerk gelden. Dat laat het secretariaat van de Nederlandse Bisschoppenconferentie woensdag 13 januari weten. Het protocol ‘Kerkelijk leven op anderhalve meter’ blijft met de aanvullingen van 9 oktober 2020 vooralsnog van kracht.


Rechten. Het breed moderamen van de classis Overijssel-Flevoland heeft een brief gestuurd naar de landelijke synode over het gebruik van muziek in online-diensten. Men vindt de ruimte om liederen legaal te gebruiken te beperkt. De indruk bestaat dat vele plaatsen door de nood gedreven copiëren en inzetten voor de diensten. Het is vaak ondoenlijk als gemeente alle rechten te honoreren, terwijl de partners die materiaal aanbieden vaak mondjesmaat iets vrij geven. Het breed moderamen vraagt ruimere afspraken te maken met enkele partners. Zie ook het complete verslag van recent gehouden breed moderamen: klik hier. 

Deze update is van woensdag 13 januari 21.30 uur 

Jeugdtrends. De coronacrisis heeft grote impact op de jeugdtrends. Dat schrijft het jongerenwerk van diverse kerken in 'Jeugdtrends 2021' (klik hier). De organisaties proberen met het benoemen van de jeugdtrends de werkers in het jeugdwerk een goede toon te laten vinden voor het werk. Zelf spreekt men over 'hoop bieden'. Verschillende organisaties waaronder HGJB en Jong Protestant doen mee aan het initiatief. Jongeren hebben minder contact met mensen en zijn meer online actief. Ze zijn eenzamer dan ooit in deze tijd. Daarnaast worstelen jongeren met gevoelens van verdeeldheid, teleurstelling en machteloosheid. Voor jonge mensen, die hun identiteit aan het ontdekken zijn, heeft de actualiteit een vormende en langblijvende invloed op hoe zij naar zichzelf en de samenleving kijken, aldus de Jeugdtrends. 

Deze update is van woensdag 13 januari 8.00 uur

Oproep PKN. Zing in kleinere koortjes. Zanggroepen in kerken mogen niet groter zijn dan vier of vijf personen. Ook als midweeks liederen worden opgenomen voor de uitzending op zondag. De Stentor (regionale editie van het Algemeen Dagblad in de regio Oost) meldt dat de Protestantse Kerk die dringende oproep laat uitgaan. De website van de PKN zelf maakt verder nog geen melding van een nadere oproep. Wel is bekend dat de coronawerkgroep dinsdag 12 januari een vergadering had belegd naar aanleiding van de jongste persconferentie van het kabinet waarbij ook enkele besmettingen in kerken opgelopen aan de orde zouden komen. Verwacht wordt dat er komende dagen een nader bericht komt. Er ligt intern een advies van de werkgroep Zingen in de Kerk; het moderamen moet daar naar kijken en dan komt men formeel naar buiten (tweede helft van de week). De verwachting is, dat men niet met een bijstelling komt op het aantal bezoekers en het jeugdwerk, maar wel met een consequentie naar de nieuwe situatie met het Britse virus. Vooral het zingen ligt onder het vergrootglas. 

Overleg minister. Vrijdag is er weer overleg van het CIO met minister Grapperhaus. Vermoed wordt dat onder meer de vaccinatie aan de orde komt. Zoals bekend heeft zorgpersoneel de gelegenheid zich te laten vaccineren, maar geestelijke zorg valt bijvoorbeeld niet automatisch binnen de vaccinatiegroep. 

Achtergesteld. Christenen in veel Aziatische en Afrikaanse landen worden massaal achtergesteld bij het uitdelen van voedselhulp in corona-tijd. In sommige West-Afrikaanse landen grepen islamitische extremisten de lock-down aan om met gerichte acties de druk op christenen op te voeren. De pandemie bleek in verschillende landen aanleiding om christenen verdacht te maken. Hun 'foute geloof' zou de oorzaak van deze ziekte zijn. In Sri Lanka gebruikt de politie de coronacrisis als excuus om huizen van christenen binnen te vallen en te onderzoeken welke activiteiten er plaatsvinden. Dat schrijft Open Doors, een organisatie die zich inzet voor vervolgde christenen, bij het publiceren van de ranglijst van landen waar sprake is van christenvervolging. In een jaar tijd werden 4700 christenen om het leven gebracht omwille van hun geloof. In 74 landen is sprake van vervolging. Noord-Korea staat op de eerste plaats. Veel onrecht vindt plaats in Afrika. Nigeria is er berucht om. In totaal hebben 340 miljoen christenen met vervolging en discriminatie te maken. 

Deze update is van dinsdag 12 januari 8.00 uur

Julianadorp. De onlinekerkdiensten met kerst hebben in Julianadorp negen besmettingen met corona tot gevolg gehad. Vermoedelijk is het zingen de oorzaak. Zeven mensen zijn inmiddels hersteld. Een achtste persoon ligt nog op intensive care. Dat heeft Henk van ’t Zand, voorzitter van de kerkenraad, tegenover het Noordhollands Dagblad bevestigd.  

Zingen taboe. Het dagblad Trouw reageert in een commentaar op de meldingen van coronabesmettingen die zijn binnengekomen van online-diensten. 'Voorlopig maar niet meer zingen in de kerk', is de kop. Er zijn nu onafhankelijk van elkaar enkele kerkelijke gemeenten die online-diensten verzorgen en toch met besmettingen te maken krijgen. 


Deze update is van zaterdag 9 januari 9.00 uur 

Vervolg Biddinghuizen. Het dagblad Trouw plaatste een artikel over Biddinghuizen. Daaruit blijkt dat Henk-Willem van Dorp, voorzitter van de werkgroep 'Zingen in de kerk' inmiddels een bezoek heeft gebracht aan de protestantse gemeente Biddinghuizen. De werkgroep analyseert in hoeverre aerosolen een kwalijke rol kunnen spelen. Van Dorp vermoedt dat het zingen een rol speelt bij de besmetting, zelfs al is men binnen de adviezen vanuit het land gebleven. Maar zeker is het niet. Van Dorp merkt in Trouw op dat in het algemeen het innemen van de plekken moeilijk kan zijn als men zich prepareert voor een opname. Hij wijst er verder op dat er vanuit het land steeds sprake is van een risico-taxatie met de bedoeling om de risico's naar aan laag niveau terug te brengen. Met andere woorden zeg ik dan in mijn eigen taal: je kan via een website een indicatie krijgen van de risico's die je loopt, maar je krijgt geen garanties voor immuniteit.

Bij mij zelf roept één en ander beelden op aan de tijd toen ik nog journalist was; het beeld wat ik nu weergeef staat overigens niet in Trouw, maar komt bij het intikken van de update boven. Je leerde als journalist om tegen het einde van het gesprek je notitieboekje weg te leggen en op te letten wat mensen dan ging zeggen of je nog toesisten in de garderobe. Mensen dachten dan dat je niet meer alert was en dat het gesprek al afgelopen was. Vaak kwam uit die toevoegingen de kop van een artikel. Zo vermoed ik, dat het bij veel aerosolen gaat, zonder te suggereren dat het in Biddinghuizen zo is geweest overigens. Maar dan toch wel dat je de meeste risico's loopt op het moment dat je niet meer alert bent, na het zingen, in de garderobe. Je denkt dat je veilig bent, maar dat is schijn. Daarom nogmaals de oproep: Houd afstand, houd afstand, houd afstand. 


Deze update is van dinsdag 5 januari 9.00 uur 

Effect. De besmetting in de kerk van Biddinghuizen lijkt geen directe consequenties te krijgen voor het uitgezette beleid. De coronawerkgroep komt niet met spoed bij elkaar. En je merkt in de media dat men de informatie niet op pagina 1 plaatst, maar ergens verder op in de krant. Bij mij als classispredikant kwamen er ook enkele telefoontjes en mailtjes binnen van mensen die vroegen om de koers van de kerken op het huidige niveau te handhaven. Jan Klopman, voorzitter van de kerkenraad, heeft in enkele interviews aangegeven dat men in Biddinghuizen zelf ook verder gaat met kerkdiensten online. Men is strakker op de lijn van het beperkte minimum gaan zitten en geeft desgevraagd aan niet te verwachten dat andere kerken hun beleid aanpassen. 

Scheiding kerk en staat. Hoe hard is eigenlijk de scheiding van kerk en staat? In de achterliggende maanden klonk nogal eens het argument dat de overheid buiten het territorium van de kerk moest blijven, gelet op de scheiding van kerk en staat. Minister Grapperhaus liet al in een vroeg stadium weten niet van plan te zijn met boa's in kerkdiensten te komen. Het leek er op dat een soortgelijk patroon zich in andere landen aftekende. Het deed denken aan het bijbelse idee van een asielplaats, een plek waar de overheid niet ingrijpt en waar je naar toe kunt vluchten en veilig bent voor politie-ingrijpen, net zoals dat in de ambassades geldt. Tegen dat licht gezien is het bericht in Duitsland opmerkelijk. De politie in Herford (ruim 140 kilometer oostelijk van Glanerbrug) heeft zaterdag een bijeenkomst van de Freikirche van Baptisten beëindigd. Deelnemers wacht een procesverbaal. Men kwam met 150 mensen samen, droeg geen mondkapje en zong gezamenlijk in de viering. Burgemeester Tim Kähler (SPD) vond het beroep op godsdienstvrijheid misplaatst. De politie in Essen trad kort voor kerst ook al op bij een Freikirche waar 80 mensen soortgelijk gedrag vertoonden als in Herford. In Duitsland behoren de rooms-katholieke en de evangelische kerk tot de grote volkskerken. Er zijn geen overtredingen bekend uit deze twee mainline-kerken. 

Deze update is van maandag 4 januari 12.00 uur 

Online. Deze ochtend was er informeel overleg van classispredikanten en informeel overleg met diverse mensen uit Biddinghuizen. Juist het gegeven dat men zich in Biddinghuizen beweegt binnen de algemeen aangereikte richtlijnen van de kerk gaf veel gespreksstof. Het is niet duidelijk waar de besmetting ontstaat. Gelet op de mensen die besmet zijn bestaat de sterke indruk dat het gaat om de online-opnamen van 15 december. En je zou willen dat een besmetting eerder in beeld is om verdere verspreiding te voorkomen. In ieder geval was er een gevoel bij vele gesproken mensen, dat het besluit in Biddinghuizen om wel online-diensten te blijven houden, maar op het absolute minimum te gaan zitten, getuigt van wijsheid. Hoe minder mensen in het gebouw immers, hoe minder kans dat er besmettingen optreden. Het betreft een lokaal gekozen lijn, de landelijke coronagroep heeft over de concrete casus verder geen uitspraak gedaan en richt zich op de hoofdlijn van beleid qua advisering. 

Deze update is van maandag 4 januari 0.30 uur

Corona-uitbraak na online-dienst. Omroep Flevoland heeft op zondag 3 januari het bericht naar buiten gebracht, dat zeker tien leden van de protestantse gemeente in Biddinghuizen in december besmet zijn geraakt met corona toen ze in de kerk opnames maakten voor een kerkdienst. Twee mensen zijn inmiddels overleden aan de gevolgen van de ziekte. Ze zullen vrijdag 8 januari en zaterdag 9 januari worden begraven.

Volgens Jan Klopman, de voorzitter van de kerkenraad, bleek na de opnames in De Voorhof dat één aanwezige was besmet met corona. ‘Daarna zijn tien gemeenteleden ziek geworden, ik zelf ook’. Het overlijden van de twee gemeenteleden is zondagmorgen 3 januari tijdens de dienst voorgelezen. Klopman zegt dat iedereen zich verslagen voelt dat het opnemen van een online-dienst op een avond zo'n impact heeft.

De dienst werd op 15 december vastgelegd, nadat de kerk had besloten vanwege de lockdown zeker tot en met 17 januari alleen nog online diensten te houden. Volgens Klopman zijn bij de opnames alle coronamaatregelen gevolgd. Het was ook niet de eerste keer dat de dienst werd opgenomen. De gemeente werkt sinds enkele weken vanuit een nieuwe ruimte. 

De kerkenraad zegt over de corona-uitbraak onder meer het volgende: ‘In een bericht voor de Kerst hebben we u – via de website en de GemeenteFlits - op de hoogte gebracht van een aantal Corona besmettingen van gemeenteleden. Er is een sterk vermoeden dat een aantal besmettingen is terug te leiden naar 15 december. Op die avond hebben 2 afzonderlijke groepjes van mensen opnames gemaakt voor de kerstdienst, waaronder het opnemen van het Ere zij God.
 
Het zag er aanvankelijk naar uit dat de getroffenen milde klachten hadden. De situatie voor een aantal is de afgelopen weken echter drastisch veranderd. Twee mensen zijn helaas overleden. En één verblijft nog in het ziekenhuis.
 
Dat het zo’n verdrietig einde van 2020 en begin van 2021 zou worden hadden we met elkaar niet verwacht. Als kerkenraad zijn we zeer aangeslagen hierdoor. Het grijpt ons aan dat er zoveel mensen ziek zijn geworden en twee mensen zijn overleden. We voelen ons machteloos. En tegelijkertijd voelen we verantwoordelijkheid en stellen we onszelf veel vragen.
Immers deze opnames zijn gedaan net zoals in de afgelopen maanden wel vaker opnames zijn gemaakt voor diensten.
 
We begrijpen dat mensen gevoelens van onbegrip, van boosheid, van verdriet kunnen hebben over hoe dit heeft kunnen gebeuren. Wij weten het antwoord niet. We hebben contact met alle betrokkenen en vragen ook u om te zien naar hen die het zwaar hebben, door verdriet, door zorg, door ziekte, door de onmacht en het ongrijpbare’.

Deze update is van donderdag 31 december 9.00 uur 

Oudejaarsconference. De gereformeerde pastores uit Ermelo hebben het jaar 2020 afgesloten met een heuse oudejaarsconference. De uitzending van bijna anderhalf uur is gisteren online gezet (klik hier). De enscenering vindt plaats vanuit de Immanuëlkerk, waar de pastores in quarantaine zijn gezet. Achter een stapel toiletpapier gaan ze in op het kroonjaar 2020, het coronajaar ook en bespreken ze allerlei nieuwe ontwikkelingen, zoals het oefenen met digitaal vergaderen. 

Deze update is van dinsdag 29 december 9.00 uur 

Sociaal Cultureel Planbureau. Het Sociaal Cultureel Planbureau (SCP) heeft kwartaalcijfers naar buiten gebracht uit het onderzoek 'Burgerperspectieven'. Daaruit blijkt dat de coronacrisis het vertrouwen bij mensen laat afbrokkelen. Het vertrouwen in politici en in de medemens is afgenomen. Verder zegt in oktober 21 procent van de mensen het gevoel te hebben dat ze weinig grip op hun eigen toekomst hebben, 52 procent meent daar wel grip op te hebben. Deze opvattingen zijn door de coronacrisis niet veranderd. Het SCP schrijft: 'Nederlanders waren altijd al tamelijk somber over het leven van toekomstige generaties'. Een meerderheid verwacht dat toekomstige generaties het slechter krijgen dan de huidige generatie. Daarbij zijn de economische perspectieven behoorlijk geslonken in de opiniepeiling sinds het uitbreken van de coronacrisis. Over de eigen financiële situatie is men in meerderheid tevreden. De tegenstellingen in het land groeien, aldus de analyse van het SCP. 

Deze update is van maandag 28 december 13.00 uur 

België. De Vlaamse televisie ging uitgebreid in op de corona-discipline tijdens de kerst. De kerken (voornamelijk rooms-katholiek en in mindere mate aanwezig de protestantse kerk) blijven buiten beeld qua schendingen van het protocol, maar er was wel melding van religieuze ongehoorzaamheid bij sikhs en bij joden, aldus de Vlaamse zender. Politieagenten hebben ook het protocol geschonden, en het publiek ging massaal naar de Ardennen richting sneeuw ondanks een negatief advies. Kortom: ook daar heel veel aandacht voor mensen die zich niet in aan de richtlijnen houden, net zoals delen van de pers in Nederland de neiging hebben om als toezichthouder op te treden. 

Grote gezinnen. Het Nederlands Dagblad heeft een tweede check gemaakt naar de plaatsen waar een hoge besmetting is geregistreerd. Eerder berichtte men al dat er veel plaatsen op de biblebelt zijn en dat het vermoedelijk niet met kerkdiensten, maar met de grootte van de gezinnen te maken heeft. Nu heeft men een soort contra-expertise uitgevoerd en gekeken naar plaatsen die niet op de biblebelt liggen, maar die wel bekend staan om de grootte van het gezin. Ook daar blijken de cijfers hoger dan gemiddeld te liggen. 

Deze update is van maandag 28 december 13.00 uur 

België. De Vlaamse televisie ging uitgebreid in op de corona-discipline tijdens de kerst. De kerken (voornamelijk rooms-katholiek en in mindere mate aanwezig de protestantse kerk) blijven buiten beeld qua schendingen van het protocol, maar er was wel melding van religieuze ongehoorzaamheid bij sikhs en bij joden, aldus de Vlaamse zender. Politieagenten hebben ook het protocol geschonden, en het publiek ging massaal naar de Ardennen richting sneeuw ondanks een negatief advies. Kortom: ook daar heel veel aandacht voor mensen die zich niet in aan de richtlijnen houden, net zoals delen van de pers in Nederland de neiging hebben om als toezichthouder op te treden. 

Grote gezinnen. Het Nederlands Dagblad heeft een tweede check gemaakt naar de plaatsen waar een hoge besmetting is geregistreerd. Eerder berichtte men al dat er veel plaatsen op de biblebelt zijn en dat het vermoedelijk niet met kerkdiensten, maar met de grootte van de gezinnen te maken heeft. Nu heeft men een soort contra-expertise uitgevoerd en gekeken naar plaatsen die niet op de biblebelt liggen, maar die wel bekend staan om de grootte van het gezin. Ook daar blijken de cijfers hoger dan gemiddeld te liggen. 

Deze update is van donderdag 24 december 15.00 uur 
- met het oog op Kerstfeest - 

Midden in de winternacht

Nog nooit was deze dag alleen maar deze dag.
Voor niemand. Er gaat geen kerst voorbij
zonder herinnering aan die al lang voorbije.
Je staat bij minstens dertig ranke sparren,
drie besneeuwde stallen. Bij bontgekleurde,
kwijtgeraakte, stukgevallen, diep betreurde
ballen. Ruikt wat er is gebraden, aangebrand,
steekt kaarsen aan en kransjes in je mond.
Veel mooier lijkt het nu, dan je het toen al vond.

En als de klokken luiden voor wie werd geboren,
trekken, in feestelijke stoet, de liefste doden
aan je pas opgepoetste geestesoog voorbij.
Op hun paasbest. Met vleugels aan de handen
die liters slagroom driftig klopten met een garde,
of vastberaden warmte schonken aan een fles.
Kastanjes poften, harde noten kraakten, je servet
tot blanke lelie vouwden, zwaan. Die wezen
naar de maan. Verlegen meebewogen met tv-ballet.

Vandaag had je graag duizend stoelen rond
je onversierde, net niet lege tafel neergezet:
alsnog de herbergier die het verhaal ontbeert -
niet eens alleen voor wie je zelf zo mist. Je tuigt
tot stof en as geworden bomen op in geestgrond,
of repareert weer lampjes die bezweken bleken
na een dof jaar op zolder, in een rommelkist.
Door wat ontbreekt, voel je wie er ontbreken.
Je buigt, bezield. Eert, dankt, wat is verloren.

Het schijnt, in alle breekbaarheid en eindigheid,
nog onvergankelijker dan tevoren. Nieuw en jong.
Hemel die opengaat: die tover. Weet eindelijk waarover
je destijds juichend, maar toch nietsvermoedend zong.


- kerstgedicht dat één van de classispredikanten ontving; 
het is geschreven door Désanne van Brederode - 

Deze update is van donderdag 24 december 10.00 uur 

Biblebelt. De NOS, Eenvandaag, de Gelderlander, het Nederlands Dagblad, Reformatorisch Dagblad, Trouw: ze brengen allemaal het bericht dat het RIVM (Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu) bezorgd is over de omvangrijke groep besmettingen op de biblebelt. Niet de kerkdiensten, maar de hechte sociale gemeenschappen lijken de oorzaak. Het Nederlands Dagblad heeft een lijst met 20 plaatsen gemaakt die in het bijzonder in deze categorie 'zware besmettingen' thuishoren en daarvan hebben er 14 een gemeenteraad waarin ChristenUnie en SGP 15 procent of meer van de stemmen haalde. Wat Overijssel-Flevoland betreft gaat het om: Urk (als eerste genoemd, de cijfers zijn van twee weken geleden, nadien is het aantal besmettingen op Urk afgenomen) en Wierden (als vierde). Verder worden genoemd in volgorde van heftigheid: Bunschoten, Altena, Woudenberg, Zaltbommel, Veenendaal, Rhenen, Scherpenzeel Gelderland, Sliedrecht, Neder-Betuwe, Barneveld, Hardinxveld-Giessendam, West-Betuwe.

Vaccineren. En hoe komt het straks met vaccineren?, kan je als vervolgvraag stellen. Het is bekend dat een minderheid van de bevindelijk gereformeerden moeite heeft met vaccinaties. Daarnaast merk je terughoudendheid over vaccinaties in de berichten van de media bij allerlei seculiere groepen, die twijfelen aan de snelheid waarmee het vaccin is ontwikkeld en de mogelijke bijwerkingen. Het RIVM bracht al in 2010 een uitgave naar buiten met de titel ‘Bezwaren tegen vaccinaties’. Frits Woonink heeft het geschreven. Daarin wordt aangegeven dat er drie groepen zijn waar reserves bestaat ten opzichte van de vaccinatie, dit speelt bij bevindelijk gereformeerden, antroposofen en de zogenaamde kritische prikkers. Elk van de groepen wordt uitgewerkt. De bevindelijk gereformeerden worden geschat op 210.000 mensen (cijfers 2010) van wie een derde kritisch is over vaccinaties. De antroposofen hebben zich deels gebundeld in de Antroposofische Vereniging met 4300 leden. De kritische prikkers worden niet gekwantificeerd. Ze hebben sinds 1994 een landelijk verband: de Nederlandse Vereniging Kritisch Prikken.


Half uur. Kerkdiensten moeten met kerst niet langer duren dan 30 minuten; en er moet niet gezongen worden. Dat schrijft het ministerie van Kerkelijke Zaken in Denemarken in een persbericht. Afgelopen maandag was er al een richtlijn uitgebracht waarin men nog uitging van 45 tot 50 minuten. Toen werd er ook al opgeroepen om naar alternatieven voor het zingen te zoeken. De persverklaring gaat nu nog een stap verder en verbiedt het zingen. Door de kerkdiensten te beperken qua tijd hoopt men de gevaren van besmetting te verminderen. Ook in Denemarken woedt er een discussie van kerkelijke leiders en virologen. In beide kampen zijn mensen te vinden die nog een stapje verder zouden willen gaan en kerken in het algemeen willen sluiten. Traditioneel is de betrokkenheid van de overheid bij de kerk in Denemarken sterker dan in Nederland. De lutherse kerk is in zekere zin staatsgodsdienst en onderhoudt allerlei zilveren koorden met de overheid.

Kerstboodschap. Er zijn zoals te doen gebruikelijk heel veel kerstboodschappen afgegeven. Van de paus. Van René de Reuver. Van Marco Batenburg. De koning zal later volgen. Onder al die boodschappen is er één die niet ieder jaar terugkeert. Eén van minister Grapperhaus. Minister Grapperhaus heeft zijn eigen kerstboodschap afgegeven. In samenspraak van CIO (Contact in Overheidszaken) en RvK (Raad van Kerken) heeft hij een video ingesproken van twee minuten, waarin hij zijn beleid rond de bestrijding van corona uiteenzet. Enkele fragmenten: ‘Iedere kerst zingen we vol overgave: Komt allen tezamen. Dit jaar krijgt dat lied een andere betekenis. Vanwege het coronavirus zullen we het kerst en oud en nieuw op een andere manier moeten vieren. Geen mensen in de kerk. En ook heel weinig mensen in huiselijke kring. Dat zal voor u een groot gemis zijn. Maar ik heb er alle vertrouwen in dat u zich tijdens de feestdagen aan de maatregelen  houden. Samenkomen kan gelukkig ook heel goed digitaal. Kerken hebben getoond dat ze zo ook mensen kunnen bereiken. Laten we focussen op wat wel kan. Kerst is het feest van licht. De komst van Christus geeft veel mensen hoop. Licht altijd sterker dan duisternis. Met #nietallleen verbinden ze lokale initiatieven. En volgens mij is dat bij uitstek de gedachte achter kerst. Als we nu binnen blijven is het straks weer veilig. Laten we er op vertrouwen dat we volgend jaar weer allen tezamen kunnen komen, jubelend van vreugde’. Klik hier.


Deze update is van maandag 21 december 7.00 uur 

Stevige toon. Alle diensten moeten online. Grapperhaus is onwrikbaar. Het Nederlands Dagblad presenteert een interview met de minister die het contact met de kerken onderhoudt. Eigenlijk is de inhoud niet anders dan in zijn brief vorige week. Maar de toon is stevig aangezet in de krant. 'Het geduld van de minister Ferd Grapperhaus (Eredienst) is op; kerken kunnen deze lockdown écht niet meer fysiek bijeenkomen'. De  minister legt uit dat zijn toon inderdaad is verschoven. Er is geen ruimte meer voor uitzonderingen. Vandaar dat hij in gesprekken met Schiphol, met winkels en met kerken de gesprekspartners steviger aanpakt. 'Wie zich achter de voordeur terugtrekt, moet ook verantwoording afleggen. Ga het maar uitleggen aan zieken en mensen in de zorg. ...en laat ik het maar gewoon zeggen: ook tegenover God. You must meet your Maker'. 

Engeland. Wie het Engelse nieuws een beetje volgt merkte tot voor kort enige euforie met beelden van inentingen en mensen die zich vaccin-rijk rekenden. Die toon is weg nu zich een nieuwe variant van het virus met een grote besmettelijkheid heeft aangediend. In Londen en het zuidoosten van Engeland zijn de veiligheidsmaatregelen opgeschroefd. Mensen mogen alleen nog naar buiten voor noodzakelijke zaken. Men mag slechts met twee mensen buiten zijn. En met kerst is er slechts één dag waarop men met drie verschillende huishoudens bij elkaar kan zijn, dat aantal lag eerst op vijf. De website van de Kerk van Engeland heeft op zaterdag een update gekregen. Het zet in met: 'Voor veel mensen zullen de nieuwe beperkingen betekenen dat ze de Kerst alleen moeten doorbrengen. Niemand van ons heeft een dergelijke situatie in zijn leven eerder meegemaakt'. De aartsbisschop van Canterbury Welby en zijn staf spreken slechts mondjesmaat over geopende kerken. 'We weten dat publieke eredienst - zowel persoonlijk en op afstand - vele mensen ontspanning, hoop en inspiratie geven'. Men spreekt blijdschap uit dat zelfs bij veiligheidsniveau vier (men werkt met 'tiers', 'niveaus' in Engeland) kerkgebouwen soms geopend zijn, maar men drukt iedereen op het hart uitermate voorzichtig te zijn.  

Deze update is van zaterdag 19 december 10.00 uur

Reformatorische kerken. Ook de kerken ter rechterzijde van het protestantse spectrum hebben zich vanuit het landelijk verband uitgelaten over de coronamaatregelen. De Hersteld Hervormde Kerk adviseert om niet meer dan dertig mensen toe te laten. De Gereformeerde Gemeenten hebben in een brief de achterban gevraagd 'een substantiële afscheling van het aantal kerkgangers per eredienst te overwegen'. De kerken adviseren beiden andere activiteiten digitaal op te zetten, of geheel stil te leggen. De nog weer kleinere reformatorische kerken, namelijk Gereformeerde Gemeente in Nederland en Oud Gereformeerde Gemeente in Nederland, laten ruimte voor bezoekers en leggen de verantwoordelijkheid bij de kerkenraad. Aldus berichten in het Nederlands Dagblad. 

Musicals en kerstfilms. 'Musicals en kerstfilms: zo vieren protestantse kerken Kerstavond' meldt dagblad Trouw. In een verslag onder meer een stukje over Borne. 'Meerdere gemeenten hebben zelf een videoproductie gemaakt, zoals de PKN-gemeente van Borne. Dominee Johan Meijer was er zelf bij betrokken: 'De film heet 'Reisgebod', en is een reis door het gebied van onze burgerlijke gemeente Borne, opgenomen op de motorkap van een auto. Op verschillende plekken is een scene opgenomen als onderdeel van de liturgie. Ook is er een gastoptreden van onze burgemeester'.

Op social media is een trailer te vinden van Almere Buiten (De Drieklank) van de alles-is-anders-kinderkerstnachtfilm, waar de burgerlijke overheid ook een bijdrage aan heeft geleverd. Klik hier.


Deze update is van donderdag 17 december 22.00 uur 

Jeugdwerk. Er kwamen diverse vragen binnen over het jeugdwerk. Ik heb dat nagevraagd. De PKN geeft de informatie daarover niet weer op de centrale website, maar bij JOP. Daarop staat: 'De tijdelijke extra maatregelen per 15 december 2020 zetten helaas een streep door veel jeugdwerkactiviteiten. Alle fysieke bijeenkomsten van jeugdgroepen zijn verboden. Dit geldt voor zowel binnen- als buitenactiviteiten. Alleen fysieke jeugdactiviteiten als onderdeel van de eredienst zijn toegestaan.

Uiteraard kunnen jeugd- en jongerengroepen elkaar wel online ontmoeten. Zo kun je elkaar toch een hart onder de riem steken en delen hoe het met je gaat'. Voor meer informatie: klik hier.  


Deze update is van donderdag 17 december 9.00 uur

Regio. De Stentor (dagblad in West-Overijssel) meldt dat veel kerken in de regio Salland gesloten zijn met kerst. ‘Veiligheid voor alles’, zegt de kop van de Stentor. Men citeert onder anderen ds. Iemke Epema uit Zwolle: ‘We staan als kerk niet buiten de samenleving’.

Bisschoppenconferentie. De Nederlandse bisschoppenconferentie heeft op 15 december besloten dat de Rooms-Katholieke Kerk dit jaar op kerstavond geen publieke vieringen, zoals de nachtmis, houdt. Dat betekent dat er vanuit de RKK tussen donderdag 24 december 17.00 uur en vrijdag 25 december 7.00 uur in het geheel geen publieke vieringen worden gehouden. De bisschoppen willen in deze periode van lockdown een beweging van veel mensen voorkomen. Verder wijzen de bisschoppen er op dat de kerken geen groepen mogen ontvangen die bijvoorbeeld de kerststal komen bekijken. Het blijft wel mogelijk dat parochies de kerk openstellen om mensen individueel de gelegenheid te bieden de kerk te bezoeken voor een moment van gebed om een kaars op te steken. Ook kan de traditie om op Oudejaarsavond om 24.00 uur de kerkklokken te luiden, voort worden gezet om de onderlinge verbondenheid met de gelovigen in de samenleving te onderstrepen. De bisschoppen roepen overigens op wel kerstmis te vieren. Dat kan onder meer via livestream. Zie voor meer informatie: https://www.rkkerk.nl/nieuws/

Trouw. Trouw maakt in een artikel ‘Zingen in de kerk moet van God’ de balans op en geeft aan dat een aantal protestantse gemeenten de zelfde koers volgt als de Rooms-Katholieke Kerk. Classispredikant Klaas van der Kamp wordt geciteerd: ‘In Wijhe is de kerststallenexpositie gesloten, alle diensten gaan online. In de Hengelose Waterstaatkerk mogen alleen de medewerkenden de kerk nog in’. Trouw gaat verder in op de vrijmoedige koers van enkele evangelische en refo-kerken. Ook daar heb ik (Klaas van der Kamp) iets over gezegd. Het bewuste citaat: ‘Classispredikant Klaas van der Kamp kan zijn ergernis nauwelijks verbergen. “De gewone protestantse en katholieke kerken houden zich keurig aan de regels. Ze zoeken zelfs de randjes ervan niet op. Maar op sociale media gaat het alleen maar over evangelische groepen die de regels aan hun laars lappen, over refokerken met tweehonderd kerkgangers. Die verzieken het voor ons, daar word ik op aangesproken. Irritant, ja.” Daardoor worden de ‘gewone’ kerken nog voorzichtiger. “In Wijhe zeggen ze: het mag nog wel, maar we zien ervan af. Net als in Heino. Uit solidariteit met iedereen die corona heeft en bestrijdt, geven we het goeie voorbeeld.”

Misschien op deze plaats toch een kleine toelichting. Want de tekst is niet innemend. In de regel probeer je niet te spreken over anderen in beoordelende zin. Waarom dan nu toch? Ik had het gevoel dat dingen enigszins in proportie moeten komen en dat christenen aan de randen van het kerkelijk segment zich bewust moeten zijn van het effect van hun daden. Het zijn deels mensen die ook sterk missionair beogen te zijn en dan is het handig je te realiseren hoe jouw gedrag bij niet-kerkelijken wordt opgeslagen. Je komt niet in de categorie 'begeerlijke levensovertuiging', maar in de categorie 'christen-gekkie' (het woord is ooit door Frank Bosman geïntroduceerd). 

Toen Lodewijk Dros belde en het onderwerp per telefoon aansneed, herinnerde ik me hoe ik destijds als secretaris van de Raad van Kerken af en toe moslimleiders heb gebeld als er ergens een aanslag was geweest. We probeerden als Raad van Kerken dan uit te leggen dat leiders in Nederland zich publiek moesten distantiëren van de motivatie van de agressieve moslims om te laten weten aan seculier Nederland dat je religie in twee soorten hebt: de meeste moslims hebben een gezonde levensopvatting en dragen bij aan de democratie, maar er zijn ook anderen, uitzonderingen, die van je geloof een karikatuur dreigen te maken. En je moet duidelijk maken aan de wereld dat je niet met één bril naar islam kunt kijken.

Deze update is van woensdag 16 december 12.00 uur

Vertaalslag. Hoe pakken concrete gemeenten de nieuwe coronamaatregelen op? Een voorbeeld vanuit de protestantse gemeente Wijhe. Tot 19 januari 2021 zendt men alleen nog kerkdiensten digitaal uit. Alle activiteiten voor kinderen en jongeren worden opgeschort tot 19 januari 2021. Waar mogelijk worden zaken digitaal uitgezonden. De kerkenraad wil ondanks de teleurstelling op die manier recht doen aan de voorbeeldfunctie die men heeft als christelijke gemeente. Pijnlijk is wel, dat men prachtige kerststallen heeft opgesteld in de Nicolaaskerk. Mensen die interesse hebben kunnen daar nu een filmpje over bekijken met een toelichting van de predikant, ds. Martje Veenstra. De jaarlijkse kerstgroetenactie, gaat met inachtneming van alle veiligheidsmaatregelen door. Samen met de RK geloofsgemeenschap houdt men de actie Minima voor Minima en bezorgt bij zo'n tachtig gezinnen boodschappentassen. 

Meer toepassing. Ook de protestantse gemeente van Swifterbant heeft laten weten dat men teruggaat naar de online-kerkdienst. Wij zijn als gemeente onderdeel van de samenleving, zo stelt de kerkenraad. Men vervolgt: Welk signaal geeft een gemeente af als zij er voor kiest om open te blijven? De enige reden dat het de kerk niet opgelegd kan worden om te sluiten, is dat er geen wettelijk verbod mogelijk is. We hebben gemeend gehoor te moeten geven aan de oproepen van de heren Rutte en Grapperhaus en daarom besloten de kerkdiensten alleen weer digitaal gaan houden (dus zonder gemeenteleden in de kerk). Zodat we later weer gezamenlijk kunnen kerken. Dat is het doel!!! Het is helaas niet anders dat we in deze situatie toe leven naar de Kerst en de jaarwisseling.



Deze update is van woensdag 16 december 7.00 uur 

Grapperhaus. Zowel het Reformatorisch Dagblad als het Nederlands Dagblad beschikken over een brief van minister Grapperhaus aan kerkgenootschappen. De 'minister van eredienst' roept daarin kerken op 'alle vieringen rond de Kerst digitaal te houden en fysieke bijeenkomsten tot een absoluut minimum te beperken'. De toon van de minister is daarmee net even iets steviger dan die van het CIO (het overlegorgaan waarin de kerken bij elkaar komen en overleggen met de minister) en meer strabant dan de kop die de PKN meegeeft aan de jongste berichten.

Even op rij: 

Minister: Houd alle vieringen rond Kerst digitaal en beperk fysieke bijeenkomsten tot een absoluut minimum. 
CIO: Blijf zoveel mogelijk thuis en maak gebruik van de mogelijkheid om kerkdiensten digitaal uit te zenden en mee te maken. Als er redenen zijn om fysieke kerkdiensten te houden, met name tijdens de komende feestdagen, dan met maximaal 30 kerkgangers (exclusief 'personeel').
PKN: Het moderamen van de Protestantse Kerk kan zich goed voorstellen dat gemeenten gedurende deze lockdown periode de voorkeur geven aan online vieringen. Wanneer men er voor kiest om toch samen te komen, bijvoorbeeld tijdens de kerstdagen, dan kan dit met maximaal 30 mensen. Het moderamen wenst kerkenraden wijsheid toe bij het nemen van een beslissing die past bij hun context. 

Kerkelijk erf. Grapperhaus wijst er in zijn brief verder op dat mensen die naar hun gebedsplaats gaan 'op het erf van een kerk of moskee' afstand moeten houden en niet met meer dan twee personen tegelijk een 'groep' mogen vormen. Als er winkeltjes zijn bij de kerk, zo formuleert Grapperhaus, dan moeten die gesloten zijn als 'niet-essentiële winkels'. Ten slotte geeft Grapperhaus aan dat het alcoholverbod na acht uur 's avonds ook geldt voor het 'buiten drinken van glühwein' na een kerkdienst. 

Pers. De Telegraaf brengt het coronanieuws in combinatie met de kerken onder de noemer: 'Ook met kerst digitaal' en heeft als bron de oproep van het kabinet aan religieuze organisaties. Trouw kiest een zelfde inzet, namelijk de oproep aan kerken om de vieringen alleen digitaal te houden. De Trouw-journalist geeft dara de interpretatie bij: 'de meeste kerken lijken niet van plan te blijven samenkomen'. In de Leeuwarder Courant komt classispredikant Wim Beekman aan het woord die de vraag stelt of kerken hun uitzonderingssituatie wel moeten benutten nu een groot deel van de samenleving op slot gaat. 

Oecumene als sluitpost. Zoals bekend heeft het imago van de kerken bij een eerdere fase van de coronacrisis behoorlijk last gehad van enkele kerken aan de rechterzijde van het spectrum die de marges opzochten van de formele regels en met beduidend meer dan 30 mensen bij elkaar kwamen en de gemeentezang naar hun beleving slechts mondjesmaat doorzetten, maar wel collectief. Dit gebrek aan oecumene heeft de beeldvorming voor het geheel van de kerken geschaad. Of het dit keer allemaal beter zal verlopen is nog maar de vraag. Het Nederlands Dagblad eindigt het artikel op de voorpagina met: 'De reformatorische kerkgenootschappen, waaronder de Gereformeerde Gemeenten, overleggen later deze week over de gevolgen van de lockdown voor de kerkgang. Dat laat SGP-senator Peter Schalk weten, die deze kerken vertegenwoordigt in het overleg met minister Grapperhaus'. 

Evangelist met een eigen interpretatie. Nog maar even een dissonant. Niet representatief voor de manier waarop de grote kerken in het krachtenveld van corona staan, maar wel in de pers. RTL bracht het nieuws en het staat in de Stentor (regionale krant west-Overijssel). Daniël van Deutekom, een jongeman van zo'n 24 jaar, geboren in Arnhem, roots in de pinkstergemeente De Vluchtheuvel in Arnhem, en levend van giften om als evangelist te werken, heeft aangekondigd  een gebedsbijeenkomst te gaan organiseren met zo'n 200 bezoekers in Kampen. Onder het motto 'Laat Ons Aanbidden' wil hij ingaan op de actualiteit. Hij heeft blijkens CIP (nieuwsforum van evangelische christenen) al eerder verontschuldigingen moeten aanbieden voor een ander initiatief waarbij hij kritiek uitte op de volgens hem te strenge coronamaatregelen. Burgemeester Bord Koelewijn uit Kampen reageert in de lokale pers in kritische zin op het initiatief in zijn gemeente. 

Deze update is van dinsdag 15 december 20.00 uur

Richtlijn kerken. Het moderamen van de Protestantse Kerk heeft zich aangesloten bij de lijn van het CIO (Interkerkelijk Contact inzake Overheidszaken). Het CIO doet de volgende dringende aanbevelingen bij CIO aangesloten 31 kerkgenootschappen, die een aanscherping vormen op eerdere adviezen:

  1. Blijf zoveel mogelijk thuis en maak gebruik van de mogelijkheid om kerkdiensten digitaal uit te zenden en mee te maken.
  2. Als er redenen zijn om fysieke kerkdiensten te houden, met name tijdens de komende feestdagen, dan met maximaal 30 kerkgangers (exclusief “personeel”).

Hierbij gelden verder alle gebruikelijke voorschriften over afstand houden, placeren, handen wassen en andere voorschriften van het RIVM.

Met deze tekst blijft de PKN op dezelfde lijn als de koers die twee maanden geleden werd uitgezet, waarbij de online-variant als eerste optie wordt genoemd. 

Routekaart. Het CIO had eerder beloofd 15 december met een routekaart te komen. In een brief aan de kerken schrijft de voorzitter van het CIO Jaap Smit daarover: 'Met de minister is ook gesproken over de ontwikkeling van een routekaart om op de langere termijn richting te geven aan mogelijke versoepelingen, mocht de situatie rond het virus daartoe aanleiding
geven. Die routekaart is in concept ontwikkeld, maar nog niet voor verspreiding en gebruik gereed. Om die reden doet het CIO het dringende verzoek de conceptroutekaart nog niet te hanteren en de verdere ontwikkeling daarvan af te wachten. We zullen het gesprek over de routekaart in het nieuwe jaar voortzetten en zo snel mogelijk met nieuwe mededelingen daaromtrent komen'.

Jeugdwerk. Het CIO heeft in het schrijven aan de kerken niet gesproken over het jeugdwerk. Daarover zijn wel diverse vragen binnengekomen. Vooral omdat het jeugdwerk in de regel de lijn van de scholen volgt. Het leek dan ook voor de hand liggend dat het CIO of de PKN zich in soortgelijke bewoordingen nu zouden uitlaten. Daarover is evenwel geen nadere berichtgeving geweest. 

RTV-Oost. Classispredikant Klaas van der Kamp werd als stamgast bij Thuis in Overijssel bevraagd over de nieuwe maatregelen. De vragen gingen vooral over de uitzonderingspositie die de kerken innemen. Daar hebben mensen moeite mee. De classispredikant sprak uit begrip te hebben voor de kritiek; de kerk is bij uitstek immers een orgaan dat solidair wil zijn met mensen. Hij wees er op dat de grotere kerken in die lijn de ontwikkelingen volgen in het publieke domein. Hij verwees ook naar enkele landen, zoals Zwitserland en Italië, waar men eveneens een eigen positie kiest voor de kerk. 

Uitvaarten. In het voorgesprek met RTV-Oost werd ook gevraagd naar de bijzondere positie van de uitvaarten. Daar kan men onverkort tot maximaal 100 mensen ontvangen. Een belronde langs enkele uitvaartverzorgers in Overijssel wees uit dat het bij rouwplechtigheden soms lastig is de anderhalve-meter-samenleving recht te doen. De maatregel geldt overigens voor christelijke en seculiere mensen beide. Gemeentecontacten van de PKN in Utrecht zei desgevraagd dat men in de regel adviseert om niet vanuit het maximum haalbare te denken, maar vanuit vragen van veiligheid en solidariteit. Gezien de korte tijdspanne bij 'Thuis in Overijssel' (het dagelijkse nieuwsprogramma van RTV-Oost, waar Klaas van der Kamp als gast was) kwam het thema verder niet meer aan de orde in de uitzending. 

Buitenland. Doorgaand op de vergelijking met het buitenland: In Engeland is de situatie op 2 december al aangepast. Kerken worden geacht niet meer dan 6 mensen te ontvangen, bij huwelijken gaat men uit van maximaal 15 personen en bij rouwdiensten maximaal 30. In Zwitserland kent men een maximum voor een gewone kerkdienst van 50 personen; ook daar is geen gemeentezang en kent men alleen uitzonderingen toe aan de professionele (betaalde) cantores voor het zingen. In Italië - zo meldde één van de Nederlandse kranten - ging twee weken geleden per week nog een kwart van de bevolking naar de kerk. 

Deze update is van dinsdag 15 december 11.00 uur

Pers. In de Telegraaf een artikel waar opnieuw (eerder deed men dat onder meer in november) wordt ingegaan op de bijzondere situatie van gebedshuizen ten tijde van de lockdown. Het Nederlands Dagblad heeft de kop: 'Nieuw advies in de maak voor kerkdiensten tijdens de lockdown'. De kerkelijk doorgaans goed geïnformeerde krant herinnert aan het meest recente communiqué van begin oktober. Daarin is afgesproken dat diensten zoveel mogelijk digitaal plaatsvinden. Fysieke bijeenkomsten worden zoveel mogelijk beperkt tot maximaal dertig personen. Het is nog onduidelijk hoe het CIO (overleg van diverse kerken met Grapperhaus) zich nu zal opstellen en afhankelijk van die keus wordt een nadere inkleuring van de beleidslijn van de PKN verwacht. 

Koorzangers. In hetzelfde Nederlands Dagblad een gesprek met liturgiewetenschapper Hanna Rijken. Zij doet onderzoek onder koorzangers. Ze verwerkte meer dan duizend reacties. Voor ongeveer een derde is het koor hun enige link met de kerk, vertelt ze. Door de crisis raakt de verbondenheid met de kerk voor deze mensen uit beeld. 


Deze update is van maandag 14 december 21.00 uur 

Na Rutte. Naar aanleiding van de persconferentie op 14 december is een aantal details in het protocol gewijzigd. Een advies over kerkdiensten en jeugdwerk volgt zo spoedig mogelijk, namelijk zodra het moderamen van de Protestantse Kerk over de complete relevante informatie beschikt. Vooral de keuzes die het CIO (waarin de diverse kerken samen overleggen met de overheid) maakt, is van belang. 


Pers. De interpretaties in de pers van de rede van Rutte over religie verschillen. Het Reformatorisch Dagblad wijst er op dat Rutte de kerken 'ongenoemd' laat. Trouw interpreteert: 'Gebedshuizen mogen openblijven vanwege de vrijheid van godsdienst die vastligt in de Grondwet. Het ligt wel voor de hand dat kerken en moskeeën het aantal bezoekers ver naar beneden zullen terugschroeven, net als in het voorjaar'.

Buitenland. Nederland is niet het enige land dat met een grootscheepse lockdown te maken krijgt. Andere Westeuropese landen kennen een zelfde situatie. In Zwitserland bijvoorbeeld mogen de kerken bij een kerkdienst maximaal tot 50 bezoekers gaan. Men zegt er van overheidswege bij, dat het niet de bedoeling is andere kerkelijke activiteiten onder die noemer te organiseren. Wel mag het kringwerk met jongeren doorgaan. En als voorzanger wijst men op de betaalde cantor die zijn of haar werk moet kunnen doen. 

Deze update is van maandag 7 december 9.00 uur

Gelderlander. De Gelderlander signaleert dat er in enkele plaatsen op de biblebelt veel besmettingen zijn; plaatsen als Veenendaal en regio's als West- en Neder-Betuwe. De redactie stelt de vraag of het met de kerk te maken heeft. Een voorganger legt uit dat het misschien met de scholen te maken heeft. Je kan ook de vraag stellen of het iets over de sociale samenhang in zo'n plek of regio zegt. Voor 

Als het leven kantelt. Diverse kranten (Leeuwarder Courant, Friesch Dagblad, Nederlands Dagblad, Reformatorisch Dagblad) hebben berichten over de uitgave en de webinars van het project 'Als het leven kantelt'. Wie de uitgave wil downloaden of zich wil opgeven voor een webinar: klik hier.

Deze update is van donderdag 3 december 9.00 uur

Besmettingen. De brandhaard van corona verschuift in de classis. Was tot voor kort Urk donkerrood, nu is het aantal besmettingen in de gemeente Rijssen-Holten het hoogst per 100.000 inwoners gerekend. Het aantal besmettingen in Rijssen-Holten ligt op 78 per 100.000 mensen. Urk ligt op 76 per 100.000. In de gemeente Ommen kwamen er gisteren helemaal geen nieuwe besmettingen bij. 

Kerstavond. Drie parochies in Oost-Nederland houden de deuren op kerstavond dicht, bericht de Stentor. Het gaat om de Heilig Lebuinus Parochie in Deventer en de Parochie Heilig Kruis in Salland die de deuren helemaal dichthouden en om de Parochie Thomas a Kempis die vijf van de zeven kerken gesloten houdt. Het is moeilijk een kerstmis te organiseren met dertig mensen, zo oordeelt de RKK. De verwachting is dat protestantse gemeenten volop alternatieve vieringen uitzetten om toch woord en verbeelding te geven aan de kerstgedachte. 

Deze update is van maandag 30 november 9.00 uur

Kerkelijk leven. Het kerkelijk leven vindt nieuwe wegen. In Deventer vond op eerste adventszondag een pelgrimage door de kerk plaats. Bij binnenkomst kreeg iedereen een routeboekje. Daarmee liepen de ruim 30 deelnemers in zo’n anderhalf uur in stilte en ieder voor zich een aangegeven pad door de kerk. Van pleisterplaats naar pleisterplaats. Onderweg werden op verschillende punten handreikingen gedaan, waarmee de deelnemers zich konden verdiepen in het thema ‘Veerkracht’, een doorlopend adventsthema van de Lebuinus dit jaar.  Daarbij werden alle zintuigen aangesproken door bijvoorbeeld een tekst, een kunstwerk, een geur en allerlei andere dingen die te zien en te doen waren in het gebouw . Zo was er ook een trampoline en een springveer om van de trappen van het hoogkoor te laten ‘lopen.’ De reacties na afloop waren erg positief. Deze tocht, bedacht en ontwikkeld door Cora Krispijn, gemeentelid van de Lebuinus  en voormalig pionier in Apeldoorn, was bestemd voor mensen van binnen en buiten de kerk. Creatief in coronatijd en zeer veilig te doen in een grote kerk.

Kerkelijk leven. IJsselmuiden-Hoeksteen zette de adventstijd in met een avondmaalsviering. Te voren waren er bij 140 gemeenteleden pakketjes bezorgd met daarin matses en wijn. Op het pakketje stond de tekst: ‘Ik ben het levende brood, dat uit de hemel is neergedaald. Wanneer iemand van dit brood eet, zal hij eeuwig leven en het brood dat Ik zal geven voor het leven van de wereld, is mijn lichaam (Johannes 8:51)’.

Deze update is van zaterdag 21 november 9.00 uur 

Donkerrode plaatsen. Het Nederlands Dagblad brengt gebaseerd op de cijfers van het RIVM een grafiek in beeld, waar je met een lineaal langs kunt vaststellen welke plaatsen het meest rood kleuren. Urk zit eenzaam boven aan en ook plaatsen als Wierden en Almelo zitten erg hoog vanuit de classis Overijssel-Flevoland. Als we een lijstje maken ziet het er als volgt uit voor heel Nederland:
1. Urk 
2. Bunschoten 
3. Schiedam
4. Wierden
5. Vlaardingen 
6. Almelo 
7. Alblasserdam 
8. Rotterdam 
9. Dongen 
10. Loon op Zand


Deze update is van donderdag 19 november 21.00 uur

Mondkapjes. Ik heb inmiddels zelf (Klaas van der Kamp) de gewoonte aangenomen om mondkapjes te dragen. Ik doe dat ook als ik in een kerkelijke ruimte kom. Of als ik vanachter een tafel in een vergaderruimte even naar iemand toeloop, of even naar een gang loop. Ik merk dat er op diverse plaatsen discussie ontstaat of dat echt gewenst is. Tubantia heeft een bericht opgenomen in de nieuwsbrief met de kop: ‘Gebedshuizen zoals kerken, moskeeën, synagogen en tempels worden uitgezonderd van de mondkapjesplicht die vanaf 1 december gaat gelden in publieke binnenruimten, stations en luchthavens. Dat blijkt uit de regeling die het kabinet naar de Kamer heeft gestuurd’.

Bij een discussie met een kerkenraad kwam de vraag op: Geldt de kerkruimte als publieke ruimte? En het plein bij de kerk? Zelf ben ik geneigd te antwoorden: In juridische zin is een kerk misschien geen publieke ruimte. Het is kerkelijke ruimte, en daarom hebben we bevoegdheid van een eigen regime, ook in coronatijd. Maar onze landelijke kerk voegt zich wel naar de richtlijnen alsof het een publieke ruimte is. Daarom is er in het CIO steeds afstemming. En daarom is het formele advies van onze kerk ook dat we mondkapjes dragen als we ons verplaatsen. Dat geldt onze ruimten met dak en dat geldt onze ruimten zonder dak. Bij de basisregels op de PKN-site staat dan ook: ‘Ook wordt er geadviseerd mondkapjes te dragen tijdens verplaatsingen’.

Mijn analyse is dus: Ja, vraag mensen mondkapjes te dragen en daarmee sluit je aan bij de landelijke, kerkelijke richtlijn, ook al zou je formele juridische argumenten kunnen vinden om het anders aan te vliegen. En geef als kerkenraad het goede voorbeeld. Bij ontmoetingen met kerkenraden merk ik, dat die gewoonte nog geen gemeengoed is geworden. Doe er niet lacherig over. Doe niet alsof je een ander meer vertrouwd als je geen formaliteiten van een kapje inbouwt. Integendeel: Geef als ambtsdrager het goede voorbeeld en laat zien dat je bij iedere verplaatsing veiligheid in acht neemt. Een kleine moeite, een sociaal gebaar. 

Rouwsamenkomst. Vanuit de werkgemeenschap Kampen kwam de vraag naar voren met hoeveel mensen je een rouwplechtigheid mag bijwonen. Ter vergadering werd de suggestie al gedaan dat je met een recente persconferentie van minister-president Rutte kan stellen dat we zijn opgeschaald van 30 naar 100. Check bij de landelijke werkgroep bevestigt deze lezing. We zijn terug bij de ruimere praktijk van voor 3 november. Dus het getal 100 van de RIVM geldt ook voor kerkelijke rouwdiensten, aannemende dat de ruimte er zich voor leent natuurlijk en aannemende dat men zich aan de andere maatregelen houdt, waaronder de terughoudendheid met collectieve zang (wel voorzangers, geen gemeentezang).  

Onveranderd. De werkgroep die de corona-maatregelen coördineert voor de landelijke kerk is bijeen geweest. Er zijn geen essentiële veranderingen. Het strikte advies om niet te zingen blijft! Je merkt dat er her en der wat schaduwberichten opduiken. Er zijn op dit punt geen veranderingen. Ook de modus voor kerkdiensten (maximaal 30) verandert niet. De specifieke routekaart die is aangekondigd (waarin zichtbaar is welke mate van maatregelen nodig is bij welke mate van besmetting) vordert gestaag en wordt halverwege december verwacht. 

Theologische bezinning. De werkgemeenschap Kampen hield een theologische bezinning op het coronavirus. De boeken van John Piper en Tom Wright werden met elkaar vergeleken. Klik  hier.

Deze update is van woensdag 18 november 10.00 uur 

Campagne. De gemeente Urk is een campagne begonnen om de bevolking gevoelig te maken voor de veiligheid. Bekende Urkers zijn op posters geplaatst, onder wie een dominee. De cijfers zijn zorgwekkend. Helaas is ook één van de emeriti ziek geworden. 'We zullen nog twee weken pijn lijden, maar daarna vertrouw ik er op dat de cijfers omlaag gaan. Ieder is doordrongen van de noodzaak zorgvuldig te zijn', aldus een lid uit een van de protestantse gemeenten. Voor meer achtergronden bij Urk: Klik hier.

Gemeente thuis en in de kerk. De gelijkenis van de wijze en de dwaze maagden kreeg bij gereformeerd Oldemarkt een creatieve invulling. De kerkelijk werker Esther Pierik kwam op het idee om een soort van bibliodrama op te zetten in de dienst. De bezoekers van het kerkgebouw leefden zich in in de dwaze maagden. Wat zouden deze vrouwen hebben gevoeld? En de mensen thuis verdiepten zich in de wijze maagden. Halverwege de dienst, nadat er in de kerk gesproken was over de dwaze maagden, belde de voorgangster een gemeentelid om te vernemen hoe ze aankeek tegen de wijze maagden. Het telefoongesprek maakte live onderdeel uit van de kerkdienst. 

Gemeente thuis en in het buitenland. In de gereformeerde kerk van Zwartsluis paste men ook de nieuwe digitale mogelijkheden in tijdens een kerkdienst. De gemeente van ds. Arjen van der Spek voerde een gesprek met een gemeente in Oekraïne, waarmee de stad aan het Zwartewater een relatie heeft. Voorafgaand aan de collecte werd het gesprek van zo'n zeven minuten uitgezonden. Vervolgens was er de collecte. En natuurlijk kwam de situatie ook terug in de voorbeden. In Oekraïne kon men met een livestream direct verbonden zijn met de viering in Zwartsluis.  

Deze update is van woensdag 11 november 10.00 uur 

Webinars. Hoe kun je kerk naar buiten zijn in deze coronatijd? Door alle maatregelen is het een stuk lastiger geworden om het reguliere gemeentewerk gaande te houden. Hoe kunnen we een open gemeenschap blijven voor onze omgeving, en hoe geef je daaraan leiding als voorganger? De Protestantse Kerk biedt in december drie gratis webinars aan voor predikanten en kerkelijk werkers over ‘Kerk naar buiten, juist in deze coronatijd’. Aanmelden kan vanaf nu. Klik hier.

Deze update is van maandag 9 november 12.00 uur

Bezoekers van andere kerkelijke activiteiten. Ik krijg diverse vragen in de trand van: 'Als je met twee mensen mag samenzijn, geldt dat dan ook voor het kerkelijke gebouw op een moment dat er geen eredienst is, of mag je daar de norm van de eredienst aanhouden, ook als er sprake is van een andersoortige kerkelijke activiteit?’ Er is wat ruimte in het protocol, merk ik, vandaar dat ik de vraag heb doorgespeeld naar de kerkelijke werkgroep die zich met dit soort zaken bezighoudt. ‘Wordt vervolgd’ kreeg ik als antwoord. Informeel heb ik het gevoel dat men misschien wel bewust enige ruimte laat. Het voorkomt dat allerlei mensen die geen verantwoordelijkheid dragen in de kerk gaan milimeteren, voor- en narekenen wat men in kerken doet. Ondertussen is het aan de kerkenraad wat men wel of niet verstaat onder ‘belangrijk en een zaak die je niet moet uitstellen’. Je hebt dus enige ruimte om mensen bij elkaar te zetten bij zaken van bijzonder belang, zolang je de veiligheid van anderhalve meter, het mondkapje en de deurhygiëne kunt garanderen. En ik voeg er aan toe: Wordt vervolgd....

Mondkapjes. Het kon niet uitblijven. Een commercieel bedrijf levert mondkampjes en anderhalve-meter-materialen met het PKN-logo. Daarnaast is er op de markt specifiek luthers materiaal. Klik hier.

Deze update is van donderdag 5 november 10.00 uur

Eerste reacties. Inmiddels heb ik de eerste reacties binnengekregen op de corona-stand-van-zaken na de laatste persconferentie. De bijeenkomst van de werkgemeenschap Hengelo werkte ook verhelderend om een inschatting te krijgen van hoe kerkenraden op dit moment met de crisis omgaan. Een paar indrukken: 
1. Heel veel kerkenraden hebben te maken met rekkelijken en preciezen. Het vraagt de nodige stuurmanskunst van de presides en de pastores om de uitersten op één lijn te krijgen. 
2. Men realiseert zich dat er slachtoffers zijn in diverse categorieën. Er zijn de financieel kwetsbare mensen; er zijn de jongeren; er is een groep die onverwachte extra verantwoordelijkheid onder ogen krijgt en keuzes moet maken die verder reiken dan de polsstok van de kennis lang is. Elk van de groepen vraagt om een eigen benadering en een eigen toonsoort. Wat de financieel kwetsbare mensen betreft zij hier ook verwezen naar het landelijke diakonale congres dat dit jaar digitaal toegankelijk is (klik hier). 
3. Het concept van 'fake news' speelt ook in de discussies over veiligheid en de inzet van zang in de kerkdienst. Mensen die gretig zijn om te zingen, de rekkelijken, zien uit naar meer informatie vanuit de Delftse onderzoekgroep en trekken soms informatie die in de media zijn gegeven over besmettingen door het zingen in twijfel ('wie zal zeggen of het door het zingen van een koor komt als er later besmettingen worden geconstateerd; het kan ook een oorzaak hebben in het koffiedrinken in de pauze'). 
4. De landelijke PKN-werkgroep attendeerde op de mogelijkheid dat er in de toekomst per regio maatwerk moet worden gevraagd. 'Hou plaatselijk de adviezen van de lokale overheid in de gaten', aldus het advies. De werkgemeenschap Hengelo verzocht mij om in zo'n situatie ook als classis helderheid te verschaffen. Dat voorkomt een al te indringende discussie tussen rekkelijken en preciezen in de eigen kerkenraad. Ik heb dat verzoek doorgesluisd naar de landelijke werkgroep met de conclusie dat het nuttig is om als landelijke werkgroep in ieder geval zoiets als contouren van regionaal beleid aan te reiken, mochten de richtlijnen per regio gaan verschillen. Op die manier wordt voorkomen dat elk van de classis weer eigen piketpaaltjes gaat slaan; je kan dan als classis binnen die landelijke contouren parafraseren wat voor jouw regio relevant is. Deelnemers van de landelijke werkgroep hebben aangegeven dat ze het belang van zo'n regionale omlijning inderdaad onder ogen zien en zullen agenderen op het moment dat het nodig is. Op dit moment kleurt de regio Twente donkerrood en het is niet uit te sluiten dat een regionale aanscherping ooit in Twente actueel wordt; op dit moment is er nog één integrale landelijke lijn zonder regionale uitzonderingen. 

Deze update is van dinsdag 3 november 20.00 uur

PKN. De kerkelijke werkgroep van de PKN heeft direct na de persconferentie van Rutte vergaderd. Men ziet geen directe, ingrijpende gevolgen voor kerkelijke bijeenkomsten. Men houdt een slag om de arm voor de komende tijd, als er mogelijk aanvullingen komen per regio. En men geeft aan dat er in de loop van volgende week zoiets als een kerkelijke routekaart zal komen, waarop je diverse stappen kunt onderscheiden afhankelijk van de risico's die zich aandienen. 

 

Rouw, trouw, reizen. Voortbordurend op de persconferentie zijn er misschien aanvullend bij wat er vanuit de Utrechtse werkgroep is gekomen nog drie constateringen te maken. Rouwdiensten gaan terug naar maximaal dertig mensen. Trouwsamenkomsten gaan terug naar maximaal twintig mensen. En je mag geen 'gewone' reizen maken. Ook is het niet de bedoeling dat je met meer dan twee mensen over straat loopt of in de natuur. Dat zijn allemaal dingen waar je als kerk direct of indirect misschien toch wel mee te maken hebt. 

Praktijk Overijssel-Flevoland. Als classispredikant schaal ik op enkele plaatsen het werk terug van een persoonlijke ontmoeting naar een digitale ontmoeting. Als dat aan de orde is mail ik de betrokkenen daarover. Een enkele kerkenraad (zoals die van de lutherse gemeente Zwolle) nam het initiatief naar mij toe om een vierjaarlijks bezoek af te schalen van een persoonlijke ontmoeting naar een digitale ontmoeting. 

Een kleine theologie. Met vier andere classispredikanten ben ik een bezinnings- en schrijfgroep begonnen om over enkele weken met een tekst naar buiten te komen, waarin theologie en corona crisis met elkaar worden verbonden. We hebben de tekst in ontwerp de koosnaam 'een kleine theologie' bij de corona crisis gegeven. Het is de bedoeling dat kerkenraden over de tekst kunnen beschikken als aanzet voor mogelijke eigen bezinningen. 


Deze update is van dinsdag 3 november 15.00 uur

Woorden van hoop en troost. De Raad van Kerken gaat vanaf 4 november wekelijks op woensdagavond om 19.00 uur Woorden van Hoop en Troost uitzenden. Het gaat om korte videofilmpjes van enkele minuten waarin, in afwisseling, kerkelijke vertegenwoordigers een bemoedigende boodschap uitspreken. Zo hopen we als kerken ieder die getroffen is door het coronavirus of de gevolgen ervan een hart onder de riem te steken en bij te dragen aan onderlinge verbondenheid en zorg voor elkaar. Mgr. Hans van den Hende, bisschop van Rotterdam, bijt het spits af op woensdag 4 november. Men kan inloggen via de website van de Raad, www.raadvankerken.nl, en het YouTube-kanaal ‘Raad van Kerken’.


Deze update is van zaterdag 31 oktober 23.00 uur

Week van gebed. De migrantenkerken en de internationale kerken in Nederland roepen op tot een week van gebed in verband met de coronacrisis. De Raad van Kerken in Nederland ondersteunt het initiatief. Christenen wordt gevraagd een week lang iedere ochtend om 8.00 uur te bidden voor mensen die in het bijzonder te maken hebben met de gevolgen van de coronacrisis. Verschillende kerken in de regio ondersteunen de actie en geven de oproep door. Klik hier.

Omroep Zeeland. Tijdens de eerste crisis waren er zes regionale omroepen die hun verantwoordelijkheid namen en kerkdiensten op televisie uitzonden: Friesland, Overijssel, Flevoland, Noord-Holland, Rijnmond en Zeeland. Omroep Zeeland is de eerste omroep die heeft aangekondigd nu met de tweede coronacrisis opnieuw kerkdiensten te zullen leveren. In de adventstijd komt er een serie op televisie 'Op zoek naar het licht met Geloof in Zeeland'. De eerste uitzending is 29 november en komt vanuit de Johanneskerk met als voorgangers ds. Petra van Oosten en havenpastor ds. Pascal Handschin. De uitzendingen worden herhaald en zijn zichtbaar van 9 tot 12 op de adventszondagen en kerst. 

Drive-through. Wat moet je doen als kerk als je je traditionele bazar niet kunt houden? De Open Hof in Dronten bedacht er iets op. In plaats van de drukbezochte vlooienmarkt in het kerkcentrum bedachten de organisatoren een drive-through waar mensen eerdere bestelde streekproducten konden inladen. "We moesten wat anders verzinnen", aldus Guido de Leeuw, voorzitter van de Stichting Bazar Open Hof. "Dat werd deze coronaproof afhaalstraat. Mensen hebben online vooraf streekproducten kunnen bestellen, en die komen ze vandaag afhalen." De opslag van de stichting stond vol met aardappels, uien, spruitjes, kaas, appelsap en zelfs wijn. "Allemaal van ondernemers hier uit de buurt, echte streekproducten." Vrijwilligers pakten de bestellingen in en zetten ze in de kofferbak. De bezoekers hoefden er zelf hun auto niet voor uit.  Traditioneel gaat de opbrengst van de bazar naar het onderhoud van het kerkcentrum en naar een goed doel. "Dit jaar schaffen we gezelschapsspellen voor verzorgingshuizen aan", zegt De Leeuw.

Deze update is van dinsdag 20 oktober 13.00 uur

Synode. De generale synode van de PKN wordt uitgesteld. De novemberzitting is verplaatst naar januari. De coronacrisis maakt een fysieke vergadering op dit moment onmogelijk. En zo'n vergadering zou wel nuttig zijn, omdat men over de inrichting en de inzet van de dienstenorganisatie wil spreken. De extra tijd wil men gebruiken om het classicale niveau te raadplegen over de plannen en om concepten voor te leggen aan de ondernemingsraad. 

Brief. Er is op 19 oktober een brief uitgegaan naar de minister-president, vicepremiers en minister van eredienst. Daarin bieden vertegenwoordigers van kerken en christelijke organisaties onder de vlag van #Nietalleen hun diensten aan. 'Waar zou u onze inzet het beste kunnen gebruiken?' vragen de ondertekenaars, dat zijn Arjan Lock (EO), Jurjen de Groot (PKN) en Tiemen Westerduin (initiatiefnemer). Men zegt te spreken namens zes miljoen christenen. 'We zijn beschikbaar in alle steden, alle dorpen en alle wijken in het hele land. Vele van onze gebouwen mogen gebruikt worden en als we een beroep doen op de mensen in onze achterban weten we dat zij bereid zijn belangeloos te doen wat nodig is'. De brief is onder meer qua strekking verspreid onder diverse media, waaronder de NOS. Bij de eerste golf is het initiatief ontstaan en kwamen er zo'n 1600 aanmeldingen voor hulpverlening binnen. Het was een hele klus om die gekoppeld te krijgen aan hulpvragers. 

Hersluiting. De kerkenraad van Diepenheim heeft vastgesteld dat het aantal besmettingen in de regio nog steeds toenemen. Daarom is besloten om na zondag 18 oktober voor drie weken in eerste instantie geen eredienst te houden. Dit uit voorzorg. Daarna zal men kijken hoe de cijfers in de regio zich ontwikkelen. 

Deze update is van maandag 19 oktober 12.00 uur

Mondkapjes. Het gebruik van mondkapjes bij het binnenkomen van de kerk lijkt vooralsnog verschillend qua toepassing. Een kleine (niet helemaal representatieve) inventarisatie langs enkele kerkenraden wijst uit dat de meeste kerkenraden met grote precisie te werk gaan en de voorganger soms tot aan de kansel een kapje vragen te dragen. Anderen zijn toch nog behoorlijk nonchalant; predikanten vertelden dat ze bij binnenkomst met een mondkapje zo ongeveer de enige waren die bedacht was op de risico's een ruimte binnen te stappen waar mensen kriskras door elkaar bewegen en daarmee extra gevaar lopen de anderhalve meter te veronachtzamen. Duidelijk moge zijn dat het indringende advies is: Gebruik ten allen tijde mondkapjes in een kerkelijke ruimte als je je verplaatst.  

Veerkracht. Een collega vanuit Deventer vertelde over het komende adventsproject. Men heeft het al doordacht. Het heeft het thema ‘Veerkracht’ . Onderdeel daarvan: Alle gemeenteleden krijgen bij het kerkblad een zakje, mogen daar een kadootje in doen en naar de kerk brengen of sturen. De pakjes worden aan een grote waslijn gehangen. Elke week wat meer, om met de kinderen zo naar kerst  af te tellen. Er wordt op elk pakje voordat het opgehangen wordt een veertje geplakt. Al die ‘ zakjes veerkracht’ worden uitgedeeld in de week voor kerst in het inloophuis, de nachtopvang, bij wat kerstpakketten etc. Op zondag 6 december krijgen de kinderen van de kindernevendienst er allemaal al een, van sint nicolaas  en met het kinderkerstfeest de rest. Misschien ook een leuk idee voor andere gemeenten? 

Gedicht. Vanuit Wijhe kreeg ik een gedicht toegezonden van Marinus van den Berg, die in de buurt zijn roots heeft. 


Nog  meer  beperkt leven

 

Al beperkt zijn

Al  beperkt moeten leven

Nog meer beperkt worden

 

Leven in vrijheid

Voor wie

en welke vrijheid

 

Wie neemt de maat

Wie stelt de regels

Wie ondervindt de gevolgen

 

Wie lijden er onzichtbaar

Wie worden het meest beperkt

Wie vertrouwt dat zijn verhaal geloofd wordt

Zoveel vragen

Waar zijn er veilige plaatsen

om er over te spreken

 

Zijn kerken met een open deur

zulke plaatsen?  
 

(Marinus v.d. Berg)


Deze update is van vrijdag 16 oktober 12.00 uur

Kinderen meetellen? Er kwamen enkele vragen uit gemeenten over de advieslijn van dertig mensen in een kerkdienst. Dat is zonder medewerkers. Maar is het nu inclusief of exclusief kinderen tot 12 jaar? We hebben daarover apart contact gezocht met Utrecht. Daar zegt men: We begrijpen de verwarring want aanvankelijk was het 30 en de kinderen hoef je daar niet bij te tellen, maar we hebben die lijn veranderd, toen de overheid - het was woensdag of daaromtrent - op een site sprak over 30 inclusief de kinderen. We blijven ons als protestantse kerk zoveel mogelijk bewegen in het veld dat de overheid aanreikt: dus 30 inclusief de kinderen en exclusief de medewerkers is de advieslijn. Daarbij de suggestie om de kinderen vanaf het begin niet in de kerkdienst te hebben, maar in een nevendienst of oppas. Dan tellen ze niet mee en heb je minder bewegingen in de kerk. Daarbij ook het besef dat het de kerkenraad is die de feitelijke beslissingen neemt, die dus ook bepaalt of men alle richtlijnen van de landelijke PKN één op één overneemt. 


Deze update is van woensdag 14 oktober 20.00 uur

Escalatieladder. De kerken die verbonden zijn in het CIO gaan een escalatieladder voor kerken ontwikkelen. Deze escalatieladder sluit aan bij de vijf risiconiveaus van de routekaart door de overheid. Op die manier worden de richtlijnen op de wat langere termijn voor kerken enigszins voorspelbaar op basis van het aantal coronabesmettingen in Nederland. Deze escalatieladder sluit aan bij de vijf risiconiveaus van de routekaart door de overheid. Op die manier worden de richtlijnen op de wat langere termijn voor kerken enigszins voorspelbaar op basis van het aantal coronabesmettingen in Nederland. Een werkgroep, bestaande uit vertegenwoordigers van de kerken, gaat hiermee aan de slag. De escalatieladder geeft straks niet alleen duidelijkheid over het gewenste maximale aantal mensen in de eredienst, maar ook over de mogelijkheden van andere activiteiten van gemeenten en parochies. Daarnaast wordt er gestreefd naar maatwerk door rekening te houden met de grootte en infrastructuur (ventilatiemogelijkheden etc.) van het kerkgebouw. Dat zijn resultaten van het overleg van het CIO woensdag met Grapperhaus. De escalatieladder is onder meer in Ierland in gebruik en geeft een helder inzicht in wta de consequenties zijn als het aantal meldingen van corona toeneemt of daalt. Het is de bedoeling tegen het einde van de maand oktober meer duidelijkheid hierover te hebben. 

Pastoraat. Diverse classispredikanten hebben verder gedacht over de consequenties van de persconferentie afgelopen dinsdag. Duidelijk moge zijn dat er uiterste omzichtigheid gewenst is met het kerkenwerk om geen verspreider van het virus te worden. Tegelijk wordt er gezocht naar mogelijkheden om de vitaliteit van de gemeenten te dienen. Het kan vanuit dat dillemma nuttig zijn kringen niet in een huiskamer te houden, maar juist in een royale kerkelijke ruimte te laten plaatsvinden. Zelfs pastorale gesprekken kan je naar het grotere kerkelijke gebouw toe halen. In het algemeen geldt dat je zo veel mogelijk digitaal werkt en telefonisch, om het aantal contactmomenten te verminderen. De absolute lockdown op verpleeghuizen is niet afgekondigd. Het impliceert dat pastoraat mogelijk is aan oudere mensen die dreigen te vereenzamen. Maar dan wel met een mondkapje binnenkomen, zo stelde één van de classispredikanten, en na afloop weer ontsmetten. En steeds de anderhalve meter in acht nemend. 



Deze update is van woensdag 14 oktober 9.00 uur

Niet alles. 'Niet alles wat mag, hoeft ook'. Die opmerking maakte Rutte bij de persconferentie, waarbij hij refereerde aan de uitzonderingspositie van kerken, demonstraties en politieke partijen. Om grondwettelijke redenen wil de overheid niet meer dan een advies geven. Maar zo'n advies is niet bedoeld om ongeremd de grenzen te zoeken. Voor kerken geldt een maximum van dertig bezoekers en de PKN heeft eerder al aangegeven dat men het dragen van mondkapjes bij loopbewegingen adviseert, naast het de inachtneming van anderhalve meter afstand. Thuis dient men niet meer dan drie personen per dag te ontvangen; iets wat consequenties heeft voor onder meer pastoraat en kringwerk. 

PKN-groep. Het outbreak management team van de PKN, die zichzelf coronagroep van de PKN noemt, heeft naar aanleiding van de persconferentie van de minister-president geconstateerd dat er geen veranderingen zijn in de advieslijn die 5 oktober al is uitgezet. In CIO-verband zal de hoogste ambtenaar van de dienstenorganisatie, directeur Jurjen de Groot, vandaag nog wel overleg voeren met Grapperhaus, maar daar worden geen nieuwe beleidslijnen verwacht. 

Brochure. De Hersteld Hervormde Kerk heeft al in een vroeg stadium een brochure van 43 pagina's uitgebracht over de coronacrisis. Vanuit de gedachte dat Gods stem te horen is in de coronacrisis hebben zes dominees hun gedachten op rij gezet over de roepstem van God die ze in de huidige tijd vermogen te horen. Er zijn inmiddels 49.000 exemplaren van de brochure over de toonbank gegaan en daarmee is de vierde druk uitverkocht. De uitgave 'Als de Heere roept' is ook digitaal te downloaden: klik hier

Deze update is van dinsdag 13 oktober 9.00 uur

Max dertig. De media hebben al enkele mededelingen naar buiten gebracht over de persconferentie van Rutte en De Jonge. Verwacht wordt dat de lijn van de kerken dezelfde blijft. Dertig personen maximaal in de kerk (exclusief de organisatie), mondkapjes bij loopbewegingen en geen gemeentezang. Die lijn spoort met de berichten vorige week toen men aangaf dat de lijn in ieder geval voor oktober zou gelden. 

Theologische boeken. De vijf nominaties voor 'theologisch boek van 2020' zijn bekend. Daaronder één boek wat direct aan corona gelieerd is. Reinier Sonneveld schreef 'Waar is God in de crisis?' Het is uitgegeven door Buijten en Schipperheijn, een uitgever van onder meer veel boeken van christelijk-gereformeerde huize. De theoloog gaat er van uit dat God ergens aanwezig is bij mensen in de coronacrisis. Het is tegelijk één van de weinige Nederlandse titels waarin geprobeerd wordt een integrale visie te geven. Andere titels over corona hebben al gauw iets fragmentarisch vanuit diverse invalshoeken geschreven. 

Vuurbaak. Een ander nieuw verschenen boek heet 'Herkerken'. Het is uitgebracht door de Vuurbaak, een uitgeverij die veel gereformeerd vrijgemaakte titels uitbrengt. De auteurs zijn Remmelt Meijer en Peter Wierenga. Ze leggen uit dat het oude kerk-zijn zijn tijd heeft gehad. Dat roept natuurlijk de vraag op wat dan het nieuwe kerk-zijn is. Op dat punt zou je eigenlijk minder afzetten tegen oud willen zien en meer beschrijving van nieuw. Maar zelfs voor pioniers als Meijer en Wierenga is dat lastig. Het idee van de keuzekerk zit er stevig in, gelieerd aan de populariteit van Netflix, wat nog net even meer is dan het verouderde spiegel van onlinevieringen die zich oriënteren op de klassieke televisie. Okay. Maar hoe werken die keuzes dan uit en welke kracht zit er in het verder doorgevoerde individualisme wat pioniers kan aanspreken en hoe verhoudt zich dat tot de katholiciteit van geloven? Wie het weet, mag een volgend boek schrijven. 

Deze update is van maandag 12 oktober 9.00 uur

Ervaringen. Een rondgang langs diverse kranten en websites geeft een beeld van de kerkdiensten afgelopen zondag in de regio. De protestantse gemeenten, hervormde gemeenten en gereformeerde kerken hebben rekening gehouden met de dringende advieslijn van de landelijke kerk. De kleinere kerken uit de refo-hoek hebben hun aantallen bezoekers teruggeschroefd en de zang in de kerk aangepast.

Als illustratie van deze algemene indruk een paar kerken uit Overijssel-Flevoland: de hervormde gemeente van Staphorst-Rouveen is teruggegaan naar 30 mensen en geeft aan dat men zich op basis van een indeling in het alfabet kan melden voor één van de vier diensten die op zondag worden gehouden. De gemeentezang was al eerder teruggebracht naar enkele voorzangers die op de voorste rij zitten en die bij het inzetten van een psalm vooraan in de kerk staan. De voorzangers laten een dwarsdoorsnede zien qua samenstelling van de gemeente. De gereformeerde kerk op Urk heeft op een zondag vier diensten over twee kerkgebouwen en voor komende zaterdag 's avonds in twee kerkgebouwen twee diensten waar heilig avondmaal wordt bediend. De hervormde gemeente van Urk (de Ark) is teruggegaan naar dertig mensen in een dienst en geeft een uitleg op de website:


'Door de aanscherping van de coronamaatregelen door het Rijk ziet uw kerkenraad zich genoodzaakt om in ieder geval aankomende zondag het aantal aanwezige gemeenteleden tijdens een kerkdienst af te schalen tot max. 30 personen (exclusief ambtsdragers en (hulp)kosters).

Het is mogelijk om het dwingend advies ter zijde te leggen. Dit doen wij echter niet. Wij gaan als gemeente van Christus niet provocerend gedrag vertonen richting onze overheid. Wel gaat uw kerkenraad zich hard maken voor een maatoplossing. De afgelopen periode hebben wij als gemeente laten zien dat wij dit prima kunnen. Er zal contact gelegd worden met gemeente Urk, PKN en het Rijk. Bij voorkeur trekken wij samen op met de andere kerkgenootschappen op Urk. Zodra er andere richtlijnen komen laten we u dit zo snel mogelijk weten.

De kerkenraad is stellig dat zondagsdiensten doorgang kunnen en moeten vinden, mits er aan de gestelde voorwaarden wordt voldaan. Zeker in deze onzekere tijden hebben wij Onze Houvast nodig. En waar kan dit anders dan in het Huis van God. Tussentijds willen wij ook nadenken of het mogelijk is om door de week de kerkzaal te gaan gebruiken voor Bijbelstudie of dagsluitingen'.


Deze update is van zaterdag 10 oktober 8.00 uur

Bij voorkeur. Het Nederlands Dagblad heeft de persverklaring van het CIO nauwkeuriger gelezen dan ik gisteravond laat. Ze halen de woorden 'bij voorkeur' naar voren. Die woorden stonden eerder niet in de tekst. En ze zijn gaan bellen. Daniël Gillissen en Hilbert Meijer, de journalisten die letterlijk ter elfder ure gisteren de research hebben moeten uitvoeren, schrijven dat grote refokerken de ruimte in de tekst gebruiken om met meer dan dertig mensen samen te komen. Ze noemen concrete voorbeelden: De Hoeksteen in Barneveld met 3000 zitplaatsen gaat tot 450 mensen bijvoorbeeld. Ze laten in het artikel zaterdag ook zien dat de refokerken afschalen qua zingen. Men introduceert er alsnog de voorzangers of neuriet als gemeente. Zoals bekend heeft onze eigen kerk, de Protestantse Kerk, maandag al opgeroepen de overheidsrichtlijn te honoreren en niet meer dan dertig mensen te ontvangen (exclusief de medewerkers). Verschillende kerken en personen hebben moeite verwoord met die lijn, maar voor zover ze zich melden met hun ongenoegen gaven ze ook aan de richtlijn te volgen en loyaal te zijn aan het geheel van het kerkverband. De kerk spant zich ondertussen in om meer maatwerk in de richtlijnen zelf te krijgen. Veranderen na de maand oktober zullen ongetwijfeld mede afhangen van de ontwikkeling van de statistiek. 

Deze update is van vrijdag 9 oktober 21.00 uur

Het gaat niet goed. Onze Protestantse Kerk heeft vrijdagavond nog een bericht naar buiten gebracht aansluitend bij een verslag van het CIO (Interkerkelijk Overleg in Overheidszaken). Inzet is een follow-up van maandag, toen de kerken een terugslag te verwerken kregen. Bekend werd gemaakt dat er niet meer dan dertig mensen in een kerkgebouw moeten worden toegelaten en dat je bij verplaatsingen mondkapjes moet dragen. En geen gemeentezang. Het is weliswaar een advies. Maar wel een indringend advies. En ook tegensputterende protestantse kerken conformeren zich. Nu dus het vrijdagoverleg met Grapperhaus. Er is inmiddels veel gebeurd. De Kamer heeft gedebateerd. En er zijn nieuwe cijfers. En dat laatste is verontrustend. Het zet de toon in de verklaring van het CIO. De Protestantse Kerk zegt er iets bij. En dat is nodig. Want er zijn veel reacties van kerken en voorgangers, die niet snappen dat er een grootste gemene deler is gezocht. Waarom niet per kerk kijken wat wel en niet realistisch en veilig is? De PKN heeft dan ook aangedrongen op maatwerk in het overleg. De PKN schrijft onder meer als toelichting: 'De maatregelen die maandag zijn afgekondigd riepen sterke reacties op bij plaatselijke gemeenten. Uit een aanzienlijk deel van deze reacties sprak een groot verlangen naar maatwerk, juist omdat de kerken de afgelopen maanden hebben laten zien hun verantwoordelijk te nemen. De Protestantse Kerk heeft dit afgelopen week nadrukkelijk ingebracht in de gesprekken met de overheid'.  

De officiële tekst van het Interkerkelijk Overleg in Overheidszaken (CIO) luidt als volgt: 'Vandaag heeft er een overleg plaatsgevonden tussen minister Grapperhaus en een vertegenwoordiging van het CIO en verschillende kerkgemeenschappen. De ernst van de oplopende besmettingen in Nederland is samen onder ogen gezien. Ook is gesproken over de zorgen van kerken over de sterke beperkingen die gelden voor erediensten. Bij kerken is er een bereidheid het aantal bezoekers in kerkdiensten substantieel af te schalen. Hierbij is het dringende advies van 5 oktober leidend, inclusief het dragen van mondkapjes en het beperken van zingen. Het CIO vraagt van kerken hun verantwoordelijkheid te nemen als deel van de Nederlandse samenleving en met inachtneming van de eigen plaatselijke situatie, het aantal bezoekers terug te brengen, zo mogelijk en bij voorkeur tot het maximum van 30. De minister sloot aan bij de dringende oproep van de minister-president aan alle Nederlanders, om hun gedrag aan te passen. Bij verder oplopende besmettingscijfers zullen nieuwe maatregelen nodig zijn. Afgesproken is dat het gesprek met de minister op korte termijn wordt voortgezet over mogelijk  maatwerk bij de wijze waarop erediensten georganiseerd worden'.  


Zoals bekend is afgelopen maandag een lijn uitgezet voor de rest van de maand oktober. Dus daarop doordenkend laat zich raden dat vervolgstappen gaan over de periode daarna. Ik (KvdK) merkte uit diverse contacten met de media, waaronder RTV-Oost, dat men in de veronderstelling leefde dat er al op korte termijn allerlei bijstellingen zouden komen. Dat kan je niet uitsluiten, zeker als de besmettingen blijven toenemen, maar anders lijkt een vervolgscenario na 1 november voor de hand liggender. Hoe dan ook: Woensdag wordt er verder gesproken met minister Grapperhaus.


Deze update is van vrijdag 9 oktober 15.00 uur

Terug bij af. Van enkele plaatsen hebben we inmiddels gehoord dat men de gevraagde teruggang naar 30 kerkbezoekers omgezet heeft naar het weer beperken van de diensten tot online-samenkomsten. Heino maakte de stap. En net over de classisgrens Wolvega ook. Tijdens de digitale ontmoeting op 8 oktober gaven enkele Twentse gemeenten aan een zelfde beweging te overwegen. 

Deze update is van vrijdag 9 oktober 8.00 uur 

Hasselt. Ds. Henk Westerhout van de hervormde gemeente in Hasselt is door RTV-Oost geïnterviewd. Hij laat via de radio weten dat de gemeente met een achtergrond van de Gereformeerde Bond zich aan het advies van de landelijke kerk zal houden en zondag niet meer dan 30 mensen in een kerkdienst zal ontvangen. Hij spreekt zijn verdriet uit als buurman van de hersteld hervormde gemeente in Staphorst over de gemakkelijke manier waarop media de Staphorsters in de media hebben neergesabeld. De mensen hebben zich aan de RIVM-maatregelen gehouden en het hoort bij de inborst van deze bijbelgetrouwe christenen dat hen de samenkomsten lief zijn. Westerhout wijst er verder op dat de kubieke meters van een kerkgebouw als de Grote Kerk in Hasselt niet te vergelijken zijn met de kubieke meters die een gemiddeld café de gasten heeft aan te bieden. De vergelijking die door journalisten wordt gemaakt die horeca en kerk al snel op één lijn plaatsen gaat aan dat onderscheid voorbij. Westerhout is wel voorzichtig als het gaat over de vraag of gemeentezang met heel veel mensen verstandig is. 

Grapperhaus. Grapperhaus heeft in de kamer toegegeven dat hij wel heel kort door de bocht heeft gereageerd op de gretigheid van de pers om hersteld-Staphorst aan te vallen. Er is snel een reactie opgesteld en er is weinig uitleg gegeven aan de kerken. Vrijdag in de namiddag is er een nieuw overleg van het CIO, het overlegorgaan van de kerken met de overheid. Nogal wat kerken dringen aan op meer maatwerk. 

Digitale gesprekken. De classis Overijssel-Flevoland heeft de eerste teksten beschikbaar gebaseerd op de digitale gesprekken die donderdag 8 oktober zijn gevoerd. Zo'n 85 mensen hebben meegedaan met de video-ontmoeting via Google Meet. In de sessie 's middags was het voor diverse deelnemers nog zoeken om van de plenaire bijeenkomst naar de werkgroep te komen. In de sessie 's avonds ging dat makkelijker. De eerste evaluatie wees uit dat het idee om niet alleen plenair te spreken, maar ook in digitale werkgroepjes iets toevoegt aan het inzicht van de deelnemers. Je kan direct inspreken en je eigen situatie spiegelen in de ervaringen van anderen. Op de website zijn inmiddels impressies geplaatst van de situatie in Hellendoorn (wat pakte de gemeente op na de zomer?), van de verzuchtingen uit de werkgroepen ('we zijn al aan de versie 8.0 toe van het gebruikersplan'), van de presentatie 'balans tussen veilig en vitaal' en van een chat ('we gaan ook als gemeente gebruik maken van deze digitale optie'). Klik hier.

Deze update is van woensdag 7 oktober 14.00 uur 

Landelijke overheid. De kerken hebben vrijdag weer een overleg met Grapperhaus. Dan gaat het over de regelgeving die men hanteert voor de kerken. Op dit moment geldt een indringend advies van een maximumaantal bezoekers van 30 per kerkgebouw. Er zijn nogal wat mensen in de kerk die iets meer maatwerk zouden willen hebben. Grote kerken kunnen meer aan als er ventilatie is dan kleine kerken. Of dat tot bijstellingen leidt, zal vrijdag na 17.00 uur blijken. Voor de kerken is overigens ook de discussie in de Tweede Kamer rond de noodmaatregelen van belang. Deze discussie vindt woensdag (vandaag) plaats. 

Andere ontmoetingen. De ruimte om huwelijken te laten (in)zegenen in de kerk gaat tot maximaal 30 mensen. Voor rouwsamenkomsten gelden de afspraken van voor 29 september (die laten iets meer ruimte toe). En voor educatie in de kerk geldt hetzelfde maximum van 30 met inachtneming van alle veiligheidsmaatregelen. Voor kinderen tot 13 en 18 gelden weer iets ruimere regels. 

Deze update is van woensdag 7 oktober 10.00 uur

Burgemeester. Het Algemeen Dagblad meldt dat burgemeester Cees van den Bos van Urk deze week nog met de kerken in gesprek wil gaan om te praten over het naleven van de coronaregels. Zo wil hij graag weten welke kerken nog fysiek samenkomen. Alle kerken op Urk zijn uitgenodigd voor het overleg. Verreweg de meeste kerken nemen overigens de formele maatregelen in acht.

Mondkapjes. In de lijn van de vlaggen over moed houden zijn er nu ook mondkapjes te koop. Vanaf tien stuks, circa 3 euro per stuk. Klik hier.

Boos en teleurgesteld. Enkele voorgangers en gemeenten hebben aangegeven teleurgesteld te zijn over het gemak waarmee het CIO het aantal kerkgangers laat terugschroeven naar dertig. Er zijn grotere kerken waar zoiets overkomt als een knieval voor sentiment zonder dat de feiten daartoe aanleiding geven. Er zijn weinig of geen besmettingen die vanuit de kerk ontstaan. Het moderamen van de protestantse gemeente Nijverdal heeft een brief daarover naar de scriba van de landelijke kerk gestuurd en vraagt om meer tegengas van de landelijke kerk in het CIO.

Raadpleging. Het moderamen van de kerkenraad van de Gereformeerde Kerk in Den Ham heeft de vraag of men zich tot onlinediensten wil beperken of ook fysiek met maximum dertig personen wil samenkomen voorgelegd aan de complete kerkenraad. Na de digitale peiling neemt men een beslissing. 

Deze update is van dinsdag 6 oktober 9.00 uur

Gemopper. De gemeenten die onderdeel zijn van de Protestantse Kerk in Nederland schikken zich allen of voor het overgrote deel naar de nieuwe richtlijnen van de overheid dat men met 30 mensen maximaal (exclusief medewerkers) zondag samenkomt. Gemurmureer is er van enkele andere kerken en op twitter. Ewart Bosma, kerkenraadslid van de Gereformeerde Gemeente in Rijssen, moppert in de Twentse Courant: 'De kerk is zo'n beetje de minst voor de hand liggende plek om corona op te lopen, gezien de veiligheidsvoorschriften'. En hij verwijt de overheid dat men met twee maten meet: grote theaters vormen wel een uitzondering en de Noorderkerk in Rijssen met 1950 zitplaatsen mag maar 30 mensen ontvangen. Overigens krijg je de indruk uit het artikel dat men wel van plan is zich aan de bijgestelde richtlijnen te houden. Jan Willem Wits, voormalig woordvoerder uit de Rooms-Katholieke Kerk (bedenker met Muskens van de slogan over de arme die een brood mag stelen) zet de toon op twitter. Hij signaleert discrepantie tussen overheid en kerken. Sommigen zeggen dat de overheid met het idee van het maximum van dertig kerkgangers kwam. Anderen zeggen dat de kerken zelf met een dergelijk voorstel zijn gekomen. Jan Wolsheimer van MissieNederland zat bij het overleg met Grapperhaus en twittert dat wat hem betreft het verzoek om als kerken een tweede mijl te gaan legitiem is. Als christen moet je daar wat hem betreft toe bereid zijn gelet op de woorden van Jezus die stelt dat je soms een mijl met iemand gaat, en waar nodig een tweede. In diverse media komen voorzichtig ook woordvoerders van de hersteld hervormden op Urk, een koster en een dominee, aan het woord. Zij benadrukken dat men in formele zin zich in Staphorst aan de regels heeft gehouden. Over de protestanten bericht NRC-Next: 'De kerk in Staphorst behoort niet tot de Protestantse Kerk. De protestanten houden zich in het algemeen 'heel streng' en 'zorgvuldig' aan de richtlijnen van overheid en RIVM, zegt een woordvoerder. 'Er zijn ook nauwelijks besmettingen terug te voeren op het kerkbezoek'. Het is dan ook 'met pijn in het hart, maar overtuigd van het belang van deze dringende adviezen', dat de organisatie de kerken adviseert de nieuwe richtlijn ter harte te nemen. In een verklaring stelt directeur Jurjen de Groot van de Protestantse Kerk in Nederland: 'Het is verschrikkelijk jammer dat de ruimte die er was om kerkdiensten te houden weer wordt beperkt. Het stijgende aantal besmettingen speelt hierin mee, maar helaas ook de beeldvorming die afgelopen dagen rond de kerk is ontstaan''. 

Deze update is van maandag 5 oktober 22.00 uur

Meer uitwerking. Een werkgroep ‘corona’ van de Protestantse Kerk heeft nog nader vergaderd over de huidige situatie. Men stuurde een paar waarnemingen:
* Over uitvaarten en bruiloften. Daarover is op 5 oktober niets gezegd, dus gelden uitspraken die eerder op 29 september al golden.
* Over kinderen. Er kan gewoon crèche en kindernevendienst worden gehouden. Het aantal van 30 (exclusief medewerkers) geldt in de kerkzaal. 

* Mondkapjes? Gebruik ze als je je verplaatst. Bij beweging. Als men zit mag het kapje af.

In het algemeen geldt de lijn dat men nuchter moet nadenken. De kerken hoeven niet aan de leiband van de overheid te lopen, maar wat men doet moet men vanuit hygiëne goed kunnen verantwoorden.
Dinsdag komt het moderamen bijeen en bespreekt of er nog een meer pastorale boodschap moet volgen in de loop van de week.

Woensdag vergadert de Tweede Kamer en zal blijken of de huidige aanpak van de kerken gedoogd blijft worden.

Deze update is van maandag 5 oktober 15.00 uur

Strakker. Het aantal mensen dat een kerkdienst mag bijwonen is teruggebracht tot maximaal 30 (exclusief de medewerkers). Dat is het resultaat van het overleg van minister Grapperhaus met de kerken. Aanleiding is onder meer de consternatie die is ontstaan nadat er in het weekend allerlei berichten rondgingen over relatief druk bezochte kerkdiensten waar ook gemeentezang was. Gemeentezang wordt voor heel Nederland afgeraden. Ook wordt er geadviseerd mondmaskers te dragen tijdens verplaatsingen in de kerk, dus onder meer bij binnenkomst en vertrek. De aangepaste maatregelen gelden voor oktober. Eind van deze week is er trouwens opnieuw een gesprek tussen Grapperhaus en de kerken. Jurjen de Groot, directeur van de dienstenorganisatie, voert het overleg vanuit de Protestantse Kerk. Voor het PKN-bericht: klik hier. 

Deze update is van maandag 5 oktober 9.00 uur

Staphorst. Commotie over de 600 kerkgangers in één dienst in de hersteld hervormde kerk van Staphorst. Ik (classispredikant) werd er zelfs over bevraagd door SBS-6. Er zijn ook drie protestantse kerken in Staphorst. Deze kennen geen gemeentezang. De hervormde gemeente heeft dat recent na berichten van nieuwe besmettingen teruggedraaid. Klik hier. 

Deze update is van zaterdag 3 oktober 17.00 uur

Bemoediging. De preses van de generale synode, ds. Marco Batenburg, heeft een woord van bemoediging voor plaatselijke kerkenraden op de website van de PKN laten plaatsen. Klik hier.

Deze update is van vrijdag 2 oktober 20.00 uur

Mondkapjes. Vanuit de landelijke kerk zijn nog geen verdere suggesties gekomen over mondkapjes. Wel kan je in diverse plaatsen in de regio voorzichtig een gedragslijn onderkennen. De beheerder van het zalencentrum in Dalfsen gaf aan dat men bezoekers gaat vragen om in de ontvangstruimte en de gangen een kapje te dragen. Eenmaal in de vergaderzaal kan men dat afleggen. En in Markelo is een soortgelijke lijn uitgezet, die misschien wel geïnspireerd is op de praktijk die je van scholen kan vernemen. In een kerkmail schrijft de kerkenraad van Markelo: 'Nu de overheid het dringende advies geeft om in openbare ruimtes een mondkapje te dragen, gaan we met ingang van zondag 4 oktober aan u vragen dit advies ook bij kerkbezoek op te volgen. Hiermee willen we als kerk onze verantwoordelijkheid nemen. Dat betekent dat we bij de ingang vragen om met een mondkapje op naar binnen te gaan. Zodra u op de daartoe gereserveerde plaats zit, kan deze weer af. Wie geen mondkapje heeft, bieden we er één aan. Overigens blijft eenieder vrij om wel of geen gehoor te geven aan dit advies. Wie het verantwoord acht om zonder een mondkapje naar binnen te gaan, is daar dus vrij in. Het zal even wennen zijn, maar voorkomen is beter dan genezen'. 

Deze update is van donderdag 1 oktober 9.00 uur 

Mondkapjes. De kerk heeft nog geen uitspraak gedaan over de mondkapjes. Voorlopig is men terughoudend met reageren, in die zin, dat men de discussie om alsnog mondkapjes in de kerk te gaan dragen niet zo maar overneemt. Zoals bekend heeft minister-president woensdag in de kamer alle Nederlanders geadviseerd in publieke binnenruimtes zoals winkels, musea, restauranten en treinstations mondkapjes te gaan dragen. Rutte gaf zelf al aan dat er allerlei uitwerkingen moeten volgen en daaronder hoort ook de vraag in hoeverre je als kerk meedoet. Discussies van de technische kant bewegen zich in vragen als 'het begrip publieke ruimte is juridisch gezien niet hetzelfde als openbare gebouwen', en 'kerkgebouwen behoren so wie so niet tot de publieke ruimten'. Daarnaast zijn er argumenten die te maken hebben met de vraag of het dragen van mondkapjes in kerkelijke ruimten meer veiligheid kan bieden. Mogelijk komt de PKN nog voor het weekend met een positiebepaling.

Een persoonlijke noot. Als classispredikant was ik zelf gisteravond bij de kring van kerken Overijssel. Er was ruime afstand tussen tafeltjes en gasten (anderhalf, twee meter). Er waren desinfecterende middelen. Er was één toilet open. Op de vraag of mensen een mondkapje meehadden staken er drie (van de dertien) een vinger op. Enkele mensen hadden nog geen kennis genomen van de jongste mededelingen van de minister-president. Zelf zorg ik er inmiddels voor, dat ik altijd een schoon mondkapje in de jas bij me heb, het hoort bij de nieuwe standaardattributen, zoals ik vrijwel altijd een telefoon en een bankpasje meeneem. 

Deze update is van woensdag 30 september 12.00 uur

Landelijke kerk. De landelijke kerk heeft een richtlijn gepubliceerd naar aanleiding van de jongste persconferentie van Rutte. Men schrijft onder meer: 'De landelijke overheid heeft ook aan kerkelijke bijeenkomsten anders dan kerkdiensten vooralsnog geen nadere beperkingen gesteld. Wel doen we een dringende oproep aan alle gemeenten om terughoudend te zijn met andere bijeenkomsten dan kerkdiensten door deze uit te stellen of indien mogelijk digitaal te verzorgen. Wanneer een bijeenkomst anders dan een kerkdienst alleen in fysieke vorm gehouden kan worden, roepen we gemeenten dringend op zich te conformeren aan de maatregelen van de landelijke overheid; maximaal 30 personen binnen, maximaal 40 personen buiten en maximaal 3 gasten ontvangen in de thuissituatie'.

Bij de classispredikant kwamen enkele vragen binnen over noodzakelijke gemeentebijeenkomsten. Daarover schrijft de PKN: 'Voor gemeentebijeenkomsten die nodig zijn om een predikant of andere ambtsdragers te verkiezen, adviseren wij om deze te organiseren in aansluiting op de kerkdienst. Kerkelijke huwelijksinzegeningen, begrafenisplechtigheden/herdenkingsdiensten blijven uitgezonderd van de (aangescherpte) landelijke maatregelen van de overheid, net zoals bijeenkomsten voor jongeren tot 18 jaar van bijvoorbeeld jeugdverenigingen en catechisaties. Aansluitende recepties en/of partijen kunnen niet in het kerkgebouw plaatsvinden'.

Klik hier voor de landelijke richtlijn.  


Deze update is van woensdag 30 september 9.00 uur

Toelichting De Reuver (1). Scriba René de Reuver geeft in het Nederlands Dagblad een toelichting bij de meest recente adviezen van de PKN rond corona. De krant opent op de voorpagina met de kop 'Advies PKN: niet samen zingen in risicogebieden'. 'Kerkgangers in risicogebieden kunnen voorlopig niet meer samen zingen tijdens erediensten, adviseert de Protestantse Kerk in Nederland'. De eerste zin maakt direct de spanning op twee manieren duidelijk. Er is een spanning rond de vraag of de nieuwe golf consequenties moet hebben voor het kerkelijk leven. Dat is in de persconferentie niet zo expliciet richting kerken aangedragen. Maar je merkt aan de toonzetting dat de adviesgroep zingen tot extra voorzichtigheid maant wat de gemeentezang betreft en in risicogebieden twee en drie (daaronder valt Flevoland wel, Overijssel niet) vormen van gemeentezang te stoppen. De tweede spanning ligt in het feit dat het de plaatselijke kerkenraad is die de beslissingen neemt. De PKN kan landelijk dus wel advies geven, maar het zijn plaatselijke kerkenraden die beslissen over het maatwerk in de eigen gemeente, natuurlijk ook samenhangend met het beleid van lokale overheden. 

Toelichting De Reuver (2). Op pagina 5 gaat René de Reuver verder in op de situatie. Hij stelt vast dat huiskringen misschien wel het hardst worden getroffen, omdat het niet meer mogelijk is met meer dan drie mensen aanwezig te zijn. De overheid vraagt alleen samen te komen als het strikt noodzakelijk is, en dus concludeert Aukie van Eijsden van het ND dat dus het jeugdwerk niet meer bijeen kan zijn. De Reuver geeft toe dat het lastig is, maar laat de keuze aan de kerkenraad. 'Wij zeggen niet: je mag niet meer bijeenkomen'. Een ander punt betreft de ruimte die er is om kerkdiensten te houden. Als gezegd is de richtlijn voor zingen in bovenstaande zin aangescherpt, maar de overheid legt geen nieuwe begrenzing op aan de erediensten zelf. In onze regio waren enkele kerkenraden met spoedeisende zaken die zich concretiseren moeten in een gemeenteavond. Zij willen de kerk met de daarbij behorende veiligheidsmaatregelen en het complete protocol daarvoor inzetten. In formele zin kan je concluderen dat het aansluit bij de veiligheid zoals die overheden voor ogen staat. Aan het strikte taalgebruik van De Reuver kan je merken dat hij vooral denkt aan de ruimte voor de zondagse eredienst. Het Nederlands Dagblad gaat niet expliciet in op urgente gemeenteavonden (denk aan besluiten rond verkiezingen en kerkordelijke gemeenteraadplegingen). De krant werkt vooral de beperkingen uit die gelden rond bruiloften en wat dat vraagt van mensen die al hele concrete draaiboeken hebben gemaakt voor de korte termijn. Je proeft als lezer de emotie en het verdriet die daaromheen hangen. 

Deze update is van dinsdag 29 september 9.00 uur

Kerk gaat door. De landelijke werkgroep die de afstemming met de overheid verwerkt heeft laten weten dat kerkdiensten onder dezelfde voorwaarden mogen doorgaan, zoals ze eerder zijn afgesproken. Natuurlijk hoort daarbij wel de dringende oproep om de richtlijnen van de RIVM in acht te blijven nemen. De werkgroep van de PKN is zeer terughoudend met zingen. Alleen in risicoregio 1 (waartoe Overijssel behoort en waar het percentage van besmettingen relatief nog laag is) kan desnoods (liever niet) gezongen worden. Voor risicogebieden 2 (waartoe Flevoland behoort) en 3 (waartoe de Randstad behoort) stelt de werkgroep van de PKN dat gemeentezang in alle toonsoorten moet worden afgewezen. Wat bijeenkomsten betreft adviseert men zoveel mogelijk digitaal samen te komen. Waar bijeenkomsten kunnen worden uitgesteld, heeft dat de voorkeur van de werkgroep. Als bijeenkomsten doorgaan kunnen er slechts 3 gasten thuis worden ontvangen. Dat heeft consequenties voor de talloze kringen die voor huiskamers zijn uitgezet. Ze moeten uitwijken naar grotere kerkelijke ruimten.  Zoals bekend heeft de overheid in het algemeen afgesproken dat men maximaal met 30 personen binnen samenkomt en met 40 personen buiten. Voor de kerk geldt in formele zin dat men de oorspronkelijke lijn mag houden voor samenkomsten binnen (bekend lokaal vanuit een rekenformule), maar de werkgroep geeft in overweging om in ieder geval niet verder te gaan dan de overheidsrichtlijn. De PKN Utrecht heeft aangekondigd binnenkort met een formele tekst op de landelijke website naar buiten te treden. 

Verenigd Koninkrijk. Zo'n 700 Britse kerkleiders hebben een open brief naar de overheid geschreven waarin ze aangeven dat ze de kerkgebouwen willen openhouden, ook als er een verdere lockdown gaat komen. Natuurlijk houdt men zich daarbij wel aan de veiligheidsvoorschriften, maar men wil letterlijk openstaan voor mensen die behoefte hebben aan een ontmoeting. Men ziet een duidelijk onderscheid tussen de risico's die mensen lopen bij een bezoek aan een pub of sportkantine in vergelijking met de risico's die men loopt als men een kerk binnengaat. 'We leven in de schaduw van een virus dat we niet onder controle kunnen krijgen, juist daarom is het hard nodig dat mensen kunnen horen en ervaren dat het evangelie hoop geeft en dat Jezus Christus ons leven in zijn handen heeft'. 

 

Aanmeldingen. Na het verschijnen van de e-flits van oktober en de persconferentie van de minister-president over corona blijft het aantal aanmeldingen voor de digitale ontmoeting van de classis Overijssel-Flevoland sterk doorgroeien. Het gaat over de manier waarop lokale gemeenten hun kerkzijn hebben ingevuld nu na de start van het winterwerk. Wilt u ook meedoen? Klik hier. 

Bimaboodschap. Drie benamingen staan er boven een brief die burgemeester Rob Welten en wethouder Antoon Peppelman de Haaksberger geloofsgemeenschap hebben gestuurd: bimaboodschap, minbarboodschap, kanselboodschap. 'In gezamenlijke verantwoordelijkheid spreken we de schrik uit over het plotselinge opvlammen van het coronavirus in Haaksbergen', schrijven de vertegenwoordigers van de overheid en geloofsgemeenschappen. Ze wijzen op het belang van de basisregels. De tekst sluit af met met een groet mede namens de geloofsgemeenschappen: 'Als herders van onze afzonderlijke geloofsgemeenschappen en ook van onze dorpsgemeenschap als geheel, doen we nu als vertegenwoordigers van de Liberaal Joodse Gemeente Twente, de Christengemeente Joshua, de Ertugrul Gazi-moskee, de Protestantse Gemeente Haaksbergen-Buurse, de RK parochie Haaksbergen en het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Haaksbergen in verbondenheid dit appel op ieder van ons'. 

Deze update is van donderdag 24 september 9.00 uur 

Vragen. De eerste telefoontjes zijn al weer geweest van voorgangers die zich via de draad met de classispredikant vragen stellen over de eigen pastorale en communicatieve lijnen in de gemeente. Nu corona weer aanzet willen ze weten of de landelijke richtlijnen zijn bijgesteld. Op het moment van schrijven is dat (nog) niet het geval. 

Cijfers. Het aantal meldingen van coronabesmetting stijgt. In de classis Overijssel-Flevoland zijn de cijfers per 22 september het hoogst voor de volgende gemeenten (gerekend per fictief aantal van 100.000 inwoners):
Haaksbergen 230,3
Almere 118,9
Ommen 88,8
Zeewolde 88,3
Zwartewaterland 88,2
Lelystad 73,8
Oldenzaal 72,2
Wierden 65,5
Almelo 60,2
Samengevat: Het virus rukt op vanuit de flanken van de classis in west (Zuidwest-Flevoland) en in oost (Zuidoost-Twente). 

Digitale winst. Peter Verhoef, decaan van de factulteit economie en bedrijfskunde uit Groningen houdt in het Nederlands Dagblad een pleidooi om de ervaringen met digitale media uit te bouwen. Hij signaleert drie fasen van ontwikkeling bij bedrijven en kerken: eerst is er een enkel onderdeel van bedrijf of organisatie bezig met digitale media; in een tweede fase breidt zich dat uit naar een complete functie, een lijn van het bedrijf of de organisatie en in de derde fase is de hele onderneming gedigitaliseerd. Hij pleit voor het blijvend serieus nemen van de ontwikkelingen. Vanuit deze site voegen we toe: de mogelijkheid om op donderdag 8 oktober mee te doen met een digitale ontmoeting is een poging om van fase één richting fase twee te gaan: je hoort niet alleen een lezing, je gaat onderling in gesprek. Verhoef schrijft: 'Instellingen zouden er nu naar moeten streven de komende tijd minimaal naar de tweede fase van digitale transformatie door te groeien' en hij vindt de vraag relevant: 'Hoe kan men de digitale technologie gebruiken om de al jaren gebruikte vormen te verbeteren en bijvoorbeeld interactiever en meer passend bij de huidige generaties aan te bieden'. Met die bril op gaat het op 8 oktober niet alleen over het thema 'hoe kerken zich aanpassen bij de coronatijd' het gaat ook over de vraag hoe we het als deelnemers ervaren om op digitale wijze met elkaar in gesprek te gaan. Voor de digitale ontmoeting op 8 oktober: klik hier. 

Deze update is van dinsdag 22 september 10.00 uur

Internationaal onderzoek. Nederlandse deelnemers aan een internationaal onderzoek hebben eerste gegevens naar buiten gebracht van onderzoek naar ervaringen bij pastores met online-diensten. Henk de Roest en Theo Pleizier (PThU) geven op basis van 170 ingevulde vragenlijsten uit Nederland een eerste indicatie. Het aantal is te gering om over een wetenschappelijk inzicht te spreken, de cijfers geven wel een denkrichting. 'De online-kerkdienst dwingt voorgangers na te denken over de kern van hun boodschap en zorgt ervoor dat ze meer liturgisch bezig zijn dan pastoraal' aldus de eerste regel van een artikel in het Nederlands Dagblad. Trouw is iets vager in de openingszin: 'Ook al kleeft er een heel rijtje stevige nadelen aan, voorgangers van Nederlandse kerken vinden dat de online vieringen, die met het uitbreken van de coronacrisis gemeengoed geworden zijn, die kerken tal van kansen biedt'. Trouw benoemt de andere vormen van online-dienst als mogelijkheid: vespers, bijbelkring, online-meditaties, ook doordeweeks. En als belangrijk punt van zorg gaat het over het afhaken van mensen, een hindernissen voor het pastorale werk. Het Nederlands Dagblad opent de krant met een positiever getoonzette impressie: Soms kan een telefoongesprek het pastoraat verdiepen, online biedt soms een groter bereik en online biedt extra fcous. 'De pastorale en liturgische rollen zijn uit elkaar gegroeid', concludeert Pleizier in het ND. De vragenlijst was tot 5 juli online en maakt onderdeel uit van een wereldwijd onderzoek in 22 landen onder de naam 'Church in times of Corona'. Het project is geïnitieerd door zes theologen: Schlag/Müller (Zurich), Nord (Würzburg), Bünker (St. Gallen), Beck (Sankt George), Lämmlin (Sociaal Wetenschappelijk Instituut Duitsland). In oktober worden meer complete overzichten verwacht met resultaten uit de drie landen waar het eerste initiatief is genomen, dat zijn: Duitsland, Zwitserland, Oostenrijk; en verder: Argentinië, Australië, Brazilië, Canada, Chili, Denemarken, Finland, Ghana, Groot-Brittanië, Hongarije, Hong Kong, Malta, Namibië, Nederland, Paraguay, Singapore, Zuid-Afrika, Zuid-Korea en Zweden. 

Deze update is van maandag 21 september 10.00 uur

Ongewijzigd. Op dit moment is er geen aanleiding de regels, het protocol en het gebruiksplan aan te passen voor de kerk. Dat heeft de landelijke organisatie laten weten. De directeur van de dienstenorganisatie Jurjen de Groot heeft daar kort voor de persconferentie nog contact over gehad met het ministerie. Het advies impliceert dat het eerder geformuleerde terughoudende beleid ten aanzien van gemeentezang niet wordt aangepast. 

Drive-in-dienst. De hervormde gemeente IJsselmuiden De Hoeksteen heeft zondag de startdienst een bijzonder karakter gegeven. Het werd een drive-in-dienst waar je met de auto naar toe ging, een parkeerplaats op reed bij de manege en vanuit de auto de dienst bijwoonde. Klik hier.

Waarheidsvriend. De Waarheidsvriend (orgaan van de Gereformeerde Bond) heeft een ingezonden tekst opgenomen van ds. A. Vonk Noordegraaf uit Uddel. Hij schrijft onder meer over de mogelijkheid als kerk weer fysiek bij elkaar te komen. 'Omdat het beperkt samenkomen wellicht nog maanden of langer kan duren, heeft de kerkenraad besloten om vanaf 2 augustus drie diensten per zondag te beleggen. De kerkzaal kan - met inachtneming van de RIVM-richtlijnen - 125 mensen bevatten en omdat in een gemiddelde ochtenddienst begin dit jaar ongeveer 350 kerkgangers zaten, kan elk gemeentelid momenteel wekelijks naar de kerk. Bijna tachtig procent maakt gebruik van de mogelijkheid. Dat ervaren we als een grote zegen! In de komende weken willen we nagaan wat de beweegredenen zijn van de gemeenteleden die momenteel geen gebruik maken van de geboden gelegenheid. Tegelijkertijd is het een mooie gelegenheid om ook met deze gemeenteleden het contact te blijven onderhouden'. 

Deze update is van donderdag 17 september 16.00 uur 

Overijsselaar. De provincie Overijssel heeft cijfers naar buiten gebracht over de gevolgen van de corona-crisis voor het geestelijk welbevinden van de bevolking. Er is stress en eenzaamheid. Voor een uitwerking klik hier


Deze update is van maandag 14 september 9.00 uur 

Rooms-katholieke zorgen. De Volkskrant bracht een achtergrondartikel over de effecten van de corona-crisis in de Rooms-Katholieke Kerk. De journalist Sander van Walsum sprak onder meer met pastoor-deken Ed Smeets van Venray (Noord-Limburg). Hij constateert een versnelde doorzetting van de secularisatie met tien procent. Vooral het ontbreken van persoonlijk contact gekoppeld aan een theologie waarin de incarnatie een belangrijke rol speelt is lastig. 'Het hele gemeenschapsleven is ontzield', zegt hij , 'de eerste communie, het vormsel, het sacrament van de doop en de ziekenzalving, het gewone intermenselijke contact: de aanraking vormt er het wezen van'. 

Nuchtere benadering. Wim Beekman, classisdominee in Friesland, wordt aan het einde van het artikel aangehaald. Hij stelt vast dat protestanten meer ruimte laten voor een creatieve invulling van het heilig avondmaal. Dat biedt mogelijkheden om je aan te passen aan de corona-crisis. Ook de mogelijkheid wordt genoemd om de doop met niet-gewijd water door een ander dan de predikant te laten bedienen. Of dat een correct citaat is, betwijfel ik (Klaas van der Kamp), omdat de protestantse kerkorde daarin terughoudender is dan de Volkskrant suggereert. Wim Beekman ziet toekomst in kleinschalige ontmoetingen, waarin de protestantse kerk enige traditie heeft, aldus de dominee werkzaam in Friesland, en geboren getogen op de Veluwe. De Volkskrant tekent uit zijn mond aan het slot van het artikel een bijbeltekst (bedoeld is een tekst uit de psalmberijming) op, zoals protestanten die graag citeren: 'Zij gaan van kracht tot kracht steeds voort'. 

Weer naar de kerk. Diverse kerken openen in september weer hun deuren voor kerkdiensten. In Bergentheim klonk afgelopen zondag letterlijk voor het eerst sinds maanden weer de kerkklok. 'Ik geef een paar slagen extra', glunderde de kosteres. De aanwezige ambtsdragers begeleidden de bezoekers persoonlijk naar hun plaats. De kerk vulde zich van voren naar achteren. Er was ruimte voor tachtig bezoekers maximaal, er kwamen er zo'n vijftig. De dienst werd tegelijk online-uitgezonden. Voor het eerst gebeurde dat in Bergentheim rechtstreeks; de voorgaande weken was de dienst te voren opgenomen, bewerkt en uitgezonden. Nu al laat zich aanzien, dat het bezoekerstal in Bergentheim verder zal aantrekken; volgende week is er een afscheid en bevestiging van ambtsdragers gepland, en dat betekent dat de kerk maximaal gevuld zal zijn. Ook in IJsselmuiden-De Bron gingen de deuren voor het eerst open. Ook daar moesten de mensen zich te voren aanmelden. Er waren meer aanmeldingen dan plaatsen voor de eerste kerkdienst. De Open Hof in Kampen werkt vanaf 6 september volgens het zelfde principe: mensen kunnen zich melden voor de kerkdienst en er aanwezig zijn en ze kunnen de diensten on-line volgen.

Verbintenis. De wijkgemeente Open Hof Kampen werkt er achter en voor de schermen aan een creatieve manier om op 27 september de nieuwe predikant ds. Lex Boot welkom te heten. Er wordt uitgeweken 's ochtends naar de Bovenkerk, om zo veel mogelijk mensen te kunnen herbergen. 's Middags kunnen mensen verder kennismaken met de nieuwe voorganger op één van de korfbalvelden in de open lucht. 

Werkgemeenschappen. De werkgemeenschappen komen weer bij elkaar. Deze week heeft de werkgemeenschap Steenwijk een ontmoeting gepland op dinsdag en de werkgemeenschap Kampen komt bijeen in Genemuiden. Natuurlijk komt de corona-crisis ter sprake. De werkgemeenschap Kampen bespreekt tekst van John Piper, die een boekje van 94 pagina's uitbracht onder de titel 'Coronacrisis en Christus' dat als podcast gratis te beluisteren is. Klik hier

Aanmeldingen. Er zijn al diverse aanmeldingen voor 8 oktober binnen, voor de digitale ontmoeting voor kerkenraadsleden over de aanpassingen die men maakt in de kerk om met corona om te gaan. Een unieke gelegenheid om elkaar te ontmoeten op een veilige manier. De meeste aanmeldingen zijn er tot nu toe voor het onderdeel 'eredienst'. De meeste inschrijvingen komen  uit de regio Zwolle en Almelo. Verwacht wordt dat het aantal nog verder zal groeien over de diverse werkgroepen en vanuit de diverse regio's. Klik hier

Deze update is van zaterdag 5 september 10.00 uur

Kerken zijn weer begonnen. Wim Beekman, classispredikant in Friesland, heeft het idee dat eenderde van de 230 gemeenten in Friesland zo rond de datum van 1 september weer begonnen is fysieke diensten op te zetten. Dat schrijft het Nederlands Dagblad. Klaas van der Kamp, classispredikant in Overijssel-Flevoland, schat in dat tien procent van de gemeenten in deze classis rond 1 september opstart. Twintig procent begon zo rond 1 juni, en de meeste gemeenten gingen vanaf 1 juli al verder met fysieke samenkomsten, vaak in combinatie met online-vieringen. In dezelfde krant vertelllen ds. Arthur Broekman en ouderling Zeger Wijnands uit het Drentse Zuidwolde (het plaatsje ligt op de grens met Overijssel) dat de hervormde kerk ter plaatse nog geen avondmaal viert, vanwege de gebrokenheid in coronatijd. Ook plaatsen in Overijssel - zo laten websites zien, het ND schrijft daar verder niet over - zien soms af van fysiek avondmaal. Hervormd Wierden is daar een voorbeeld van. 

Elkaar digitaal spreken. De classis Overijssel-Flevoland nodigt alle kerkenraadsleden uit om op 8 oktober mee te doen met een digitaal gesprek over een kerk die coronaproef is. Voor de zomer zijn er enkele webinars geweest vanuit de classis. Nu is het de bedoeling om naast een plenair gedeelte in kleine groepjes met ambtsgenoten uit andere gemeentes van gedachten te wisselen. In het plenaire deel laat een predikant zich interviewen over de plaatselijke keuzes en de classispredikant geeft enkele algemene suggesties. Voor meer informatie: klik hier. 



Deze update is van maandag 31 augustus 10.00 uur 

Volgende stap. Nogal wat gemeenten maken een volgende stap in hun coronabeleid. Plaatsen als Kampen (Open Hof), IJsselmuiden (De Bron), Bergentheim en andere concentreerden zich in de zomer nog op de online-vieringen, maar willen ergens in september (ook) diensten opstarten waar mensen het kerkgebouw weer mogen bezoeken. Het gaat in de regel om samenkomsten waarop je je vooraf moet registreren. Sommige gemeenten missen het zingen en proberen op alternatieve manier tegemoet te komen aan de verlangens van gemeenteleden, ze organiseren bijvoorbeeld een Sing-in in de buitenlucht (IJsselmuiden Hoeksteen afgelopen zondag). 

Brief. De gemeente Urk heeft de kerken een brief gestuurd met de oproep zich strikt aan corona-regels te houden. Volgens de website CIP is de aanleiding gelegen in de aantallen bezoekers die kerken toelaten in hun kerkdiensten. Men vraagt de kerkenraden zich stipt aan de coronamaatregelen te houden. De afdeling communicatie heeft dat bevestigd. In de brief die vrijdag 28 augustus is verstuurd, schrijft burgemeester Ineke Bakker. ‘Ik vraag u nadrukkelijk om de maatregelen na te leven in het belang van de gezondheid van de kerkbezoekers’.

Het Nederlands Dagblad publiceerde zaterdag een artikel over de manier waarop kerken omgaan met de ruimte voor gemeentezang. Daaruit blijkt dat de christelijk-gereformeerde kerk van Urk (Eben-Haëzer) iedereen op normaal volume zingt. 'Het is niet duidelijk vastgesteld dat zingen een gevaar vormt, en zolang dat het geval is blijven we gewoon zingen', zegt een woordvoerder tegen de krant. De kerk is ter plaatse steeds voor een derde gevuld. Andere kerken zijn in de regio zijn terughoudender. In de hervormde gemeente van Genemuiden zingt niemand. Men laat daar opnames van psalmen horen. In de vrijgemaakte kerk van Deventer zingt een aantal leden. 'We kiezen voor een gefaseerde teruggang naar de normale situatie en voorlopig zingen we daarom nog niet'. 


Deze update is van vrijdag 28 augustus 12.00 uur

Wereldwijd. Bij alle huis-, tuin- en keukenaandacht als kerk vergeten we soms dat de pandemie van corona zich wereldwijd voltrekt. Je merkt dat theologen en religieuze leiders buiten de landgrenzen daar volop aandacht aan besteden. Een belangrijke bijdrage leveren de Wereldraad van Kerken en het Vaticaan met een theologische bezinning waarin ze aandringen op interreligieuze solidariteit. Het Elijah-interfaith-instituut levert een inhoudelijke bijdrage door veertig religieuze leiders aan het woord te laten over de coronacrisis. Steeds terugkerend thema is: hoop en vertrouwen. Van beide initiatieven heb ik een impressie gemaakt. Wellicht helpt het ons als we kennis nemen van gedachtegoed wereldwijd. Klik hier

Deze update is van maandag 24 augustus 9.00 uur 

Boeken. Uitgeverij Adveniat, waar Leo Fijen de scepter zwaait, heeft een uitgave gemaakt met veertien auteurs, waarin wordt gereflecteerd op de coronacrisis en de positie van de kerken. De meeste auteurs zijn van rooms-katholieke huize, maar ook enkele protestanten benoemen hun gedachten, zoals René de Reuver, Bram van de Beek en Nynke Dijkstra. Een pleidooi voor een positieve benadering, waardering voor online-vieringen van protestantse zijde en andere wetenswaardigheden. Voor 19,50 euro te verkrijgen in de boekhandel en online. Klik hier. Er zijn overigens nog enkele boeken op de markt rond dit thema. Reinier Sonneveld bracht bij Buijten & Schipperheijn (gereformeerde uitgeverij) eerder het boek uit 'Waar is God in de crisis' (12,50 euro). Kokboekencentrum liet het Engelstalige 'God en de pandemie' vertalen van Tom Wright (14,99 euro). En wie het filosofischer wil benaderen kan terecht bij de Hengelose filosoof René ten Bos en zijn boek 'De Coronastorm (Boom, 17,50 euro). 

Deze update is van zaterdag 22 augustus 12.00 uur

Cijfers. In de classis Overijssel-Flevoland laat zich over de achterliggende veertien dagen (gerekend tot en met 18 augustus) de sterkste stijging zien in Almere, gevolgd door plaatsen als Enschede, Deventer, Lelystad, Olst-Wijhe en Dinkelland.

Gerekend op een 100.000 inwoners gaat het om de cijfers van respectievelijk: 49,1 (Almere), 25,1 (Enschede), 24,8 (Deventer), 18 (Lelystad), 16,4 (Olst-Wijhe), 15,1 (Dinkelland). De cijfers zijn bescheiden als men ze vergelijkt met de grotere 'brandhaarden' in Nederland. 

Landelijk liggen de concentraties in Bergen op Zoom (205,9 per 100.000), Rotterdam (172,6), Zandvoort (163,6), Amsterdam (162,5). Ook relatief hoog zijn: Noordoost-Friesland (106,1) en Delfzijl (85,1).

Uit het overzicht van het RIVM blijkt verder dat er in Nederland 65.589 gevallen van corona zijn geregistreerd, waarbij er sprake is van 6195 sterfgevallen. Zuid-Holland heeft als provincie de meeste gevallen (12.189). Overijssel komt als provincie op de zevende plaats (3.173) en Flevoland op de achtste plaats (984). Alleen Zeeland, Friesland, Drenthe en Groningen hebben een mildere ervaring.

Deze update is van vrijdag 7 augustus 12.00 uur 

Verwerken. De protestantse gemeente Deventer heeft een manier gevonden om de ervaringen tijdens de coronacrisis een gemeenschappelijke plek te geven. Ze maakten een Boek van een Onbekende Tijd. Klik hier.

Nieuw seizoen. Voor de aanpak van een nieuw seizoen op verzoek nog even de verwijsplaats, klik hier.

Deze update is van zaterdag 1 augustus 11.00 uur

Beleidsevaluatie VKB. De evaluatie van het beleid van de Protestantse Kerk is begonnen. De externe evaluatie. Dergelijke evaluaties zijn essentieel, want ze houden bestuurders en managers scherp. De Vereniging van Kerkrentmeesters (VKB) zet de toon in de nieuwsbrief van juli. ‘We horen nogal eens aan de telefoon van de lokale kerkrentmeesters: onze kerk gedraagt zich te corona-braaf’, schrijft men. ‘Het lijkt wel alsof onze kerk het braafste jongetje van de klas wil zijn. Andere kerkverbanden lijken meer ruimte te nemen’.

Beleidsevaluatie directeur VKB. Jos Aarnoudse, directeur van de VKB, verduidelijkt tegenover het Nederlands Dagblad, dat de helft van de kerkrentmeesters die hem telefonisch benaderen kritisch zijn op de eigen PKN. Hij verwijt de PKN ook dat men onzichtbaar is in de corona-discussie, men verschuilt zich achter minister Grapperhaus en het CIO (Interkerkelijk Contact in Overheidszaken).  Hij noemt het protocol van de PKN rond corona erg gedetailleerd. Sommigen vinden dat fijn, anderen zien het als signaal dat men ‘aan de leiband van Den Haag loopt’.

Beleidsevaluatie Nederlands Dagblad. Het Nederlands Dagblad haakt aan bij de discussie en laat verschillende criticasters aan het woord. De kerkhistoricus George Harinck krijgt het woord, die het is opgevallen dat er weinig discussie is geweest over de vrijheid van godsdienst. ‘Er is weinig reflectie geweest op de vraag wat kerkelijke bijeenkomsten onderscheidt van andere bijeenkomsten’. ‘We zitten naast elkaar in het vliegtuig, maar dat kan blijkbaar niet in de kerk’. De christelijk-gereformeerde Arnold Huijgen stelt vast: ‘Ik zie bij de kerken soms de neiging om het braafste jongetje van de klas te willen zijn’. Hij noemt het voorbeeld van de doop. Hij refereert aan de doop met de doopstok in de PKN en zegt: ‘Dan denk ik: als een kapper twintig minuten aan mijn haar kan zitten, dan lukt het ook wel om met ontsmette handen tien seconden lang dit heel belangrijke christelijke ritueel te doen’. De rooms-katholieke Paul van Geest heeft wel begrip voor de houding van de kerk ten aanzien van de eigen diensten, maar is kritisch naar de manier waarop met verpleeghuizen is omgegaan. ‘Dat kerken diensten hebben geschrapt is logisch, maar dat landgenoten eenzaam stierven is niet uit te leggen. Desnoods hadden predikanten en pastoors goed ingepakt de verpleeghuizen in moeten lopen’.

Beleidsevaluatie Marloes Keller. Marloes Keller, woordvoerder namens de Protestantse Kerk, verwoordt namens de kerk de beleidsverdediging. Zij is verbaasd over de reactie van de VKB en heeft heel andere feedback van mensen ontvangen. ‘Wij hebben juist veel gemeenten aan de lijn gehad die om richtlijnen vroegen’. En ze geeft aan dat het lobbywerk van het CIO onzichtbaar achter de schermen gebeurt. De inzet voor pastoraat in verpleeghuizen is daarvan steeds een onderdeel geweest.

Waarnemingen als classispredikant vanuit de eigen classis.
(1). A-historisch. De discussie lezend valt het a-historische karakter van de argumenten op. Aarnoudse, Huijgen en Harinck spreken over de corona-crisis als een massief gegeven. Dat is onjuist. Ze kunnen vanuit die benadering ervaringen in de staart van het proces gebruiken als argument voor de manier waarop de kerk een insteek heeft gekozen aan het begin. Het argument van de kappers en de vliegtuigen wordt als kritische toetssteen gebruikt voor het beleid van de kerken sec. De harde waarheid is dat de kerk al direct halverwege maart een positie moest innemen en dat de gekozen voorbeelden van veel latere datum en een later stadium in de crisis dateren. De dooparm (misschien niet de meest briljante ingeving) werd geïntroduceerd voordat de kappers ruimte kregen om weer te gaan knippen. Het is een beetje flauw om het dan af te serveren als idee dat voorbijgaat aan een werkelijkheid die pas later ontstond. 

(2). Fasering. Je kunt zeker vijf periodes onderscheiden in de coronacrisis:
a. De periode van ontkenning en zoeken van een weg. De vragen in de eerste week van de crisis van gemeenten waren: ‘Is het echt waar dat we geen kerkdienst meer mogen houden?’
b. De periode van rouw en besef dat de impact groter is dan je aanvankelijk je realiseerde. De vragen in de volgende weken waren: ‘Mogen we dan geen persoonlijk pastoraat meer uitvoeren? En mogen we nog rouwdiensten houden? En hoe dan? En hoe voeren we rouwgesprekken?’
c. De periode van verkenning van nieuw gedrag. Gemeenten stuurden voorbeelden van nieuwe initiatieven: ‘Hebt u gezien hoe wij een kettinglied presenteren in de online-dienst? Wist u van onze campagne voor de voedselbank? Wist u van de telefonische aandachtsketen?’  
d. De periode van theologische reflectie. Dominees gingen Halik citeren en dachten na over de impact van online-vieringen voor sacramenten, dachten ook na over de betekenis van een crisis in relatie tot het karakter van de kerk.
e. De periode van besef hoe noodzakelijk het is jezelf present te stellen en geen vacuüm te laten ontstaan. Deze periode dient zich krachtig aan met de start van een nieuw seizoen, dat in september begint. Mensen, ook trouwe gemeenteleden, zijn het spoor van de mogelijkheden kwijt en vragen om duidelijkheid. ‘Waarin kunnen we de kerk en het geloof beleven? Wat zijn de mogelijkheden?’
Als je terugkijkt op de fasen, merk je dat we als kerk met name in het eerste deel een belangrijke rol hebben gespeeld. De kerk heeft de duidelijkheid gegeven die nodig was bij de eerste crisis. In het tweede deel, waarin theologische reflectie en evaluatie meer naar voren komen is de rol minder eenduidig. Je ziet dan ook de beperking van de protocollaire benadering die als juridische lijn wel duidelijkheid geeft, maar op een gegeven ogenblik ook doel in zichzelf kan lijken te worden; mensen zien dan uit naar een andere toonsoort. Het is de kunst voor ons als kerk daarin te schakelen. Vandaar de stimulans om juist nu periode e steviger op de agenda te plaatsen.

(3). Luxe positie. Als je de uitgaven van ‘Kerkbeheer’ leest van de VKB zie je – gelukkig – enerzijds trouw aan de integrale CIO-positie, anderzijds zie je actief zoeken met kerkrentmeesters en diakenen naar begaanbare wegen. Beide posities zijn nodig. De criticus kan evenwel pas spreken als hij/zij staat op de schouders van het integrale CIO-beleid. Terecht dat de officiële uitgaven ook in dat spoor meedoen en het zelf uitdragen. VKB is – gelukkig – onderdeel van het gekozen beleid en niet een buitenstaander, die anderen de mores kan lezen.

(4). Verpleeghuizen. De les die Paul van Geest trekt ten aanzien van de verpleeghuizen is niet sec een les voor de kerken, maar een les voor de samenleving als geheel. Als we ons als samenleving ergens hebben vergist is het in de veiligheid in de verpleeghuizen en de voorzieningen die we voor de verpleeghuizen hadden getroffen. De mensen die verzorgden en verpleegden waren niet beschermd in de begintijd. Alle middelen gingen naar de ziekenhuizen en de IC’s. De slachtoffers vielen met name in de verpleeghuizen. En zowel de mensen die in de verpleeghuizen werkten als de kerk konden onvoldoende toegang krijgen tot mensen om ouderen in een laatste levensfase menswaardig tegemoet te treden. Met de kennis van nu hadden we wellicht op dit punt eerder het licht op rood kunnen zetten. Ik zeg er bij ‘in zijn algemeenheid’, want het beleid van verpleeghuizen verschilde. Er waren vanaf het begin verpleeghuizen die creativiteit, menselijkheid en veiligheid redelijk in een verantwoorde dosering wisten aan te brengen, maar de meeste officials hadden tijd nodig om balans te vinden. En ergens is dat zoeken naar de goede dosering nog steeds gaande…


Deze update is van vrijdag 31 juli 11.00 uur

Moslims. Niet alleen christenen, maar ook moslims hebben met de coronamaatregelen te maken. Omroep Flevoland maakte dat vrijdag 31 juli duidelijk met een reportage vanuit Almere Stad. Op het pleintje naast de Abou Bakr-moskee werd gebeden in het kader van het offerfeest. In de moskee pasten met de veiligheidsvoorschriften 200 mensen, normaal zijn dat er 600 of 700. Om meer mensen plek te bieden waren er 150 buiten aan het bidden. Met het offerfeest vieren moslims dat de profeet Ibraim (wij spreken over Abraham) zijn zoon Ismail (wij spraken als christenen over Isaäk) niet heeft hoeven te offeren, maar hiervoor een dier mocht gebruiken. Bij de maatregelen in de moskee hoort een folder waarop de tekst staat van 1,5 meter afstand en de toevoeging ('eigen gebedskleed verplicht'). Er was een verzoek uitgegaan om geen handen te schudden of te knuffelen. Klik hier voor het bericht en de reportage van omroep Flevoland. 

Citypastoraat. Ds. Ellen Sonneveld uit Enschede bericht in het lokale kerkblad Kerk & Stad dat het Citypastoraat weer geopend is. In de achterliggende tijd zijn gasten trouw gebeld. Maar dat is niet meer nodig, nu men het inloophuis kan binnenwandelen. 

128 stemmen. Ook in Steenwijk zijn berekeningen gemaakt en is er voor gekozen met ingang van 26 juli weer te zingen in de gemeente; de 128 mogelijke aanwezigen werden daartoe uitgenodigd. De Grote Kerk is in de zomer tot en met 13 september geopend op dinsdag-, woensdag- en donderdagmiddag. Er is een expositie ingericht van verschillende technieken. Arie van Andel heeft foto's van een reis naar Nepal beschikbaar gesteld. 

Deze update is van woensdag 29 juli 15.00 uur

Minder Bijbellezen. Mensen zijn minder de Bijbel gaan lezen tijdens de coronacrisis. Dat blijkt uit onderzoek van het Amerikaans Bijbelgenootschap. In het jaarlijkse 'State of the Bible' 2020 bericht het bijbelgenootschap een teruggang van 14 naar 9 procent van volwassen Amerikanen die dagelijks de Bijbellezen. In de achterliggende tien jaren is er niet zo'n teruggang waarneembaar. Het betreft met name de groep van volwassenen die dagelijks bijbellezen; zij die nooit of minder frequent de Bijbel lezen vertonen weinig significante veranderingen in leesgedrag. Het bijbelgenootschap koppelt de sterke afname aan het feit dat de trouwe bijbellezers tijdens de coronacrisis niet in de kerk komen; het één heeft dus met het andere te maken, concludeert ook Christianity Today, het blad waarop dit bericht is gebaseerd. Voor het Engelstalige bericht: klik hier. 

Weer zingen. In grote, oudere kerken (gebouwen van voor 1945) met een volume van meer dan 3000 kubieke meter is het risico op besmetting door inademing van aerosolen volgens het protocol van de PKN klein. Reden voor de hervormde gemeente IJsselmuiden-Grafhorst - die aan de criteria voldoet - om samenzang voor de aanwezige 160 kerkgangers toe te staan. Het Nederlands Dagblad maakte er een reportage over. Bijkomend voordeel van de gemeente: er is een mechanische afzuiging, die verse lucht van onderen naar binnenpompt en boven via ventilatoren wegzuigt. Een deel van de oude gemeenteleden geeft de voorkeur aan online-diensten op veiliger afstand. 

Advertentie. Het Reformatorisch Dagblad plaatste zaterdag 25 juli een advertentie met een pleidooi voor zingen in de kerk, zelfs als dat schadelijk zou kunnen zijn voor de gezondheid. Het behoud van de ziel is meer dan het behoud van het lichaam, aldus een toelichting, die - dat moge duidelijk zijn - afwijkt van de lijn die de PKN als geheel aanreikt. De advertentie is ondertekend met 'Bij van Kempen, Elspeet'. 

Verlangen. De kerkordespecialist dr. Piet van den Heuvel gaat in de Waarheidsvriend in op de kerkorde. Hij heeft alle begrip voor keuzes van kerkenraden in coronatijden die afwijken van wat de kerkorde voorschrijft. 'We hebben opnieuw moeten leren dat - met alle goede regelingen en alle goede bedoelingen - het leven niet 'met een schaartje te knippen is'. Hij spreekt de hoop uit dat de situatie vanuit de oorlog zich herhaalt, waarin de kerken de rug rechtten en een principieel woord spraken tegenover het nationaal-socialisme. 'De nood van de tijd leidde tot een geestelijk ontwakend van de kerk (...). Wat zou het mooi zijn als - net als in de oorlog - ook nu de verwarring zou leiden tot een hernieuwd doordenken van waar het op aankomt, van wat werkelijk essentieel is in ons leven als kerk en gemeenten'. 

Deze update is van maandag 20 juli 10.00 uur

Afwachtend. De Twentse Courant Tubantia had een artikel over de Grote Kerk in Vriezenveen. Daar kunnen normaliter 400 mensen in, en nu onder de verruiming van het corona-regime is er plek voor 150 bezoekers. Maar mensen staan niet te popelen, zegt dominee Gerard Doorn in een toelichting. Het onderstreept - voegen we vanuit deze website toe - het belang om na de zomer als kerken een duidelijke publiciteitscampagne te voeren, zodat mensen weten wat kan. 

Deze update is van vrijdag 17 juli 14.00 uur 

Grapperhaus. 'Het is mogelijk weer te zingen in kerken, daarvoor geldt geen verbod. Maar het advies is wel daarmee heel terughoudend om te gaan'. Dat zegt minister Ferd Grapperhaus in een interview met het Nederlands Dagblad. Hij krijgt onder meer de vraag voorgelegd of hij in de achterliggende periode niet in strijd met de vrijheid van godsdienst heeft gehandeld. Grapperhaus: 'Je mag een grondrecht inperken als dat noodzakelijk is voor veiligheid of gezondheid - dat heeft de Raad van State geadviseerd en staat ook in artikel zes van de Grondwet. Het moet wel proportioneel en noodzakelijk zijn, daarom hebben we alleen een maximumaantal en hygiënemaatregelen ingesteld'. En op de vraag of er gehandhaafd is door de overheid richting de kerken, een vraag die eerder werd opgeworpen door de manier waarop Daniëlle Woestenberg van het CIO over één en ander sprak, zei Grapperhaus: 'Voor zover ik weet, zijn handhavers nooit een kerk binnengegaan. Dat is ook niet de bedoeling. In een gebouw van God is het aan gelovigen zelf verantwoordelijkheid te nemen'. Voor alle duidelijkheid voegen we toe: De anderhalve-meter moet nog steeds in acht worden genomen en bij zingen moet er voldoende ventilatie zijn. 

PKN-werkgroep. De PKN-werkgroep Corona, die in de achterliggende tijd protocollen heeft gemaakt voor de corona-tijd, heeft geen nieuwe afspraken gemaakt voor vergaderingen omdat men in de zomertijd weinig ontwikkelingen verwacht. Kleine wijzigingen kan men via de website doorgeven en bij een lokale lockdown zal er overleg zijn met onder meer de classispredikant. In de laatste bijeenkomst hamerde men nogmaals op de noodzaak mensen een reservering te laten plaatsen als men een vorm van zingen introduceert. Daardoor is het mogelijk bij een uitbraak snel te handelen richting aanwezigen. Om te weten of er voldoende ventilatie is in de kerk verwijst men naar een 'eerste hulp bij ventilatie'. Klik hier.

Enige zang. Het Reformatorisch Dagblad hield een peiling onder lezers. 2300 mensen brachten een stem uit, deels uit dezelfde gemeenten. Uit de resultaten bleek dat 71 procent van de respondenten daadwerkelijk enige vorm van zingen op zondag in de eredienst kent, zij het met allerlei restricties van veiligheid en hygiëne. Soms is er sprake van een groep zangers die zingt, of zijn het de kinderen die voorgaan in de lofprijzing.  

Speciaal lied. Tekstdichter Martin de Geus uit Ridderkerk en componist Dirk Zwart, musicus werkzaam in de regio Deventer, schreven een 'Loflied op de samenzang' nu de samenzang in de kerk weer hernomen mag worden. Het mag vrij worden gebruikt.

Tekst van het lied

1.
Er is een stilte die kan zingen,
een zwijgen dat vervoert,
maar nu de lofzang weer mag klinken
zijn wij verrukt, ontroerd.
O God, u loven is ons leven,
u prijzen zij aan zij -
welke gevaren ons omgeven,
u was en blijft nabij.


2.
Moest Jona in een vis verblijven,
zijn bidden werd verhoord;
moest Zacharias maanden zwijgen,
zijn lofzang klinkt nog voort.
Ook onze samenzang verstilde,
een leegte daalde in -
dit lied wil ons opnieuw verbinden,
bezingt een nieuw begin.

3.
Laten wij opstaan en God danken
dat hij ons heeft behoed,
hem loven om het licht, de klanken
waarmee hij ons begroet.
De tijd van afstand is vergleden,
het leven neemt een keer.
Wij wensen hier elkaar de vrede
van Christus onze Heer.


Voor toonzettingen: klik hier.



Deze update is van zaterdag 11 juli 21.00 uur

Emmeloord. De rooms-katholieke parochie van Emmeloord heeft zondag 12 juli voor het eerst weer een publieke dienst. Voor Omroep Flevoland heeft pastoor Victor Maagd uitgelegd dat men niet direct op 1 juni geopend is, omdat er te veel zaken organisatorisch moesten worden geregeld. Nu is er een reserveringssysteem en een welkomstgroep die mensen een plaats wijst. Er wordt niet gezongen, maar Maagd heeft cd's klaarliggen om liederen te draaien. Hij verwacht nog geen massale toestroom. Nogal wat mensen kijken eerst de kat uit de boom. De parochie heeft geen eigen live-stream. Tot nu toe werden parochianen verwezen naar de vieringen on line vanuit Zwolle of vanuit Hilversum. 

Rekkelijk en precies. Ds. Wim Beekman, classisdominee in Fryslan, heeft in een column in de Leeuwarder Courant uitgelegd hoe sommige kerken de ruimte die nu wordt geboden maximaal gebruiken ('de rekkelijken') en andere kerken terughoudend zijn of zelfs volstaan met alleen online-vieringen ('de preciezen'). Hij zegt zelf bij de preciezen te horen. Maar bij een grote ruimte en voldoende ventilatie zijn er meer mogelijkheden. Hij sluit zijn column af met de woorden: 'Kerkenraden zullen deze dagen bij zichzelf te rade gaan. Misschien is het eigenlijk niet zo moeilijk. Of ze vinden samen zingen een aanvaardbaar risico. Zing dan verantwoord. Of zij denken ‘liever nog even niet’. Hum dan vrijmoedig met de voorzang mee.

Zoals Paulus al zei: Wie zingt, zinge voor de Heer. Wie humt, humme voor de Heer'.



Deze update is van zaterdag 11 juli 9.00 uur

Geen handhaving. Het Nederlands Dagblad bericht op de voorpagina dat minister Grapperhaus zich niet gaat bezighouden met handhaving van de coronaregels in de kerk. Het bericht heeft als bron de juriste Daniëlle Woestenberg, secretaris van het CIO (contactorgaan tussen kerken en overheid), een bron waar het Nederlands Dagblad in de afgelopen maanden geregeld nuttig gebruik van heeft gemaakt. Nu dacht ik als classispredikant dat dit bericht op zich geen nieuwswaarde had, omdat de minister van Justitie en Veiligheid in de hele coronaperiode terughoudend is geweest naar de kerken vanwege de scheiding kerk en staat. Daniëlle Woestenberg heeft andere informatie, want ze zegt dat Grapperhaus in de afgelopen weken een paar keer als overheid zich heeft gemoeid met de handhaving van de coronaregels in de kerk. 'Maar in het vervolg geldt: tot aan de voordeur en niet verder'. Het zijn zinnen die later nog wel eens uitgelegd mogen worden. Impliceert het dat de overheid daadwerkelijk door een kerk heeft gelopen en met duimstok heeft gemeten of de anderhalve meter werd in acht genomen? Of bedoelt Daniëlle dat er van Grapperhaus geen nadere richtlijnen in het algemeen zijn te verwachten, omdat alles gezegd is en zelfs het zingen onder bepaalde veiligheidsafspraken in grote kerken met veel ventilatie ruimte kan krijgen? Hoe dan ook: Kerken worden op hun eigen verantwoordelijkheid gewezen en ze worden geprezen om hun zorgvuldigheid in de achterliggende tijd.  

Deze update is van dinsdag 7 juli 24.00 uur

Gemeentezang kan onder strikte condities. Ook de PKN zegt het nu: Gemeentezang kan; om er dan onmiddellijk aan toe te voegen: onder strikte condities. Je proeft aan de formuleringen dat de werkgroep met de vraagstelling heeft geworsteld. Off-the-record laat zich vermoeden dat een deel van de werkgroep liever korter van stof was geweest en de gemeentezang nog steeds tot de uitzondering zou willen rekenen die de regel bevestigt (de regel is dan: geen gemeentezang). Maar onder druk van de maatschappelijke discussie en de piepkleine opening die het RIVM biedt en het besef dat het nog maanden kan duren voor er een vaccin is en je bij iedere weigering wel een heel grote loyaliteit vraagt van mensen, is nu de formulering: Zang als onderdeel van godsdienst en levensbeschouwing is weer toegestaan, mits de RIVM-richtlijnen worden opgevolgd. 'Al kerkenraad dient u af te wegen of zingen in uw kerkgebouw verantwoord is of niet'. Factoren waarmee men rekening dient te houden zijn: aantal bezoekers in kwetsbare groep, grootte van het kerkgebouw, mogelijkheden tot ventilatie. Als men gaat zingen als gemeente moet men de bezoekers registreren, zodat men bij besmetting de mensen kan bereiken. Het feit dat men mag zingen dient onderdeel van het gebruikersplan te zijn. Wie de tittels en jota's wil lezen kan hier klikken. 


Deze update is van dinsdag 7 juli 9.00 uur

Plan van aanpak. De Baptistenkerk uit Groningen heeft een eigen plan van aanpak om de ruimte te benutten die het geleidelijk afbouwen van de lockdown maximaal uit te buiten. De gemeente telt zo'n 2500 leden en als men 'gewoon' samenkomt kunnen er maar zo 1000 kerkgangers zijn. Dat is niet geoorloofd in deze coronatijd. Daarom heeft men de gemeente in 35 groepen opgedeeld. Deze community's komen één keer per twee weken op zondag bij elkaar in schuren of scholen. Er is dan ruimte om met elkaar te spreken, de gemeenschap te ervaren. De andere week is er een online-dienst. Het Nederlands Dagblad bericht over deze vorm van evangelische gemeenteopbouw.

Deze update is van vrijdag 3 juli 9.00 uur

Een nieuw seizoen. Het webinar van drie classes (Groningen-Drenthe / Overijssel-Flevoland en Utrecht) is afgerond. Twee avonden lang vertelden Trinette Verhoeven, Klaas van der Kamp en Bert van Rijssen over ervaringen en verwachtingen voor een doorstart van het kerkelijk werk. De teksten en een video-opname zijn hier beschikbaar. De organisatie heeft zelf geëvalueerd. Een paar conclusies: er hadden zich 160 mensen gemeld, dat is een representatief aantal. Door per web te vergaderen is er naar verwachting 2500 liter brandstof bespaard (zeg 3750 euro). Opvallend was het aantal mensen dat al een half uur van te voren zich meldde op google meet. Ze keken vol verwachting en amuseerden zich bij het binnenkomen van andere mensen. Het gaf een gevoel van herkenning en saamhorigheid. Qua tekst overtuigde het besef dat je het nieuwe seizoen rond 1 september kansen biedt om als kerk zichtbaar te zijn in de samenleving. De online-ervaringen zullen - zo is de verwachting - beklijven en blijvend een plek in het orkest van contactmiddelen houden. Wel op maat en in proportie als de lockdown verder afneemt, maar toch als manier om communicatie te verfijnen. 

Online-diensten. Missie Nederland, de evangelische koepelorganisatie, heeft een rapport naar buiten gebracht geschreven door Marc van der Woude over de online-diensten. Het trendrapport (zo noemen ze het) heet hetnieuwekerken.nl, het kost 15 euro en is weinig complementair naar de online-vieringen. Men baseert zich op cijfers van de Canadese voorganger Carey Nieuwhof om te concluderen dat het aantal bezoekers na de Pasen systematisch zakt. Van der Woude ziet meer in het evangelische concept van een kleine groep met een eigen leider; zeg maar het evangelische concept van gemeentezijn. Het rapport moet dan ook dienen als opmaat voor een campagne later dit jaar waarin Missie Nederland hulpvragend kerkelijk Nederland bij de hand neemt om het eigen concept in de vitrine te zetten. Ik meen dat we het positief moeten waarderen dat er reflectie is op online-vieringen. Maar ik word huiverig als men een eigen concept via de achterdeur als medicijn aanreikt. Huiverig ook als men zich manoeuvreert in een of...of..-tegenstelling. De toon in het webinar van de PKN wat drie classis organiseerden (klik hier) was anders: de online-dienst is een blijvertje, maar krijgt wel een afgepaste ruimte als één van de manieren van communiceren van de lofprijzing. De kerkdienst fysiek heeft een eigen bestaansrecht, waarin gemeenschapszin andere snaren van de ziel beroert. Dat is overigens één van de bezwaren die je methodisch kunt stellen: Door gemeenschapszin als uitgangspunt te nemen, concludeer je dat de online-techniek iets niet levert wat een fysieke bijeenkomst wel levert; dat is evident, maar dat wil nog niet zeggen dat je daarmee integraal online-diensten kunt devalueren. Er zijn andere criteria die ook valide zijn. Een opvallend detail mag ik misschien toevoegen vanuit de ervaring van 34 kerkdiensten te helpen organiseren voor de regionale omroepen. Het lukte om ook tv-kritische kerken in beeld te brengen. Ze zagen de noodzaak. Maar bij een bepaalde evangelische kerk is het systematisch niet gelukt hen in beeld te krijgen: ze vonden dat ze te weinig voorbereidingstijd kregen en dat het medium essentiële elementen van hun kerkzijn niet in beeld bracht, namelijk de stemming van mensen als gemeenschap. De kerk kon geen grote groep tonen en niet het gevoel ontwikkelen van samenzijn en dat maakte het minder aantrekkelijk om voor een regionale televisie zichtbaar te zijn. Een legitiem argument, maar daarmee is de zin of onzin - op een ander vlak - van dat soort uitzendingen niet aangetoond. 

Deze update is van donderdag 2 juli 12.30 uur 

Samen zingen kan. De Protestantse Kerk heeft in een update op de website bekend gemaakt dat 'Samen zingen in kerkdiensten onder voorwaarden weer mogelijk is'. Er staat dus 'samen zingen' en niet 'samenzang'. De mogelijkheden hangen af van vragen als: is er sprake van een grote (monumentale) kerk? 'Als het gaat om een middelgrote kerk (oppervlakte 500 m2) moet er een uitstekend ventilatiesysteem aanwezig zijn of doe het buiten', aldus het bijgestelde advies. In een kleinere kerk kan niet veilig gezongen worden. Vandaag (donderdagmiddag 2 juli) vindt nader overleg plaats met minister Grapperhaus en naar verwachting zal daar in een later stadium nog een verdere omschrijving uit volgen. Voor de betreffende site bij de PKN: klik hier.

Zingen kan. De PKN komt met het bijgestelde advies, nadat eerder op de dag het Nederlands Dagblad een artikel bracht met de kop: 'Advies: zingen kan, als je kerk groot genoeg is'. Ook daarin de strekking: 'Zingen in de kerkdienst kan misschien toch - mits je over een groot kerkgebouw beschikt. Met de hele gemeente zingen is echter nog steeds niet verstandig'. Het ND beroept zich op een advies van een expertgroep waarin onder meer zitting hebben prof. Peter Luscuere, hoogleraar installatietechniek, Francesco Franchimon, die een bureau heeft dat adviseert over verspreiding van corona in kleine ruimten en ds. Wilbert van Iperen, classispredikant van de Veluwe. Desgevraagd vertelt Wilbert dat de groep twee adviezen heeft uitgebracht; het meest recente is gisteren verstuurd en nu dus verwerkt. Het Reformatorisch Dagblad vat de ontwikkeling samen met: 'Hoe groter de kerk, hoe veiliger het zingen'. 

Deze update is van dinsdag 30 juni 22.30 uur

Advies koren en zangensembles. Het RIVM (Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu) heeft een nieuw schrijven uitgebracht over voorwaarden waarmee koren en zangensembles kunnen repeteren en optreden. Er is nog onvoldoende kennis over druppelbesmetting om tot een afrondend oordeel te komen. Effectief afstand houden lijkt een manier om verdere besmetting te voorkomen. Ventilatie blijft essentieel. En men geeft aan te hopen halverwege juli weer meer onderzoekresultaten te hebben. Kortom: uiterste voorzichtigheid blijft geboden. Voor het volledige advies: klik hier.

Deze update is van vrijdag 26 juni 12.00 uur

Zingen. Het protocol op zingen is aangepast bij de landelijke kerk, maar niet ingrijpend veranderd. Er staat nu, dat zingen met de hele gemeente wordt afgeraden. Dat was al het indringende advies. Wel is het mogelijk, zo staat er bij, om gebruik te maken van voorzangers. Er wordt geadviseerd om minimaal 3 meter afstand te houden in de zangrichting tussen zangers en gemeenteleden. Dat geldt zowel binnen als buiten. Over de omvang van een zanggroepje wordt niet gesproken, maar als classispredikanten onder elkaar zeggen we: wees wijs, en hou het beperkt, niet meer dan pakweg 4 personen, zoals het nu in online-diensten gebeurt. 

Psalmpolitie. Er komt geen psalmpolitie beloofde minister Hugo de Jonge desgevraagd. Minister-president Mark Rutte sprak tijdens de persconferentie al over alternatieve tradities voor de kerk om psalmen te laten klinken. In allerlei kerken worden er discussies gevoerd of men zacht kan reciteren, dan wel of men kan neuriën, dan wel of men buiten kan zingen. Kortom: er worden allerlei varianten uitgedacht. Het advies aan kerkenraden is om keurig binnen de lijntjes te blijven kleuren (zie vorige punt van zingen). Maar voor een actief opsporingsbeleid van de overheid hoeft men niet te vrezen, maakt Hugo de Jonge duidelijk. 

Reservering. Een reserveringssysteem voor kerkdiensten met minder dan 100 mensen wordt niet meer in het protocol genoemd. Het kan overigens wel handig zijn zo'n systeem te hebben als je later toch te maken hebt met een besmetting en wilt weten wie er in de kerk is geweest in een bepaalde viering. 

ANBI. De staatssecretaris van financiën geeft ANBI-instellingen uitstel voor het updaten van de website met vier maanden. Op 1 november moeten de recente cijfers van jaarrekeningen en begrotingen op de website zijn gepubliceerd wil je aanspraak kunnen maken op de ANBI-status en dus op aftrekbaarheid van giften aan je kerk of diaconie gegeven. Overigens zal het voor nagenoeg alle kerkrentmeesters en diaconieën haalbaar zijn om al per 1 juli de cijfers te publiceren, want behoudens vier achterstallige gemeenten is iedereen volgens de informatie van het CCBB in Overijssel en Flevoland op dit punt aangewerkt. 




Deze update is van woensdag 24 juni 20.00 uur

Rutte. De persconferentie van Rutte heeft voor de kerken ongeveer de gevolgen die waren verwacht (zie woensdag 24 juni 8.30 uur). Er is ruimte voor een grote kerk met meer capaciteit om binnen de voorwaarde van anderhalve meter afstand meer dan 100 mensen toe te laten. De ruimte kan ook voordelen hebben voor kerken met meer ruimtes, waarbij mensen over ruimten verspreid kunnen worden binnen de gestelde eisen. Ook voor jeugdwerk en kinderoppas kunnen de nieuwe maatregelen consequenties hebben. En voor mogelijkheden in de buitenlucht samen te komen. Rutte gaf aan nog geen zicht te hebben op ruimte voor gemeentezang. Wel kan hij zich iets voorstellen bij enkele mensen die als koor optreden binnen bepaalde veiligheidsmaatregelen. Een werkgroep van de PKN vergadert donderdag over de persconferentie en verwacht binnen enkele dagen met enkele adviezen te komen. 


Deze update is van woensdag 24 juni 8.30 uur

Meer ruimte. Het kabinet gaat vanaf 1 juli de coronamaatregelen versoepelen. De kerken en andere gebouwen kunnen dan meer dan honderd mensen toelaten, schrijft het Nederlands Dagblad op de voorpagina. Het kabinet zou van plan zijn het maximum van honderd mensen te schrappen. Maar men moet wel rekening houden met andere maatregelen, zoals anderhalve meter afstand. In het stuk van het ND wordt het CIO (Interkerkelijk Contact in Overheidszaken) opgevoerd. Het CIO wijst er op dat grote kerken met bijvoorbeeld 1700 zitplaatsen niet te vergelijken zijn met kleinere dorpskerken, waar je met 100 mensen normaliter samenkomt. Iemand van de Gereformeerde Gemeente wordt opgevoerd die zegt dat met anderhalve meter afstand de kerk waar normaal 1700 mensen in kunnen bijna voor een kwart bezet zou kunnen zijn. Overigens blijft het zingen als gemeente een no-go-area. 

Profiteren.  Omroep Zeeland heeft ds. Arie van der Maas, classispredikant van de classis Delta, gevraagd naar de consequenties van de verruiming die vermoedelijk Rutte zal aankondigen in de loop van de dag. Volgens hem zullen er niet veel kerken zijn in de Delta die van de verruiming zullen profiteren. "Als de anderhalve meter afstand wordt gehandhaafd, zullen er niet veel kerken zijn die nu veel meer mensen kunnen ontvangen. Daar zijn ze eenvoudigweg te klein voor."

"Voor veel kerken was het maximum van 30 bezoekers al ingewikkeld", zegt Van der Maas. "Met het maximum van 100 bezoekers, dat ons in het vooruitzicht was gesteld, worstelden kerken al mee. Misschien is er een enkele kerk waar 150 of 200 mensen terecht kunnen voor een dienst, maar die zijn op de vingers van een hand te tellen in Zeeland."



Deze update is van dinsdag 23 juni 10.00 uur 

FAQ. Even een herinnering. De protestantse kerk verzamelt alle binnengekomen vragen en clustert de informatie op een website: klik hier.  De teksten worden nog steeds aangevuld. Je vindt er vragen als: Hoe moeten we omgaan met het registratiesysteem voorafgaand aan een kerkdienst? En: hoe zit het nu ook al weer met een solist als zanger tijdens een kerkdienst waarin ook tot dertig of straks tot honderd gemeenteleden komen? En hoe om te gaan met vergaderingen? 

Verhuur. Je merkt dat er minder nieuwe berichten binnenkomen over de coronacrisis en de mogelijkheden voor de kerken. Blijkbaar kristalliseren de mogelijkheden van na 1 juli zich langzamerhand uit. Voor het eerst meldt de RIVM nul doden in de afgelopen dag. Er komen nog wel wat vragen binnen over de verhuur van kerkelijke gebouwen aan niet-kerkelijke gebruikers. De besprekingen daaromheen worden ook steeds verfijnder. Je denkt als buitenstaander al gauw: Geen oplossing zo eenvoudig of er zijn wel weer twee problemen bij te bedenken. Over huurders dus: In principe gelden de gebruiksregels voor het gebouw, zoals de kerkenraad die heeft vastgesteld ook voor niet-kerkelijke gebruikers. Dus binnen dat raamwerk kan je 'gewoon' verhuren en inkomsten genereren. Dat gezegd zijnde, kan je allerlei casuïstische vervolgvragen bedenken. Bijvoorbeeld: Wat doe je als het protocol van een organisatie (zeg een koor) afwijkt van het protocol van de kerk? Het antwoord is eigenlijk simpel: Het protocol van de kerk is bepalend. Of een nog verfijndere vraag: Wie is verantwoordelijk als een gebruiker zich niet aan het protocol houdt? Het antwoord is eigenlijk ook simpel: degene die in overtreding is. 

Koffie. Zo kan je ook verfijnde vragen bedenken rond de koffie. Mensen maken dan een vergelijking met de horeca en slaan aan op het woord 'koffie'. Toch moet je daarin nuchter zijn. Het protocol raadt koffiedrinken na afloop van een dienst af. Geen koffie, zegt men. Ervaring leert inmiddels ook dat afstand houden het lastigst is bij vertrek. Als je binnenkomt, ben je er met de aandacht bij. Als je eenmaal zit, ben je rustig. Maar bij vertrek is het oppassen geblazen. Mensen vergissen zich licht. Als je dan ook nog koffie zou schenken, vormt zich maar zo een groep mensen voor een buffet, of al drinkend praat je met elkaar en vergeet je dat gezelligheid en veiligheid verschillende dingen zijn. 

Kerkdiensten. De kerkdiensten voor de regionale omroepen komende zondag 28 juni zijn de laatste kerkdiensten op de regionale televisie. Laatste gelegenheid dus om in te schakelen om 10.00 uur op Omroep-Flevoland of RTV-Oost. Flevoland brengt een dienst vanuit Almere (Rafaël). RTV-Oost komt vanuit Almelo (Baptisten met migranten als gast). 

Deze update is van vrijdag 19 juni 10.00 uur

RTV-Oost. RTV-Oost besteedt vandaag, vrijdag, bijzondere aandacht aan de kerken en de mogelijkheden om voorzichtig verder open te gaan. Klik hier.

Boekenmarkt en heropening kerk. Vanaf donderdag 2 juli zal de boekenmarkt in de Martinushof bij de kerk van Markelo weer openen. Mensen zijn 's ochtends welkom. Het is een voorzichtige stap naar herstel van oude verhoudingen. Op 5 juli kondigt de kerkenraad aan zal de eerste dienst zijn. Er mogen maximaal 54 mensen in de Martinuskerk. Men moet te voren reserveren. Als er 55 zijn, kan de 55ste als eerste worden ingeschreven voor de volgende dienst. 

Deze update is van donderdag 18 juni 10.00 uur

Avondgedachten. Ds. Wim van der Wel uit Hardenberg blikt in de online-avondgedachten terug op de viering voor RTV-Oost. Tegelijk geeft hij in vijf minuten een doorkijkje hoe de coronacrisis nieuwe openingen biedt, bijvoorbeeld in de samenwerking bij de openstelling van één van de centrumkerken. Klik hier. 

Zondag op televisie. De kerkdienst van RTV-Oost komt zondag 21 juni vanuit de Nicolaaskerk in Wijhe. Voorgangers zijn ds. Mattje Veenstra en pastor Marinus van den Berg. 

Televisie Flevoland. De kerkdienst van Omroep-Flevoland komt zondag 21 juni vanuit de Gereformeerd vrijgemaakte kerk in Emmeloord. 

Aanmeldingen. Het loopt vlot door met de aanmeldingen uit de kerkenraden voor het webinar op 30 juni en - zelfde programma - op 2 juli. Het thema is 'De kerk in de anderhalve-meter-samenleving'. Inleidingen zijn er van Trinette Verhoeven, Klaas van der Kamp en iemand van de Vereniging voor Kerkrentmeester Beheer (VKB). De uitnodiging aan de kerkenraad is twee dagen uitgegaan en er zijn al 62 aanmeldingen. We kunnen maximaal ongeveer 200 mensen een plek geven. Klik hier.

Deze update is van dinsdag 16 juni 21.00 uur

Werkgemeenschap Enschede. Vandaag kwam de werkgemeenschap Enschede digitaal bijeen. Zo'n bijeenkomst geeft overzicht van waar kerken mee bezig zijn. Me viel op dat nogal wat kerkenraden schoorvoetend de ruimte om tot dertig mensen toe te laten tot kerkdiensten te benutten. Eén predikant vertelde dat men 12 juli een eerste proefdienst gaat houden, een ander zei dat men in de eigen kerk 16 augustus aanhoudt. 

Financiën. Ook gehoord in de werkgemeenschap Enschede, toen ik vertelde dat nogal wat kerken moeite hebben om de begrotingen te halen en dat er daarom extra input aan Kerkbalans wordt gegeven: 'Wij halen de begroting wel. Hebben zelfs meer inkomsten dan verwacht'. Een andere collega knikte. Het geheim? 'We brengen het rekeningnummer duidelijk in beeld bij de online-viering. Er is orgelspel. We wijzen op Givt wat we gebruiken'. 

Burgemeester. Ook gehoord in de werkgemeenschap Enschede, toen het ging over een compliment van een commissaris van de koning of een burgemeester. 'Bij ons in Enschede heeft de burgemeester de jonge mensen een bericht gestuurd dat hij hun voorkomendheid in de coronacrisis enorm op prijs stelde'. 

Interviews. Ook gehoord in de werkgemeenschap Enschede: 'We gaan voor online een reeks diensten houden over de boeken Koningen. Komende week gaat het over de twee vrouwen die een kind hebben gebaard, één kind is overleden. Ze komen bij Salomo om een oordeel van wie het kind is. Het is wellus...nietus. We hebben eerst een interview in zo'n dienst waarin we zo'n thema aansnijden vanuit de maatschappelijke context. Voor deze dienst gaan we in gesprek met een journalist. Die weet ook wel iets van wellus...nietus'. 

Kinderen. Ook gehoord in de werkgemeenschap Enschede, over het betrekken van kinderen bij kerkelijke evenementen en diensten. De jonge kinderen krijgen aandacht bij onlinediensten. Voor ouderen komt in een enkele gemeente zoiets als een digitale ontmoeting. Maar de leeftijd van pakweg 10 tot 20 is het lastigst. Die jongeren zijn vooral op elkaar gericht, zoeken contact en de digitale ontmoeting is dan niet echt een alternatief vanuit de kerk. Ze zijn moeilijk te bereiken. 

Deze update is van vrijdag 12 juni 22.00 uur

Aandacht anderhalve-meter-kerk. Na het grote belangstelling van het webinar voor pastores komt er een webinar voor leden van de kerkenraad. Drie classes hebben de handen ineen geslagen en bieden een webinar aan op 30 juni en 2 juli, waarop ze leden van de kerkenraad voorbereiden op de situatie na de zomer, op de anderhalve-meter-kerk, zoals ze zelf zeggen. Wie wil meedoen kan meedoen met het initiatief van de classispredikanten uit Groningen-Drenthe, Overijssel-Flevoland en Utrecht. Klik hier

Digitaal aanmelden kerkdienst. In Genemuiden heeft iemand voor het reserveren van plaatsen in de kerk een site/programma gebouwd waarbij je online stoelen kan reserveren. Ook snapt het programma zelf bij welke reservatie welke andere stoelen geskipt moeten worden etc.  Mogelijkerwijs kan dit met kleine aanpassing ook voor andere kerkgebouwen worden gebruikt. De ict-bouwer is bereikbaar onder: leroyvandijk96@gmail.com  / 06-48129691.

Werkgemeenschap Kampen. De werkgemeenschap Kampen is weer fysiek bij elkaar geweest. Er was een gretige uitwisseling van ideeën rond de coronacrisis en de manier waarop je de kerk kunt opstarten op deels oude, deels nieuwe patronen na de zomer. Klik hier

Kerkdienst RTV-Oost. De kerkdienst van RTV-Oost komt zondag vanuit Hardenberg Baalder. De gereformeerd vrijgemaakte kerk met ds. Adrian Verbree is gastheer. Medewerking wordt verleend door ds. Wim van der Wel van de protestantse gemeente. Aanvang op televisie zondag 10 uur. 

Kerkdienst Omroep-Flevoland. De kerkdienst van Omroep Flevoland komt zondag vanuit de rooms-katholieke kerk in Almere Stad, zondag 10 uur. 

Deze update is van woensdag 10 juni 16.00 uur

Zingen. De discussies in de kerk blijven doorgaan over wat wel en niet mag. Vooral het zingen geeft veel gespreksstof. Dat komt doordat er tot 1 juni bij online-diensten veel solozang was, of zang van enkele mensen en vanaf 1 juni wordt benadrukt dat er geen gemeentezang mag zijn. Vraag is dan: Mag je wel doorgaan met solozang? Of wordt solozang ons afgenomen als 'wisselgeld' voor dertig mensen in de kerk? De problematiek wordt nog krachtiger aangezet, doordat de koorsector zelf ergens een protocol heeft waarin men uitgaat van zang, mits men op drie meter afstand staat en een ruimte heeft van dertig vierkante meter. En in Duitsland zijn kerken die twee meter hanteren. Duidelijk is dat de grootte van de kerk, de onderlinge afstand en de mate van ventilatie factoren zijn die mede van invloed zijn op besmettelijkheid. Het is een thema, zo werd uit een intern beraad duidelijk, dat extra aandacht moet hebben de komende tijd, omdat het veel kerkenraden bezighoudt. 

FAQ. De landelijke kerk heeft een werkgroep waar veel lopende vragen aan de orde komen. Variërend van zingen tot pastoraat. Een punt is bijvoorbeeld de vraag wat er met lijsten gebeurd van kerkgangers. Duidelijk is dat zelfs bij een besmetting die lijsten omwille van de privacy niet rechtstreeks naar de GGD moeten worden gestuurd, maar dat de beherende kerk zelf de mensen die aanwezig waren kan waarschuwen. Dat soort suggesties vind je dus bij de FAQ: Klik hier


Deze update is van dinsdag 9 juni 21.00 uur

Kerkbalans. De geldwerving blijft in de breedte van de kerken achter bij de begrotingen. Daarom ondersteunt Actie Kerkbalans vanaf 5 juni 2020 de plaatselijke kerkgemeenschappen met een fondsenwervingsactie ‘Omzien naar elkaar’. Om alle positieve initiatieven op pastoraal en diaconaal gebied mogelijk te houden, wordt de kerkleden om een extra bijdrage gevraagd. Met zo’n gift ziet het kerklid immers ook om naar de ander die in geestelijke of financiële nood verkeert. De kerken ontvangen van Actie Kerkbalans een communicatiepakket met berichten voor website, kerkblad, social media en online vieringen. Met deze kant en klare materialen kunnen zij een beroep doen op de kerkleden. Tegelijk met dit bericht koppen de christelijk georiënteerde dagbladen dat de kerk een vermogen heeft liggen van 1 miljard euro. Het is nuttig als levend geld en vermogen goed onderscheiden worden. Vermogen is geld dat door de eeuwen heen de kerken is toevertrouwd vanuit legaten en wat vaak is belegd in onroerend goed of aandelen. Je kan niet van vandaag op morgen over dat geld beschikken. Het is goed nu een campagne te voeren om dat vermogen toegankelijk te maken en in te zetten op plaatsen waar geestelijke nood is. Levend geld is bedoeld om door levende lidmaten te worden opgebracht om het lopende werk mogelijk te maken. 



Voorzichtig. De landelijke dienstenorganisatie is min of meer gesloten tot 7 september. Je kan wel binnenlopen. Maar het aantal vergaderingen is tot een minimum beperkt, en kan alleen in overleg met bevoegde instanties. Dat neemt niet weg dat de lockdown voorzichtige openingen kent. Vrijdag 5 juni was er weer een bijeenkomst van de commissie preekconsenten. En voor maandag 15 juni is er weer een zitting gepland van de generale commissie voor het opzicht. Het gaat om beperkte vergaderingen qua aantal aanwezigen en om bijeenkomsten in royale vergaderzalen. Alles met inachtneming van de hygiënevoorschriften. 

Deze update is van maandag 8 juni 20.00 uur

Webinar. Het webinar van de classis Overijssel-Flevoland over 'pastor tijdens en na de coronacrisis' heeft plaatsgevonden op 8 juni 's middags. Wie de teksten wil nalezen of de filmopname van de bijdragen wil bekijken kan hier klikken voor alle informatie. 

Zingen. Mag je nu wel of niet zingen, zo kwam er een vraag vanuit een gemeente binnen. Enerzijds wordt de gemeentezang afgeraden. Anderzijds is er ook al in de online-tijd een cultuur van solozang ontwikkeld. Ik heb het bij wijze van second opinion voorgelegd aan Utrecht en kreeg het volgende antwoord: Op de website van de Protestantse kerk staat onder de volgende link:
https://www.protestantsekerk.nl/nieuws/zou-ik-niet-van-harte-zingen-waarom-zingen-echt-nog-niet-kan/
Dringend advies niet te zingen. Er is een onderzoek gaande. Totdat de uitslag van dat onderzoek er is - naar verwachting in de loop van juni -  ontraden wij het zingen in erediensten en tijdens bijeenkomsten binnen en buiten een (kerk)gebouw. Even verderop staat: Overigens: het lijkt er op dat via zang (ook van slechts enkele zangers op het podium) en het bespelen van blaasinstrumenten het virus zich ver kan verspreiden. Bedenk dus goed of u dit risico wilt nemen. Uiteraard geldt voor de muzikanten dat zij geen gezondheidsklachten hebben en ze zich vrij voelen om hieraan mee te willen werken.t.  Een Solo zangeres die bijv. bij het Orgel staat ver de gemeente leden en andere medewerkers. zal  minder risico opleveren. De Landelijke kerk zal niet zeggen of het wel of niet mag.  We geven advies. Het is aan de kerkenraad welke beslissing er genomen wordt.  

Overijssel mondjesmaat open. RTV-Oost meldt dat in Overijssel in het weekend van 7 juni weer de eerste fysieke kerkdiensten plaatsvinden. Ondanks de versoepeling van de regels hebben slechts enkele kerken de deuren feitelijk weer geopend. De gereformeerde Ontmoetingskerk in Rijssen wordt genoemd, waar op 14 juni weer met kleine groep wordt geoefend. Ook de Pancratiusparochie voor Tubbergen en omstreken begint zondag 14 juni met vieringen voor dertig parochianen. Zij moeten zich van te voren aanmelden en moeten op de plaats gaan zitten die hun wordt aangewezen. Bij de Gereformeerde Kerk in Wierden zijn zondag 7 juni de deuren open gegaan. Een klein groepje 'genodigden' mag aanwezig zijn. Voor het grote publiek wordt de dienst online uitgezonden. In en om de kerk zijn maatregelen genomen om het risico op een eventuele verspreiding van het coronavirus zo klein mogelijk te houden. Er zijn bijvoorbeeld spatschermen geplaatst en kerkgangers worden naar hun plek begeleid. Roland Enthoven is Hoofd Communicatie bij het Aartsbisdom Utrecht. ‘Het is juist dat nog niet elke parochie publieke vieringen heeft. Dat geldt niet alleen voor Overijssel, ook elders in het Aartsbisdom Utrecht is dat zo. Dat heeft twee redenen: enerzijds het protocol dat de bisschoppen hebben opgesteld waarmee de parochies rekening moeten houden. Dat vraagt enige voorbereidingstijd, zoals de aanschaf van een hoestscherm, hostieschepje, looproutes en dergelijke’, aldus de woordvoerder voor RTV-Oost. De vrijdagmiddaggebeden bij de verschillende moskeeën vonden allemaal online plaats. Voorzitter Sengun Turkeri van de Yunus Emre-moskee in Almelo verwacht dat dit voorlopig ook zo blijft. Bij het vrijdagmiddaggebed, het belangrijkste gebed, komen er tot wel zeshonderd mensen naar de moskee om te bidden. ‘Mensen kunnen vrijdag 's middags weer bidden als er een vaccin is of als de overheid en het RIVM zeggen dat het kan. Dat kan dus nog wel even duren’, zegt Turkeri. De voorzitter verwacht wel dat er na 1 juli het een ander in positieve zin verandert. Vanaf die datum mogen er bijeenkomsten worden gehouden voor maximaal honderd bezoekers. Turkeri: ‘Ik verwacht dat de moskee dan weer opengaat voor de dagelijkse bijeenkomsten. Het dagelijkse gebed wordt minder massaal bezocht dan het vrijdagmiddaggebed. We richten de moskee zo in dat we na 1 juli maximaal honderd mensen binnen kunnen laten. Alles volgens de richtlijnen’.


Deze update is van zaterdag 6 juni 10.00 uur

Emmeloord. Omroep Flevoland zendt zondag 7 juni een kerkdienst uit vanaf 9.30 uur vanuit de Nieuw Jeruzalemkerk in Emmeloord. Het is een dienst die door de dorpen Creil-Espel, Bant, Rutten, Nagele en Emmeloord samen is verzorgd. 'Vijf dorpen en zes kerken is ook vrucht van de coronacrisis', zegt ds. Hedy Cappon in een interview met Omroep Flevoland (klik hier).

Steenwijk. De dienst van RTV-Oost komt vanuit de rooms-katholieke kerk in Steenwijk. Voorgangers zijn priester Theo van der Sman en ds. Bob de Haan. 

Website. Het bedrijf Helderblauw, onder meer verantwoordelijk voor de diverse kerkenbeurzen in Nederland, heeft een website geopend waar kerken terecht kunnen voor service en voor bestellingen die te maken hebben met de coronacrisis. Klik hier. 

Dronten. Het dagblad Trouw gaat de protestantse gemeente Dronten deze zomer volgen bij het versoepelen van de coronamaatregelen. Zaterdag 6 juni twee pagina's waarin de gemeente wordt gepresenteerd: er is een tijdlang niet gedoopt, van avondmaal heeft men afgezien in de advieslijn van Marcel Barnard, voor juli staan er twee trouwdiensten op de planning en van uitvaarten in het kader van corona bleef men verschoond. Er is inmiddels een behoorlijk kundig online-team gevormd, maar er wordt ook geoefend met gel en bamboestokken. Leuk om te lezen als spiegel voor de eigen situatie. De slotzin: 'Ook al zijn ze nog zo blij dat de kerk zondag weer mondjesmaat gevuld wordt, de livestream wordt ook in de anderhalvemeterkerk vast een blijvertje'. 

Deze update is van vrijdag 5 juni 9.00 uur 

Beroepen. De protestantse gemeente Kampen heeft ds. Lex Boot beroepen in de coronatijd. Om de gemeente er bij te betrekken had men besloten de beroepingsbrief niet naar Zeewolde te brengen, waar Lex Boot woont, maar de familie uit te nodigen in de kerk en daar opnames te maken van een plechtigheid van 20 minuten waarvan opnames werden gemaakt, die later naar de gemeenteleden als link werd toegestuurd. Op die manier konden de gemeenteleden verder kennismaken met de nieuwe predikant en konden ze zich betrokken voelen bij het beroep. Het lijkt te lonen, zo'n werkwijze, want ds. Boot nam het beroep aan en tekende ter plekke.

Ring. Het zal een van de weinige ringen zijn in de classis Overijssel-Flevoland, die van Steenwijkerland, waar men donderdag 4 juni een digitale ontmoeting faciliteerde. De opkomst was bescheiden. Men wisselde ervaringen uit tijdens de coronacrisis. De plannen werden benoemd van hoe om te gaan met de enigszins verruimde mogelijkheden sinds 1 juni. 

Deze update is van woensdag 3 juni 21.00 uur

Ongehinderd. Het moderamen van de synode heeft laten weten dat bepaalde liturgische handelingen kunnen worden uitgevoerd vanaf 1 juni zonder de vereiste afstand van anderhalve meter in acht te nemen. Het bericht is via de website naar buiten gebracht. Het gaat om dopen, bevestiging van ambtsdragers, huwelijks (in)zegening en ziekenzalving.

Het Interkerkelijke Contact in Overheidszaken (CIO) heeft zich, mede namens de Protestantse Kerk, ingezet voor de mogelijkheid  om ook predikant/voorganger aan te merken als contactberoep. De navolgende regeling is met de overheid afgestemd. De overheid hanteert als definitie voor contactberoepen: beroepen waarbij het niet mogelijk is ten minste anderhalve meter afstand te houden tot de klant of patiënt. Bij bepaalde liturgische handelingen is het (nagenoeg) onmogelijk om de anderhalve meter in acht te nemen. Om deze reden adviseert het CIO kerkgenootschappen om in hun protocol op te nemen welke functionarissen (zoals voorgangers) als contactberoep ten behoeve van bepaalde liturgische handelingen worden aangemerkt. Hierbij kan de kerk zich beroepen op een artikel 2.2 lid 2c van de noodverordening die vanaf 1 juni van kracht is. Dit artikel stelt dat bij de uitoefening van contactberoepen het in acht nemen van de veilige afstand van anderhalve meter niet van toepassing is. Of een kerkgenootschap dit van toepassing acht voor hun predikanten/voorgangers is ter beoordeling van de desbetreffende kerk. Als men hiertoe besluit moet dit wel expliciet vermeld worden in het gebruiksplan van de gemeente.  Op grond van deze ontwikkeling zien wij ruimte om predikant/voorganger te beschouwen als contactberoep. Het gaat hierbij om het verrichten van liturgische handelingen (‘bepaalde functie’) zoals 

  • dopen
  • bevestiging van ambtsdragers
  • huwelijks (in)zegening
  • ziekenzalving

Dit betekent dat bij deze - en uitsluitende bij deze! - liturgische handelingen de anderhalve meter tijdens het verrichten van deze handeling niet in acht behoeft te worden genomen. 'Wel voegen wij hieraan toe, dat niemand hiertoe gedwongen mag worden, schrijft het moderamen. 'Mochten voorganger of gemeentelid de anderhalve meter tijdens de liturgische handeling wel willen handhaven, dan dient dit te worden gerespecteerd. Dopen is dan mogelijk door gebruik te maken van ‘een verlengde arm met een doopschelp. Zegenen kan op anderhalve meter afstand. Daar de noodverordening per 1 juni is ingegaan, achten wij het verantwoord deze wijziging per direct in te laten gaan'. (Bron PKN: klik hier)


App. Vanuit een concrete gemeente uit Overijssel-Flevoland kwam de vraag of er zoiets als een reserveringsapp op de markt komt; een systeem vergelijkbaar met de tennisvereniging waar je thuis kunt reserveren op concrete banen. De dienstenorganisatie schreef desgevraagd: 'Er wordt niet éen systeem aangeboden vanuit de kerk. Daarvoor zijn de wensen en de situatie van de diverse gemeenten te verschillend. Maar er wordt wel verwezen naar aanbieders. Bijvoorbeeld via deze link:
https://www.isimedia.nl/eenvoudig-kerkdiensten-reserveren-online-met-deze-reseveringssystemen-kan-dat-gratis-of-goedkoop/

Open lucht. Ook over de vraag of men kerkdiensten in de open lucht kan houden kwamen enkele vragen binnen, onder meer nadat we eerder berichten over een doopplechtigheid waarmee men in een gemeente in Overijssel-Flevoland zeer positieve ervaringen heeft opgedaan. Een kerkdienst, zo verduidelijkte men vanuit de bredere verbanden van de protestantse kerk, is geen openbare manifestatie, wanneer die wordt gehouden in een kerktuin of op een veldje van een gemeentelid. Wel is het verstandig rekening te houden met de manier waarop men vanuit een gemeenschap naar zo'n bijeenkomst zal kijken. Vaak is er begrip en waardering als men niet te confronterend of lawaaierig is. 


Deze update is van woensdag 3 juni 9.00 uur

Gedenkplekje. Iedereen die iemand verloren is in de afgelopen periode, overleden aan de gevolgen van corona of door iets anders, kan zijn eigen persoonlijke gedenkplekje maken in de Lebuinuskerk. Tubantia meldt dat in een artikel. Dominee Saar Hogendijk legt de bedoeling uit: ‘We willen een baken van rust en betekenis zijn. Voor iedereen’. In de Magistraatkapel mag iedereen iets persoonlijks ter nagedachtenis aan een overledene neerleggen of die nu in maart of net overleden is. Het kan gaan om een rouwkaart, een foto, een tekst met een verhaal, legt ds. Saar Hogendijk uit in de krant. ‘Een knuffel mag natuurlijk ook. Maar wel allemaal passend binnen een stukje van 40 bij 40 centimeter. Anders kunnen we het niet reguleren’. De materialen blijven drie weken te zien.

Open lucht. De kans dat er deze zomer kerkdiensten en hagenpreken in de openlucht worden gehouden is klein. Veel burgerlijke gemeenten geven daar met het oog op de coronamaatregelen geen groen licht voor. Zo’n dienst in de buitenlucht beschouwen ze als een evenement. Het Nederlands Dagblad trok het idee na bij enkele burgerlijke gemeenten, waaronder die van Urk, Hoogeveen en Barneveld. De gemeenten beschouwen de activiteiten als evenement.

Interpretatie. Daniëlle Woestenberg, van huis uit juriste van rooms-katholieke komaf en secretaris van het CIO (Interkerkelijk Contact Overheidszaken) doet in het Nederlands Dagblad een paar opmerkelijke uitspraken. Kerken mogen bij rituelen als de doop of de communie de afstand van anderhalve meter doorbreken, zegt ze. Opmerkelijk, want daarmee doorkruist ze de officiële lijn van de PKN. De PKN adviseert een dooparm, en dat doen andere kerken zoals de Christelijk-Gereformeerden, de Hersteld Hervormden en de Rooms-Katholieken niet. Die houden het wat in het midden in het protocol hoe je doopt. Met de uitspraak geeft ze deze kerken dus ruimte. Woestenberg geeft ook de argumenten: je kan je beroepen op de vrijheid van godsdienst en op een eventueel landelijk en plaatselijk protocol. Daarmee legt ze de bal weer in het midden. De landelijke PKN kan immers zeggen: ‘Ons landelijke protocol gaat uit van een dooparm’, hoewel je dan ook weer kunt wijzen op een eventueel plaatselijk protocol, mocht je een andere doopwijze voorstaan. En om het nog wat scherper te maken zegt Woestenberg dat de controle van de overheid op naleving van de regels doorloopt tot in de kerkdiensten. Het Nederlands Dagblad schrijft: ‘Opsporingsambtenaren (boa’s) controleren ook in kerkdiensten’. Dat is dan wel weer een heftige zin eigenlijk. Het idee alleen al dat justitie tot in de eredienst rondkijkt als was het de KGB. Dat soort beelden komen dan op. Nee, dan toch liever de pastorale brieven van de eigen kerk….



Deze update is van dinsdag 2 juni 21.00 uur

Flevolanders in coronatijd. Gert den Boef, pastor in Dronten, is één van de mensen die aan het woord komt in het programma 'Flevolanders in coronatijd'. Omroep Flevoland, Batavialand en de Flevolandse bibliotheken slaan de handen ineen om deze verhalen en ervaringen van Flevolanders vast te leggen. Er wordt contemporaine geschiedenis vastgelegd. Vragen komen in beeld als: Hoe vinden we het om thuis te zitten; thuis onderwijs te volgen maar ook de onzekerheid in het bestaan als ondernemer. We maken nu iets mee dat ongekend is voor naoorlogse generaties. De verhalen worden opgetekend. Wil je er iets van zien? Klik hier.

EenVandaag. Ds. Bert van Veluw uit IJsselmuiden-Grafhorst, de Hoeksteen, was dinsdag bij EenVandaag in beeld. Hij gaf een toelichting op de coronamaatregelen van de gemeente. Hij liet ook de dooparm zien, een idee van hem, dat hij heeft aangereikt aan het landelijk moderamen. Het is van daar uit geïntroduceerd in de breedte van de kerk. Klarinne Labooy-Koole kwam in beeld als voorzanger voor de gemeente. Insiders herkennen in haar naam die van de collega van Bert van Veluw: Guus Labooy, of die van ds. Barend Koole, destijds predikant in onder meer Steenwijk, de vader van Klarinne. 

Pastorale brief. Scriba René de Reuver stuurt een pastorale brief naar alle predikanten. Hij schrijft daarin onder meer: 'Ook al kunnen we de komende tijd niet samen zingen, samen bidden kunnen we wel. Zingen en bidden liggen dicht bij elkaar. Liederen zijn ook gebeden. Psalm- en liedteksten kunnen in de komende diensten als gebed worden uitgesproken. De melodie kan hierbij gespeeld worden'. De brief is bedoeld als bemoediging. 

Doopdienst buiten. Vanuit Sibculo-Kloosterhaar kwam het bericht dat men enkele doopdiensten buiten houdt. Daarbij worden genodigden en familieleden uitgenodigd om rond een doopvont in de tuin de dienst mee te beleven, die verder online wordt uitgezonden.

Burgemeester. Burgemeester Femke Halsema van Amsterdam ligt zwaar onder kritiek, nadat ze een demonstratie met 5000 mensen doorgang liet vinden op de Dam. Daags voor de anti-racisme-demonstratie was op het NOS-Journaal al een aankondiging van de demonstratie, zodat je kon bevroeden dat het aantal exponentieel zou stijgen boven het getal dat enkele organisatoren hadden genoemd. Daags voor haar omstreden rol op tweede pinksterdag was Halsema nog te zien en te beluisteren vanuit de Westerkerk in Amsterdam. Zij sprak op pinksterzondag tijdens een onlineherdenking over de slachtoffers van het coronavirus. Burgemeester Femke Halsema stond stil bij het leed dat het coronavirus in de stad heeft veroorzaakt. Zoals bekend is ds. Herman Koetsveld vanuit Hengelo recent verhuisd naar Amsterdam om de Westerkerk te dienen.

Deze update is van zaterdag 30 mei 9.00 uur

RTV-Oost en Omroep Flevoland. Vanwege de positieve reacties en het nog ten dele gehandhaafd blijven de lockdown voor kerkdiensten heeft de hoofdredactie van RTV-Oost laten weten, net als de hoofdredactie van Omroep Flevoland eerder deed, dat men ook voor de maand juni kerkdiensten op zondagochtend wil blijven uitzenden. Ze beginnen steevast om 10.00 uur. De volgende diensten zijn in de grondverf uitgezet: 1 juni vanuit Giethoorn met de doopsgezinde gemeente waarin voorgaat ds. Gerke van Hiele samen met pastoor Ton Huitink; en vanuit theater Posa in Lelystad de Vrijzinnige Geloofsgemeenschap Flevoland met ds. Anja van de Poppe. 

Online. Het dagblad Trouw legde een vragenlijst over online-diensten voor aan 250 gemeenten; 90 reageerden. Daaruit blijkt - schrijft Bas Roetman, dat vooral protestanten de online-variant gebruiken. Zo'n 70 procent van de protestantse kerken die reageerden geven aan dat de online-vieringen meer bezoekers trekken dan de reguliere diensten. Van de rooms-katholieke parochies zegt 20 procent dat de online vieringen beter worden bekeken of beluisterd. Roetman legt uit dat achter die cijfers een theologie schuilgaat. Rooms-katholieken zijn meer groepsdieren en de rooms-katholieke eredienst werkt toe naar de communie. En die kun je niet zomaar vervangen, je kunt niet thuis aan de slag gaan met brood en wijn. De meeste geloofsgemeenschappen, ook aan protestantse zijde, zien de online diensten als noodoplossing. Ook protestanten hechten aan momenten van gemeenschap, zoals de koffietafel na afloop van de dienst. 

Band met de gemeente. Net als Trouw heeft ook het Reformatorisch Dagblad onderzoek gedaan naar het effect van de coronacrisis op de achterban. Het RD ging te rade bij de lezers, die vooral te vinden zijn bij het orthodoxe deel van de kerk. Twee op de vijf lezers van het Reformatorisch Dagblad ervaren sinds de coronacrisis een zwakkere band met hun kerkelijke gemeente, concluderen de schrijvers Geerten Moerkerken en Mirjam Roukema. De conclusie is daarmee dezelfde als waar Trouw terecht komt: kerkzijn heeft alles met gemeenschapszin te maken. 

Hoe God verdween uit Heerde. Het Algemeen Dagblad heeft een reportage van vier pagina's over het verdriet van Heerde, op de voorpagina aangekondigd als 'hoe God verdween uit Heerde'. Het gaat over het enorme aantal slachtoffers in het Veluwse plaatsje. De krant spreekt van een reconstructie, waarbij ook de predikanten André van der Graaf als lokale dominee en Hans van Ark als CDA-Statenlid voorbij komen. Paolo Laconi en Peter Winterman, de auteurs, zeggen van Hans van Ark: Buiten de verpleeghuizen eist corona ook zijn tol. CDA-Statenlid Hans van Ark, die op de eerste rij zat bij de informatieavond over vliegveld Lelystad, is half maart ernstig ziek. Hij zit thuis met zware hoestbuien en hoge koorts. Zijn vrouw, muziekdocente en koordirigent, belandt met corona op de intensive care. 'Bizar', zegt Van Ark, 'Ze is 67 jaar en in een goede conditie. Het is niet te bevatten'. De tekst zegt verder: 'De jonge dominee Van der Graaf, vader van drie kinderen, wordt per ambulance afgevoerd naar het ziekenhuis in Zwolle. 'Ik belandde in een oorlogsgebied: mensen stonden in een soort ruimtepakken aan mijn bed', herinnert hij zich. Inmiddels zit hij weer thuis. 'De energie komt maar niet terug. Ik ben nog steeds aan het revalideren. Daarvoor ga ik naar een fysiotherapeut. Ik hoor het van meer ex-coronapatiënten: het herstel gaat héél langzaam'. In het dorp heerst diepe verslagenheid, ziet Van der Graaf. 'In een paar weken zijn zó veel mensen overleden. Iedereen kent wel iemand. Een grauwsluier is op Heerde neergedaald'. 

Aanmeldingen. Er hebben zich 72 pastores aangemeld voor het webinar over 'pastor tijdens en na de coronacrisis'. De mogelijkheid van inschrijven sluit 1 juni. Het webinar waarin korte presentaties worden gegeven door Ilonka Terlouw, Wilbert Dekker en Klaas van der Kamp, wordt op 8 juni gehouden. Op 2 juni is er een technische oefening voor de mensen die minder vertrouwd zijn met een webinar. Daarvoor hebben zich 20 mensen gemeld. Voor uitnodiging: klik hier.

Deze update is van donderdag 28 mei 9.00 uur

Gebruiksplan. Diverse gemeenten zijn bezig met een gebruiksplan. Het plan van de protestantse gemeente Wijhe kwam voorbij en desgevraagd kunnen we het laten lezen (klik hier), bedoeld als spiegel voor de eigen situatie. We hebben hier al eerder een voorbeeld van gereformeerd Wierden gegeven en het sjabloon van de Christelijke Gereformeerde Kerk. Ook op de website van de PKN is inmiddels een sjabloon opgenomen (klik hier). 

Rode hesjes. Op de website van de PKN worden rode hesjes aangeboden, bedoeld als kerkelijk alternatief voor de gele hesjes die je in het maatschappelijk leven geregeld ziet. Klik hier. Ze kosten 7,50 euro. Op dezelfde webpagina andere faciliteiten zoals posters, beachflags, vloerstickers en afstandstape. 


Deze update is van dinsdag 26 mei 22.30 uur

Voorbeeldbrief. Vanuit één van de gemeenten in de classis Overijssel-Flevoland kwam de vraag: Kunt u ons aan een voorbeeldbrief helpen die we kunnen aanpassen als we weer gemeenteleden uitnodigen om een kerkdienst te bezoeken? Klik hier, als u zo'n tekst onder ogen wilt krijgen. 


Zangeloos. Er is een werkgroep Frequent Asked Question (FAQ) gevormd vanuit de regio en de landelijke organisatie. Die werkgroep gaat in op vragen die vanuit gemeenten worden gesteld over het omgaan met de coronacrisis. Het werkt in principe net zoals deze site met upgrades. Iedere keer wordt de informatie aangevuld. Een eerste bijdrage gaat over ‘niet zingen’. Het is te vinden op: https://www.protestantsekerk.nl/nieuws/zou-ik-niet-van-harte-zingen-waarom-zingen-echt-nog-niet-kan/.

Dertig en een beetje. Een opmerkelijk bericht van de FAQ-werkgroep betreft het aantal van maximaal dertig mensen die na 1 juni een kerkdienst mogen bijwonen. De werkgroep gaat er van uit, dat de verruiming van de <30 voorwaarden bij horeca ed. ook geldt voor kerkdiensten vanaf 1 juni; dat wil zeggen dat de diensten toegankelijk zijn voor 30 kerkgangers exclusief medewerkenden (voorganger, dienstdoende ambtsdragers, koster, organist en enkele, hooguit 5, muzikanten). 

 

Zeventigplussers. De vraag of 70+ en andere kwetsbare groepen al dan niet in de kerk mogen komen, laat de FAQ-werkgroep aan deze groepen zelf over. Het is aan de kerkenraden te zien of men daar iets over wil zeggen.

Kleine groepen. Hoewel er behoefte is aan plaatsen waar kleine groepen kunnen samenkomen voor activiteiten van gemeenteopbouw, houdt de FAQ-werkgroep vast aan het advies geen bijeenkomsten bij mensen in huis te houden. Er wordt nog gekeken of de tuin mogelijkheden biedt.

Voer voor juristen. De juristen in de werkgroep onderzoeken nog de vraag of een buitenkerkdienst als een evenement zal worden aangemerkt door de overheid. En zij bezinnen zich ook op de vraag wie verantwoordelijk is in juridische zin wanneer kerkgangers zich niet aan de voorschriften van de overheid houden. En zij doen onderzoek naar de vraag of een reserveringssysteem zich verdraagt met privacywetgeving.

Stickers. De afdeling communicatie van de Protestantse Kerk zorgt op korte termijn voor anderhalvemeterstickers ed., te bestellen voor gemeenten. 

 

Schoonmaakprotocol. Er is een bruikbaar schoonmaakprotocol te vinden bij Horeca Nederland. Te vinden op bijlage B op pag. 20 van PDF via https://cdn.khn.nl/downloads/Protocol-Heropening-Horeca-KHN_22052020.pdf


Lobby. Je kan inmiddels wel van een lobby spreken. Een groeiend aantal voornamelijk evangelische en reformatorische mensen vraagt om verruiming van de maatregelen voor het openen van kerkgebouwen. We hebben het dan over individuele prominenten en vermeende prominenten en niet over officiële kerken. Met de lobby komt de zorg voor veiligheid toenemend in een andere context te staan. Het ging tot voor kort integraal in het geheel van de samenleving om 'hygiëne en solidariteit'. Nu gaat het steeds meer om vermeend doelgroepenbelang. 'Als de sportscholen bijzonder zijn en de horeca bijzonder is en de kapper bijzonder is, zijn wij helemaal bijzonder, want wij hebben het evangelie', lijkt de gedachte te zijn. Ook in de persoonlijke brievenbus van de classispredikant komen vragen van mensen in die lijn. Een citaat: 'Laten we als kerken en overheden in de regio ons inzetten voor heropening van de kerken en ons inspannen voor de veiligheid. Overheden en kerken kunnen kijken naar de praktische, creatieve uitwerkingen, zoals die ook gelden voor sportzalen en open lucht theaters'. De lijn van onze kerk is een andere: gezondheid, veiligheid en solidariteit zijn geen lobby-thema's. We gaan niet pushen daar waar inschikkelijkheid gevraagd wordt.


Startevenement. In de e-flits naar kerkenraden en pastores pleiten we in Overijssel en Flevoland voor een uitbouw van de startzondag en naast vertrouwd aanbod een focus op insteken in de publiciteit die met corona-aanpassingen te maken hebben. Klik hier.

Overheid. Moet het gebruikersplan ook naar de overheid? Die vraag kwam binnen vanuit één van de gemeenten. Ik heb geantwoord: Ik kwam bij een kerkenraad tegen dat men het gebruiksplan naar de burgemeester heeft gestuurd. Mij is de noodzaak niet bekend. Ik ga er ook van uit dat het niet een must is. Wel kom ik in het sjabloon van de CGK standaard de zin tegen onder 'functies van dit gebruiksplan': 'Dit plan is online te vinden op de website en op papier in ons kerkgebouw aanwezig. We zijn hiermee aanspreekbaar voor bijvoorbeeld de veiligheidsregio'. Zie voor het hele sjabloon:  https://cgk.nl/format-gebruiksplan-kerkgebouw/ . Ik ga er dus van uit dat het niet naar de burgerlijke overheid hoeft te worden gestuurd, maar dat men er wel naar kan vragen. Ik stuur deze vraag ook nog naar de FAQ-groep van onze kerk, die de vragen die binnenkomen analyseert en toevoegt (als het meer gemeenten raakt) aan de FAQ op de website van de PKN'. Wordt vervolgd dus.  

Deze update is van maandag 25 mei 23.00 uur

Besmet. Een kerkdienst van een baptistengemeente in Frankfurt op 10 mei heeft geleid tot minstens honderd besmettingen. In Hessen zijn de voorschriften om kerkdiensten te houden iets lichter dan in Nederland. Zo geldt er geen maximum qua bezoekers, wel moet men anderhalve meter afstand houden. 

Financiële nood. Het Katholiek Nieuwsblad zette een enquête uit onder 420 parochies; een kwart reageerde. De redactie wilde weten hoe de financiën zich ontwikkelen ten tijde van de coronacrisis. Zestig procent heeft geen collecte-inkomsten meer. Ruim veertig procent voorziet substantiële dalingen en verwacht in de problemen te komen. De financiële pijn wordt het sterkst gevoeld in het katholieke zuiden. 

Deze update is van zaterdag 23 mei 20.00 uur

Dominee op voorpagina. Het Nederlands Dagblad heeft vandaag (zaterdag 23 mei) een predikante op de voorpagina boven de vouw! Dat is heel uitzonderlijk. Ds. Desiree Prins-Van den Bosch (32) uit Staphorst (woonachtig in Daarle) valt die eer te beurt, nadat ze afgelopen donderdag op televisie was te zien voor RTV-Oost. Het ND heeft haar gefotografeerd tussen de stoelen met de foto's van gemeenteleden. En ze is geïnterviewd over de pijn van de crisis. Een paar citaten: 'Als we straks weer naar de kerk kunnen, mogen we niet zingen en moet ik dopen met een stok. Ik vindt dat een akelig idee en denk niet dat ik dat ga doen. De doop is een teken dat God zijn naam op je leven legt, dat Hij nabij is. Daar past die afstand niet. Die afstand is de grootste pijn van deze crisis'. En over het pastoraat zegt Desiree: 'Ik kom niet bij gemeenteleden over de vloer, kan hun niet in de ogen kijken en zien hoe woorden landen. Dat mis ik. De bezoekjes die ik voorheen deed, zijn vermagerd tot telefonisch pastoraat. Het is moeilijker aan de telefoon echt de diepte in te gaan'. En over de onlinediensten: 'Tijdens de onlinekerkdiensten probeer ik woorden te vinden voor wat ons overkomt. Ik voel het als mijn roeping mensen hoop en troost te bieden. Aanvankelijk had ik die woorden niet en voelde ik me daar niet helemaal capabel voor. Nog steeds vind ik het een uitdaging. Ik mis tijdens de preek de interactie. Dat had ik niet gedacht, want een preek is voornamelijk eenrichtingsverkeer. Maar hoe je de preek brengt, heft kennelijk toch invloed op hoe de mensen erbij zitten'. 

Verlengde dooparm van ruim een meter. De officiële site van de PKN biedt de dooparm te leen en te koop aan. Jelle Riet uit Putten is de intermediair. Hij biedt een fraaie messing-uitvoering met een Jakobsschelp voor 100 euro te koop aan (excl. verzendkosten); mensen kunnen het kleinood ook huren, wie het afhaalt bij hem thuis in Putten mag het gratis meenemen en terugbrengen. De schelp heeft een omvang van 15 x 12 cm. De messingstok blijft steken op 100-125 cm, zo meldt de website (die zou eigenlijk anderhalve meter moeten zijn). Wie interesse heeft kan mailcontact zoeken jelleriet@gmail.com. Men kan ook een bouwpakket bij Jelle Riet aanvragen om zelf een dooparm te maken.  

Opwekking. Vorig jaar waren er 65.000 mensen die met Pinksteren naar Opwekking gingen op het festival terrein van Walibi. Onder hen vele duizenden protestanten. Directeur Ruben Flach (51) vertelt in het Nederlands Dagblad dat men een digitaal alternatief heeft opgezet. Er zijn vieringen en vele webinars. Over leiderschap, over jeugd, over spiritualiteit. Op www.opwekking.nl kan men doorklikken en een keus maken vanaf vrijdag voorafgaand aan Pinksteren doorlopend tot tweede Pinksterdag. Het is niet de bedoeling om structureel digitaal te gaan. Dit is een nood-aanbod. 

Deze update is van vrijdag 22 mei 13.00 uur

Kerkdienst Flevoland. Omroep Flevoland zendt zondag 24 mei een kerkdienst uit vanuit de Wegwijzer in Almere. André Meulmeester gaat er voor. In een interview vooraf vertelt hij dat de Wegwijzer 25 jaar bestaat, 35 nationaliteiten kent en 600 leden. Voor het interview: klik hier.

Kerkdienst Overijssel. RTV-Oost zendt zondag 24 mei een kerkdienst uit vanuit de Syrisch-Orthodoxe Kerk in Hengelo. Het is de oudste Syrisch-Orthodoxe Kerk in West-Europa. Het werd in 1977 omgevormd tot een kerk. Voorgangers zijn priester Samoil Dogan en ds. Oane Reitsma, protestants predikant in Enschede en afgevaardigde vanuit de classis naar de generale synode. 

Gebruiksplan. De gereformeerde kerk van Wierden heeft een gebruiksplan klaar. Wellicht is het handig om in te kijken om voor de eigen situatie ideeën op te doen. Klik hier. 

Dooparm. De dooparm blijft protestants Nederland bezighouden. In trouw een ingezonden brief van ds. Annemarie Hagoort uit Hilvarenbeek die zegt: 'Als de predikant dit (sc. de woorden die bij de doop horen) uitspreekt kunnen ouders of andere naasten die geen afstand hoeven te houden van de dopeling, dit water over het hoofd uitgieten'. Op internet probeert het moderamen het eigen standpunt van wel een verlengde dooparm te gebruiken kracht bij te zetten. Men heeft een heus doe-het-zelf-filmpje gemaakt van hoe je met zaag, centimeter en ander gereedschap een dergelijk kleinood in elkaar kunt zetten. Klik hier (en dan even scrollen). 

Rooms-katholiek. De Nederlandse bisschoppen publiceerden een uitgebreid en gedetailleerd protocol. Het doopsel kan door ouders zelf worden toegepast en later worden aangevuld in overleg met de priester. Verder voorziet men met de eucharistie onder meer in een hoestscherm en een pincet of schepje voor het uitreiken van de communie. Klik hier. 

Deze update is van woensdag 20 mei 20.00 uur 

Gebruiksplan. Het dienstbureau van de Christelijke Gereformeerde Kerken heeft een handig format gemaakt voor een gebruiksplan. Je kan het als plaatselijke gemeente gebruiken als een soort routekaart van aandachtspunten. Klik hier. 

1,5 meter kerk. Hoe ver zijn we met de voorbereidingen voor de 1,5 meter – kerk? Die vraag kwam aan de orde in de werkgemeenschap Wierden / Enter / Rijssen. De antwoorden waren divers. De ene gemeente is er klaar voor en heeft de gebruikersaanpak al klaar. Anderen zijn terughoudender en weten nog niet zeker of ze veel meer zullen doen dan de online-diensten. Een crux is onder meer de vraag wie je toelaat. De variaties van antwoorden zijn breed: de ene gemeente heeft zich opgedeeld in marken (wijken) en laat deze om de beurt toe; de andere gemeente werpt het lot onder de geïnteresseerden. Veel zorg zit er bij nagenoeg alle voorgangers bij de jeugd. Zal het wel lukken om de kinderen en de jongeren blijvend op de 1,5 meter – kerk te betrekken? Iemand vertelde over aanschaf van plexiglasschermen, onder meer voor collecterende mensen bij de deur. Weer een ander vertelde dat de kerkenraad straks weer fysiek gaat vergaderen, maar dan kiest voor de kerkruimte, zodat er voldoende afstand kan zijn.


Theo zit mis. Vaak weet Theo Krabbe voor TC-Tubantia waarheden bloot te leggen, die mensen van de kerk liever niet geformuleerd zien, maar wel kloppen. In de laatste column over de anderhalve-meter-kerk en de coronacrisis die het religieuze leven belemmert, zit hij mijns inziens helemaal mis. Hij vindt dat de kerk veel te gemakkelijk meegaat in de maatregelen van de overheid en hij vraagt zich af of de overheid wel overleg heeft gevoerd met de kerken en religies. Dat laatste had hij eenvoudig kunnen checken. Er is wekelijks overleg met Grapperhaus. Dus minpuntje om dan te suggereren dat de overheid willekeurig bezig is. Wat het andere betreft: het aandringen op meer ruimte; volgt hij een tendens die je breder ziet in de samenleving nu de lockdown wat afneemt. Mensen als Thijs van den Brink en Arie Boomsma lopen daarin voorop. Ze verwarren 'een principe' met 'een virus'. Over een principe kan je discussiëren, soms kan je een principe even inslikken, omdat de praktijk weerbarstiger is. Met een virus kan je niet discussiëren en daar kan je geen compromissen mee sluiten. 'Eén moment van onbedachtzaamheid, kan maken dat je jaren schreit', het was het motto van de seksuele opvoeding vroeger bij sommige mensen en het is het motto bij infectie met een virus. Dus de column van Theo klopt niet. Voor de liefhebbers toch twee alinea's  uit zijn tekst bij wijze van colour locale: 'Een eenvoudig voorbeeld kan die belemmering van het religieuze leven illustreren. De rooms-katholieke Kerk kent zeven sacramenten, die heilshandelingen van God zijn. Eén van die sacramenten is het Heilig Oliesel, dat door de priester toegediend wordt aan een rooms- katholiek die gaat sterven en om dat sacrament vraagt. De priester bidt met de stervende en zalft hem met olie op het voorhoofd. Maar niemand, zonder enige uitzondering, mocht oudere mensen in een verzorgingstehuis bezoeken, ook niet als ze gingen sterven. De uitoefening van dit ritueel was praktisch onmogelijk gemaakt'. 'Een ander voorbeeld ligt iets gecompliceerder. Kerkdiensten mochten door kerkgangers niet bezocht worden. De dienst met een voorganger, een zanger of zangeres en een lector werd doorgaans gestreamd en was thuis door de gelovigen te volgen. Een gruwel voor de hoogbejaarde voormalige gereformeerde studentenpastor van de Universiteit Twente Jan de Jongh uit Hengelo. De Jongh schreef diverse boeken over liturgie. Volgens hem betekenen dit soort kerkdiensten het einde van de liturgie'.....


Technische Universiteit. Een werkgroep van de Technische Universiteit in Delft, waar ook inbreng in is vanuit de kerk, voert onderzoek uit naar besmettelijkheid van druppeltjes water. Het onderzoek is opgezet vanuit de noodzaak om meer informatie te krijgen over de risico's van het zingen. Zoals bekend is gemeentezang voorlopig not-done in de kerken, omdat gevreesd wordt voor de gevolgen. Besmettingen in het verleden ontstonden soms bij koorrepetities. Het is de bedoeling dat de resultaten van het onderzoek omstreeks 1 juli bekend zijn. Al eerder zal men mogelijk met beschrijvingen van mogelijke effecten komen. Er worden op korte termijn geen afzwakkingen verwacht van het protocol. 

Uitstapjes. De TC-Tubantia bericht over de kerk van Borne. De werkgroep Vakantie en Uitstapjes organiseert doorgaans voor mensen met een krappe beurs uitstapjes of korte vakanties. Dat ligt met corona lastiger. Daarom plaatst men een oproep: wie kaartjes heeft voor een attractiepark, vrijkaartjes voor het openbaar vervoer doet de werkgroep een groot plezier door ze beschikbaar te stellen. Ook mensen die hun vakantiehuisje een paar dagen beschikbaar willen stellen, kunnen bij de werkgroep terecht. 

Vakantietassen. De hervormde gemeente en de gereformeerde kerk van Nieuwleusen helpen mensen met een kleine beurs weer op een andere manier. Ze bieden kinderen uit dergelijke gezinnen een rugzak aan vol met speelgoed. RTV-Oost bericht er over. Voor het landelijke kader van de actie, klik hier.

Oecumene. Op diverse plaatsen kan je vernemen dat de coronacrisis hernieuwd zicht geeft op oecumenische samenwerking tussen kerken. Een voorbeeld daarvan is Heino. Elke avond om 19.00 uur (van te voren opgenomen) verzorgt één van de voorgangers van de PKN, RK en NGK een avondgebed. Ze worden goed bekeken en zijn te vinden onder kerkdienstgemist Heino. 

Speeddates. Nog een fris idee uit Heino: pastores trekken langs de deur voor speeddates (het woord komt van mij) met gemeenteleden. Ze nemen daarbij een foto van een gemeentelid met een tekst voor zich. De teksten achter elkaar vormen een lied wat wordt gespeeld tijdens een dienst. De gemeenteleden zien elkaar dus op foto's terug en blijven zo besef houden van de onderlinge band (klik hier). 

Deze update is van dinsdag 19 mei 13.00 uur

Achter de schermen. Zoals bekend biedt de dienstenorganisatie van de PKN dezelfde service aan gemeenten als buiten de coronatijd. De informatieverstrekking vindt echter plaats per telefoon en digitaal.  Achter de schermen werken de meeste medewerkers thuis. Het managementteam van de dienstenorganisatie heeft laten weten dat het die lijn vooralsnog vasthoudt. De overheid dringt daar op aan. Het managementteam gaat er van uit dat de medewerkers in Utrecht tot 7 september van huis uit blijven werken. De classispredikanten en anderen is gevraagd het aantal dienstreizen en het aantal vergaderingen waarin je mensen ontmoet zoveel mogelijk beperkt houdt. 

Protocol andere kerk. De Christelijke Gereformeerde Kerken hebben net als de PKN een protocol naar buiten gebracht over de afbouw van de lockdown. Ook zij – logisch gezien een zelfde afhankelijkheid van de overheid – ontraden de gemeentezang. De website schrijft: ‘Gemeentezang is vooralsnog helaas niet mogelijk. Zingen lijkt een grote bron van besmetting te zijn. Het ministerie van VWS doet daar onderzoek naar. Zolang de uitslag daarvan niet bekend is, wordt gemeentezang afgeraden’. En ze kondigen aan met een format te komen wat gemeenten kunnen gebruiken bij het opstellen van een gebruiksplan. Je leest bij de CGK in het protocol zelf niets over een verlengde dooparm. Over de doop schrijft men: ‘Diverse alternatieven zijn denkbaar. In het format gebruiksplan (verschijnt in week 21) zijn voorbeelden opgenomen. Zegenen kan alleen plaatsvinden op anderhalve meter afstand. Handoplegging is niet mogelijk’. Klik hier. 

Tsjerkepaad digitaal. Er zijn steeds meer organisaties die activiteiten voor de zomer en het najaar afzeggen. De Friese stichting Tsjerkepaad verantwoordelijk voor een openkerkenroute in de zomermaanden door heel Friesland heen, heeft laten weten dat de kerken deze zomer niet in georganiseerd verband hun deuren zullen openen. Er wordt gewerkt aan een digitale versie, bericht het Friesch Dagblad. Eerder al werd bekend dat de landelijke inspiratiedagen op Terschelling (gepland voor de najaarsvakantie) in 2020 niet plaatsvinden, maar een jaar later op de rol worden gezet. 

Synode. De generale synode zal op 19 juni spreken over de visienota. Daarin geeft de kerk een visie op kerkzijn in deze tijd. Het is de bedoeling dat die visienota wordt vertaald naar een strategisch beleidsplan, dat in november in de generale synode aan de orde zou kunnen komen. Onder de nieuwe beleidskaders zal onder meer een rapport liggen waarin de waardering van de gemeenten een rol speelt. Er is grote waardering op dit moment voor de beheerskant van de kerk (kerkorde, juridische zaken, traktementen). Men heeft behoefte aan persoonlijke inkleuringen van mensen dichtbij de lokale gemeenten en predikanten. 

Deze update is van maandag 18 mei 9.30 uur 

Niet zingen. Ds. Wim Beekman, classisdominee in Friesland, schreef voor de Leeuwarder Courant een column over het advies af te zien van gemeentezang. Klik hier. 

FAQ. Ds. Julia van Rijn, classispredikante in Zuid-Holland-Noord, is één van de coördinatoren, die alle binnenkomende vragen bij het protocol van de landelijke kerk over een gedeeltelijke opening van de lockdown verzamelt en beantwoordt. Wie vragen heeft kan ze overigens bij de eigen classispredikant indienen en krijgt van hem of haar antwoord, terwijl de classispredikanten de vragen die ook voor andere gemeenten van belang zijn, doorsturen voor de FAQ's. Duidelijk moge zijn dat er nu al een behoorlijke inventarisatie van vragen is over het niet-zingen van de gemeente en over de dooparm. De FAQ's zullen de landelijk afgesproken lijn niet veranderen, maar waar zinvol wel aanvullen en toelichten. 

Hemelvaartsdag. De regionale omroepen verzorgen ook op hemelvaartsdag kerkdiensten op televisie. RTV-Oost komt vanuit de hervormde gemeente Staphorst De Rank. Ds. Desiree Prins - van den Bosch en ds. Paul van der Meulen gaan daarin voor. Omroep-Flevoland komt vanuit de christelijke gereformeerde kerk van Urk; bijzonder ook die laatste dienst, omdat deze kerk in de regel niet zo georiënteerd is op televisie, maar voor deze viering een uitzondering maakt. Beide diensten zijn vanaf 10.00 uur op het beeldscherm te volgen op 21 mei. 

Webinar. Alle pastores uit Overijssel-Flevoland zijn per mail uitgenodigd om mee te doen met een webinar op 8 juni 15.00 uur over 'pastor tijdens en na de coronacrisis'. Ilonka Terlouw, Wilbert Dekker en Klaas van der Kamp zullen een inleiding geven en er is gelegenheid per chat vragen te stellen en opmerkingen te maken. Wie wil meedoen, moet zich vooraf melden via k.vanderkamp@protestantsekerk.nl en krijgt dan later een link toegestuurd. Voor meer informatie: klik hier. 

Deze update is van zaterdag 16 mei 16.00 uur

Studenten. Het Zwolse studentenpastoraat maakt in deze corona tijd een wekelijkse Podcast: SPATIE Podcast. De studenten spreken in aflevering #10 met rapper Typhoon over zijn nieuwste nummer ‘Alles is Gezegend’. Na een moeilijke periode is Typhoon weer terug met nieuwe muziek. In de podcast - zo bericht ds. Martin Jans, studentenpastor in Zwolle, vertelt Typhoon over zijn zoektocht naar zin en betekenis, over leren vertrouwen en over zijn geloven in God. Wat betekent het voor hem om te leven vanuit het geloof dat ‘Alles is Gezegend’? SPATIE podcast #10 duurt ongeveer een half uur en is te vinden via: Spotify, iTunes, Google en Apple Podcast apps, en via https://spatie.buzzsprout.com 


Deze update is van donderdag 14 mei 9.30 uur


Protocol kerkelijke samenkomsten. Hoe kan je als plaatselijke gemeente invulling geven aan een gedeeltelijke opheffing van het lockdown? Daarover gaat het protocol dat de dienstenorganisatie heeft opgesteld in opdracht van het moderamen van de landelijke synode van de PKN. Het is 14 mei naar buiten gebracht.
Een paar highlights:
* Tot 1 juli mogen er maximaal 30 personen in een kerkgebouw zijn, daarna maximaal 100 personen, mits er steeds anderhalve meter afstand is (anders moet men het maximum aantal personen verlagen).
* Gemeentezang wordt afgeraden, omdat het een bron van besmetting kan zijn.
* Avondmaal kan, mits men diverse bekertjes gebruikt en brood laat afnemen vanaf een schaal.
* Dopen, zo zei het moderamen al eerder, kan alleen met een dooparm. Het idee dat je net als de kapper dichterbij kan komen voor de bediening van de doop, zoals onder anderen enkele pastores uit Overijssel-Flevoland hadden gevraagd, wijst het moderamen desgevraagd af, omdat een ambtsdrager zich niet kan rekenen tot de zogenaamde contactberoepen.
* Zegenen kan niet door handoplegging, maar moet plaatsvinden op anderhalve meter afstand.
* Voor iedere viering dienen één of meer coördinatoren aanwezig te zijn die letten op het inachtnemen van de (afstands)regels.
* Er moet een gebruikersplan zijn.
* Er zijn aanvullende maatregelen nodig om kerkgebouw, sanitair en eventuele keuken te reinigen.
* Het is de verantwoordelijkheid van de kerkenraad om lokaal een invulling te geven aan de manier waarop men het kerkgebouw toegankelijk maakt.
Voor een compleet protocol: klik hier. 

Corona in kunst. De protestantse kerk van Goor plaatste een oproep om kunstwerken te maken of in te brengen rondom het thema Pinksteren, wellicht ook met een link naar de coronasituatie. Dat heeft direct al vier mooie kunstwerken opgeleverd die aan dit thema raken. Ds. Wim de Jong gebruikt het materiaal als inspiratie voor de Pinksterviering. 

Zingen. De Evangelische Kirche in Duitsland brengt een artikel op de site over kerkmuziek. De kerkgebouwen gaan voorzichtig enigszins open, zo stelt men, maar er is nog geen ruimte voor koorzang en gemeentezang. De angst dat zich besmettingen herhalen, zoals die zich heeft voorgedaan bij het Berlijns Kathedraal Koor, is groot. Tijdens een repetitie in Berlijn zijn tientallen zangers besmet. ‘In deze tijd van een corona-pandemie moeten we afzien van zang', zegt een krant van de kerk in Hessen-Nassau, ‘vandaag zingen de engelen voor ons in de hemel’. Het artikel zoekt verder naar alternatieven: Ritmisch klappen of knippen met de vingers is geen alternatief. Men kan het orgel steviger inzetten dan te doen gebruikelijk. Daarnaast kan men met klein koper werken en solisten. Weer andere kerken zetten kerkmuziek in, die thuis is opgenomen. Het blijft al met al behelpen, geeft de schrijver toe, en er is verlangen naar een tijd waarin er ook weer uit volle borst kan worden gezongen. 

Deze update is van woensdag 13 mei 15.00 uur

Doop. Vanuit de landelijke kerk wordt met kracht het advies neergelegd de doop alleen met een verlengde dooparm te verrichten. Een predikant moet men niet rekenen tot de contactberoepen. Men verzocht de classispredikanten deze visie steeds weer onder woorden te brengen. 

Protocol. In het interclassicale overleg van woensdag 13 mei is een versie van een protocol voor een anderhalf-meter-kerk besproken. De tekst zal binnenkort vanuit de dienstenorganisatie naar buiten worden gebracht. Plaatselijke gemeenten kunnen de tekst als een spiegel gebruiken. Het is de bedoeling de teksten op 14 mei naar buiten te brengen. Ze zullen ook op deze site worden opgenomen. 

Preektips. Wie suggesties wil voor de overdenking in de tijd van corona kan te rade gaan bij de website van de IZB. Daar is iedere week een benadering voor komende zondag te vinden. Klik hier.

Regenbogen. In Vollenhove tekenen de kinderen regenbogen op straat als teken van hoop. Kinderen van de basisscholen kregen allemaal een doosje stoepkrijt met bemoedigende teksten. Voor de ouderen is er weer een ander initiatief: de hervormde gemeente kocht tulpen in de nabijgelegen polder die met een kaartje bij ouderen worden bezorgd. 

Deze update is van dinsdag 12 mei 13.00 uur 

Tips. Burret Olde, adviseur gemeenteopbouw van de Protestantse Kerk zette diverse tips op rij waar je bij een online-dienst op kunt letten. Van de aankleding van het gebouw tot het spreken voor een camera. Klik hier.

Regionale kerkdiensten. In het Nederlands Dagblad een evaluatie van de kerkdiensten die regionale omroepen uitzenden. Klik hier.

Landelijke hulp. Het Friesch Dagblad plaatste een interview met Jelmer Voet. Jelmer Voet is sinds 1 september hoofd HRM van de Dienstenorganisatie. Hij geeft ook leiding aan één van de werkgroepen die richtlijnen opstellen voor kerken bij een gedeeltelijke lockdown. Lodewijk Born interviewde hem. 

Een gemeente heeft normaal 300 kerkgangers. Een simpele oplossing: je houdt drie diensten achter elkaar. Kan en mag dat?


,,Nee, dat soort ‘creatieve’ oplossingen zijn zeker niet wenselijk. Omdat dan de hygiënemaatregelen niet gehanteerd kunnen worden. Waarschijnlijk moet je dan na iedere kerkdienst schoonmaken. De overheid heeft al gezegd dat meerdere kerkdiensten achter elkaar niet de bedoeling is.”

Hoe regel je wie wel en niet mag komen. Op alfabet? Om de beurt?

,,Hoe gemeenten dit gaan regelen, bepalen ze zelf. In het protocol zullen suggesties gedaan worden welke mogelijkheden er zijn.”

In de kerkelijke gemeente zijn wellicht ook kwetsbare ouderen of zeventig- of tachtigplussers. Mogen die nog wel in de diensten komen?

,,De regels van het RIVM zijn leidend. Mensen die ziekteverschijnselen vertonen en hun familieleden zouden niet moeten komen. Als die mensen zelf hun verantwoordelijkheid nemen, en je neemt alle voorzorgsmaatregelen in acht, dan is een kerkdienst veilig. Maar uiteindelijk bepaalt een kwetsbaar of ouder persoon zelf of hij of zij wil komen. Maar op veel plekken zullen voorlopig ook de online vieringen ongetwijfeld doorgaan.”

Hoe regel je dat er anderhalve meter tussen zit? Komen er stickers op kerkbanken?


,,De precieze invulling van al dat soort zaken komt te staan in het protocol en die doordenken we op dit moment. Geen kerkgebouw is hetzelfde dus we moeten een algemeen principe formuleren waarmee de plaatselijke kerken aan de slag kunnen. Want je hebt ruime kerkgebouwen met losse stoelen die heel eenvoudig in te richten zijn met anderhalve meter er tussen, maar ook monumentale kerken met vaste kerkbanken waar het minder makkelijk te gaat. Moet je dan steeds een bank overslaan? Of precies aangeven waar mensen moeten zitten? En hoe markeer je dat, zonder dat je met rood-witte linten in de weer moet in de kerk? Je wilt het ook waardig houden in de ruimte waar je samenkomt.”

Als er straks weer samengekomen mag worden, want kan er sowieso allemaal niet?


,,Ook hier zullen richtlijnen voor komen, maar daar kunnen we nu nog niets over zeggen. We zijn het protocol nog aan het verfijnen. Het is té prematuur om nu gedetailleerde uitspraken te doen. We verwachten het protocol in de week van 11 mei beschikbaar te stellen.”

Er wordt in de Protestantse Kerk ook gediscussieerd of samen zingen wel mag in de dienst. Hoe zit dat?


,,Hoe het precies zit met zingen, is een van de dingen die we nog aan het uitzoeken zijn. We willen advies van het RIVM, voor wij zelf een richtlijn kunnen geven. Wij zijn geen virologen die hier iets over kunnen zeggen. Ook dat advies zal uiteindelijk worden meegenomen in het protocol.”

Wat is de status van het protocol voor de plaatselijke gemeenten? En kan er op gehandhaafd worden, bijvoorbeeld met boetes of sluiting van de kerk.


,,Allereerst de status van het protocol: dit is voor gemeenten een handvat, een richtlijn. Uiteindelijk is iedere gemeente zélf verantwoordelijk en neemt iedere gemeente zélf de beslissingen. Waar het gaat om handhaven vanuit de kerk is het antwoord uiteraard nee. Binnen de Protestantse Kerk hebben de plaatselijke gemeenten een grote vorm van autonomie. Vanuit onze Dienstenorganisatie bieden we deze richtlijnen aan waarmee de kerken aan de slag kunnen. Daarin heb ik alle vertrouwen. Waar het gaat om handhaven vanuit de overheid: daarover zijn wij niet geïnformeerd, dus dat weten we niet. Wat we wél weten is dat we het zélf van groot belang vinden om op een veilige manier kerk te zijn en kerkdiensten te houden.”



Deze update is van zaterdag 9 mei 9.00 uur

Bitter zoet. Natuurlijk borduren de kranten nog wat verder over de mogelijke opheffing van de complete lockdown. Eerst iets over wat er wordt gezegd; daarna iets over wie het zegt. Iets meer duiding dus van het nieuws, ik maak dat wissel, omdat de nieuwsfeiten op zich elkaar minder snel opvolgen en het aardig is iets toe te voegen aan wat zich elders aandient: duiding dus. De PKN kiest voor ingetogenheid. 'Er zitten zoveel mitsen en maren aan het besluit, dat de spontaniteit er voorlopig wel wat af is'. Bitter zoet, wordt het ook genoemd. De kerk kiest dus voor de waarschuwende toon en niet voor de enthousiasmerende toon. De tekst vervolgt met diverse maatregelen die op zichzelf niet door de ministers in het publiek zijn genoemd, maar die ergens in de organisatie bedacht worden door mensen: 'Gebedshuizen moeten met allerlei zaken rekening houden. De routing naar en in het gebouw: mensen mogen elkaar niet in de weg lopen. Hygiëne: schone handen, schone banken, schoon tapijt. De garderobe: vermijden van opstoppingen, liever jas mee naar binnen'. En vervolgens: 'De grote vraag is wie er straks naar binnen mogen. Voor gebedshuizen met genoeg ruimte en relatief weinig bezoekers levert die vraag weinig problemen op. In de nieuwe situatie moeten ze er hoogstens voor zorgen dat de kleine groep mensen verspreid zit over de zaal. Maar de meeste andere gebedshuizen moeten selecteren. Hoe?' Trouw suggereert dan dat je bijvoorbeeld met reserveringen vooraf werkt. Het laat zich raden dat je de aanvullingen die men vanuit de organisatie bedenkt eindeloos kunt aanvullen. Ik verzin een paar thema's: We adviseren kerkenraden om ouderen op de mogelijkheid te wijzen voorlopig nog niet te komen, we adviseren kerkenraden om met tape looproutes aan te geven, we raden af om diverse kerkdiensten kort achter elkaar te houden, we adviseren om busjes vloeibare zeep en ontsmettingsmiddelen bij ingang en uitgang te plaatsen enz. enz. Ik betrap me er op, dat ik andere woorden kies op het  moment dat ik elementen ga toevoegen. Ik gebruik woorden als 'adviseren' en ik noem de eigen verantwoordelijkheid van 'kerkenraden'. Dat is politiek correct. Het positioneert minder stevig.

Wat je bij het geheel van teksten blijft voelen: Er is geen dankbaarheid en vreugde onder woorden gebracht, vooral opnieuw gefocuste zorg. Dat is de keus van het dagblad. Men heeft geen behoefte een pallet van gevoelens te geven; men doet wat Noordmans voor preken adviseerde: het dogma ietwat scheef trekken om met kracht een punt te maken. Het punt in dit geval: Denk grondig na over de manier waarop je verder de kerk weer toegankelijk maakt. Trouw compenseert die eenzijdigheid door tegelijk een column van Stijn Fens op te noemen met de kop 'Kerkhonger'. 

Trouw laat vijf lokale mensen aan het woord en uitleggen hoe ze dat inrichten. In een paralleltekst komen de officiële kerken aan het woord. Joden en moslims doen dat met de mensen die het vroeger in christelijke kring ook deden: mensen in de topfuncties van hun organisatie: Mushin Kökstas, voorzitter van het contactorgaan moslims en overheid; Ruben Vis, secretaris van het Nederlands Israëlitisch Kerkgenootschap. De protestantse kerk heeft daarin een draai gemaakt, dat begon een beetje bij Arjan Plaisier en het heeft zich doorgezet onder René de Reuver. Daarbij is niet helemaal duidelijk of het een keus betreft van de kerkleiding of een keus van de dienstenorganisatie. In ieder geval is het in toenemende mate een ambtenaar uit de dienstenorganisatie geworden die het woord voert. Bij de PKN is dat Marloes Keller. Zij mag ook politiek gevoelige zaken uitleggen. Het voordeel voor de kerk is, dat bij rumoer de kerkleider nog kan zeggen: 'Dat is minder gelukkig verwoord door de woordvoerder'. Het nadeel is, dat het profiel van de kerkleider minder sterk naar voren komt. Je kan dat laatste natuurlijk ook een voordeel noemen. 

Koorzang. Koorzang is in enkele situaties een hotspot geweest, van waaruit het coronavirus zich heeft verspreid. Daarom is hoogste voorzichtigheid geboden bij het zingen, schrijft de NDR, het Noordduitse Radio en Televisie station. De NDR vertelt van een koorrepetitie op 9 maart van de Berlijnse Domcantorij. Er waren 80 zangers op 120 vierkante meter. Binnen een paar dagen toonden 60 van de 80 zangers symptomen van het coronavirus. Wetenschappers houden zich nog bezig met de analyse. Maar de indruk bestaat dat muziek een groot appel doet op ‘gezonde lucht’ en dat de geslotenheid van een ruimte de risico’s vergroot. Klik hier. 


Online-boek. Eric van de Berg, de internet-goeroe van Nederland, heeft een digitaal boek samengesteld over de online-diensten. Hij analyseert de honderden kerkdiensten die online worden aangeboden en hij heeft mensen uit het veld laten reageren. Er kwamen meer dan 500 reacties binnen op een onderzoekje dat hij deed. En hij laat mensen aan het woord die over de problematiek hebben geschreven. Leuk detail: hij heeft enkele blogs gebruikt die ik eerder op facebook plaatste. Voor meer informatie en een adres waar je gratis het boek met honderd pagina's kunt vinden: klik hier. Even opletten als je doorklikt: Eric biedt een versie aan waar je vijf euro voor kunt betalen (als tribute voor zijn inspanningen; niets mis mee om die versie te nemen) en een gratis versie. 

Kerkdienst Flevoland. Omroep Flevoland zendt zondag 10 mei 10.00 uur een kerkdienst uit vanuit de Ontmoetingskerk in Dronten. Voorganger is de Nederlands-Gereformeerde predikant ds. Fritz Krüger. De dienst is een samenwerking van Nederlands-Gereformeerd, Gereformeerd-vrijgemaakt en Christelijk-Gereformeerd. 

Kerkdienst Overijssel. RTV-Oost zendt zondag 10 mei 10.00 uur een kerkdienst uit vanuit de rooms-katholieke kerk in Slagharen. Voorgangers zijn pastoraal werker Joop Butti en ds. Christiaan Post.

Deze update is van vrijdag 8 mei 9.00 uur 

IOC/CIO. Nadat de Protestantse Kerk gisteren al de oproep uitbracht om in juni een oefenmaand voor kerkdiensten in te stellen volgt nu het CIO (Interkerkelijk Contact in Overheidszaken) in Trouw met een artikel. Trouw kort het CIO humoristisch af tot IOC (Internationaal Olympisch Comité), maar dat ter zijde. In Trouw wordt secretaris van het CIO Daniëlle Woestenberg uitvoerig geciteerd. Waarom zou dat zijn? Wellicht dat de redactie van Trouw denkt: Zij is interkerkelijk, dus breder dan Marloes Keller van de PKN. Ik vermoed nog iets breder dat de Rooms-Katholieke Kerk (Daniëlle is rooms-katholiek) een belang heeft bij actief inzetten van diensten. Immers in de viering wordt de hostie ontvangen en door beperkt dat aan te bieden, ontwikkel je een imago van: voor heilsbegerigen is er heil, als ze geluk hebben. Qua marketing niet verkeerd om vanuit de schaarste het heil aan te bieden. Voor protestanten is het een wat overbodig advies. Immers: in protestantse kring bepaalt de kerkenraad lokaal de invulling van de eredienst, niet de landelijke kerk; en een oefening met iets meer mensen inloop dan wat men nu gewend is, is minder spannend en niet grensverleggend. Het begrip 'oefenmaand' kan ondertussen misverstand oproepen, want het suggereert dat het na 1 juli helemaal los gaat; en dat zal men op Urk en in Rijssen echt niet zo beleven met een maximum van honderd kerkgangers en de vraag of je er dan naar moet streven dat quotum van honderd vol te krijgen. 

Deze update is van donderdag 7 mei 19.00 uur

Oefenen. Het moderamen van de Protestantse Kerk adviseert gemeenten om vanaf 1 juni - naast online vieren - samen te komen met maximaal 30 mensen. Formeel mag dat nu ook al, maar het advies van de landelijke kerk is om daarin terughoudend te zijn. In een verklaring op de website van 7 mei stelt men het advies bij en adviseert men te gaan oefenen wat het is om kerk te zijn in een anderhalve meter setting. In overleg met de overheid hebben de gezamenlijke kerken besloten om gemeenten te vragen om in de maand juni alvast samen te komen met 30 mensen. Een protocol voor hoe om te gaan met kerk-zijn in een anderhalve meter setting stelt de Protestantse Kerk in de week van 11 mei 2020 beschikbaar. 

In dit protocol worden richtlijnen gegeven voor routes in en naar het kerkgebouw, hygiëne, placering, uitnodigingsbeleid, zingen etc. Het is aan de kerkenraad om dit protocol om te zetten naar beleid voor hun gemeente. Het moderamen acht het  niet wenselijk dat er meerdere vieringen achter elkaar worden georganiseerd of tegelijkertijd groepen van 30 mensen in verschillende zalen worden geplaatst, omdat dan de hygiënemaatregelen niet in acht genomen kunnen worden. Het gaat bij dat advies dus niet om een correctie op kerken die ochtenddiensten en avonddiensten hebben, maar om aaneenschakelingen van verschillende herhalingen van diensten. Uiteraard blijven de adviezen van de overheid ten allen tijde leidend. Mochten deze wijzigen, dan kan dit advies komen te vervallen.


Markediensten. Het toekomstperspectief dat minister-president Rutte schetste maakt positieve krachten los in de kerkenraden. Het idee dat - bij blijvend teruglopende cijfers van corona - er op 1 juli verruiming van bezoekerstallen zal zijn voor kerkdiensten activeert de planvorming in kerkenraden. Dat bleek tijdens het digitale werkoverleg van de werkgemeenschap Enter-Wierden-Rijssen 7 mei 10.00 uur. In de gereformeerde kerk van Wierden is men bijvoorbeeld van plan om markediensten te houden. Dat zijn diensten waarin in een deel van de gemeente (een marke) per keer wordt uitgenodigd. Naar verwachting zal ook de landelijke kerk met een advies komen, dat plaatselijke gemeenten als spiegel kunnen gebruiken, zodat ze lofprijzing en veiligheid op een goede manier combineren. 

Afstandbediening. De hervormde gemeente Staphorst-Rouveen heeft een kundig ICT-team, dat onder meer mogelijkheden aanreikt om een pc klaar te zetten bij iemand thuis om vervolgens een ander op afstand de bediening aan te reiken. Concreet impliceert het dat bijvoorbeeld iemand met een fysieke of digitale handicap thuis diensten kan volgen, omdat een familielid elders zondagochtend om 9.15 uur op afstand de materialen inschakelt. Dergelijke programma's als teamviewer zijn relatief eenvoudig te installeren en worden ook gebruikt als een pc-winkel bij iemand thuis meekijkt in het scherm.  


Deze update is van woensdag 6 mei 20.30 uur

1 juli. Minister-president Rutte gaf in een persconferentie om 19.00 uur een soort routeplan voor de periode tot 1 september. Hij zei te hopen dat de kerken vanaf 1 juli een iets ruimer aantal bezoekers kunnen ontvangen. Hij noemde het getal van 100. Maar dat getal, zo laat zich raden, zal mede afhangen van de ontwikkeling van aantallen in patiënten; en het honderdtal veronderstelt - zo laat zich vermoeden - een bepaalde, daarvoor geschikte ruimte. 

Online tot 30 juni. Het moderamen van de Protestantse Kerk heeft overleg gehad met de overheid in de lijn van de persconferentie van 6 mei en adviseert gemeenten om tot en met 30 juni 2020 uitsluitend online kerkdiensten te verzorgen. Kom daarbij alleen samen met de mensen die noodzakelijkerwijs aanwezig moeten zijn. Houd anderhalve meter afstand. De overheid geeft aan dat bij een religieuze bijeenkomst maximaal 30 mensen zijn toegestaan als er onderling anderhalve meter afstand genomen kan worden. Toch raadt het moderamen aan om uitsluitend online vieringen te verzorgen met alleen de mensen die hiervoor noodzakelijkerwijs aanwezig moeten zijn.  Ook voor andere bijeenkomsten - zoals bijvoorbeeld catechese of vergaderingen - raadt het moderamen aan om voor een online ontmoeting te kiezen. Dit geldt ook voor jeugdwerk (ook in basisschoolleeftijd). Alleen zo kunnen gemeenten zoveel mogelijk de mobiliteit verminderen en de fysieke ontmoeting vermijden. Dit is nodig om de verspreiding van het virus tegen te gaan.


Nog meer persconferentie. Minister Hugo de Jonge liet weten tijdens de persconferentie dat de bezoekregeling voor mensen in een verpleeghuis / verzorgingstehuis versoepeld wordt. Eerst in 25 tehuizen voor proef. Als die goed uit pakt twee weken later breder. Dit om de kwaliteit van leven te dienen. 

Duiding. Ds. Wim de Jong uit Goor gaf in een nieuwsbrief een half uur na de persconferentie gelijk een pastorale duiding. Zijn tekst: 'Vanavond werd tijdens de persconferentie van premier Rutte en minister de Jonge duidelijk dat we als Nederland een weg zijn ingeslagen waarin langzaam weer een aantal dingen mogelijk worden. Fijn is om te horen dat de bezoekregeling van verpleeghuizen en verzorgingshuizen de komende tijd wordt versoepeld. Dat zal voor veel mensen een grote opluchting zijn.
Ook werd duidelijk dat, mits alle stappen goed verlopen, er vanaf 1 juli weer kerkdiensten tot 100 mensen mogelijk zijn, waarschijnlijk wel met een onderlinge afstand van 1,5 meter. Dat betekent dat we in ieder geval in de maanden mei en juni de kerkdiensten nog alleen online kunnen houden. Maar we krijgen wel uitzicht naar het moment dat we elkaar weer 'van aangezicht tot aangezicht' kunnen ontmoeten. En uit alle reacties van gemeenteleden die ik krijg wordt deze onderlinge ontmoeting erg gemist in deze tijd'.

Bescherming. In hoeverre kunnen wij als pastores over beschermende hulpmiddelen beschikken? Die vraag kwam binnen vanuit één van de werkgemeenschappen. Je kunt - dat zou het begin van een antwoord kunnen zijn - bij een instelling waar je op bezoek bent, de vraag voorleggen. De landelijke kerk wees in reactie op de vraag op de Vereniging van Geestelijke Verzorgers, waar wellicht ook informatie in te winnen is. Ze hebben een eigen website: klik hier.

Synode. De zitting van de generale synode op 19 juni gaat door. Er is een plan om op vier locaties te vergaderen om geen risico's te lopen van onderlinge besmetting. En er zijn plannen om de agenda minder uitvoerig te maken dan aanvankelijk gedacht. 



Deze update is van dinsdag 5 mei 23.00 uur

RTV-Oost. RTV-Oost zendt zondag 10 mei een kerkdienst uit om 10.00 uur vanuit de rooms-katholieke kerk van Slagharen. Voorgangers zijn pastoraal werker Joop Butti en ds. Christiaan Post. 

Deze update is van maandag 4 mei 11.00 uur

Dopen. Vanuit de landelijke kerk is een antwoord gegeven op de vraag: Is het mogelijk om je kind te laten dopen in coronatijd? Hieronder het hele bericht. 

Er zullen ouders zijn die dit moment van dopen liever willen uitstellen tot het weer mogelijk is om samen te komen in een kerkdienst. Mocht men daarop niet willen wachten dan is een doop ook tijdens deze crisis mogelijk. Daarbij houdt de kerk zich aan de landelijke richtlijnen van de overheid. Dat betekent: 1,5 meter afstand houden en met zo weinig mogelijk mensen een kerkdienst online verzorgen. We brengen de gezondheid van mensen niet in gevaar. 

Wat hier volgt is niet een nieuwe dooptheologie, maar een voorziening in deze specifieke tijd. Art XIX vd KO geeft ons de ruimte om met deze voorziening te komen. Er moet daarbij onderscheid gemaakt worden tussen de huidige periode waarbij op geen enkele manier grotere groepen samen kunnen komen en de tijd die er over kortere of langere tijd aankomt, waarin het weer mogelijk is kerkdiensten te organiseren mits de 1,5 m afstand bewaard wordt. 

Dopen is wezenlijk voor de christelijke kerk. De doop laat zien hoe God ons door zijn genade doet opstaan tot een nieuw leven. De doop verbindt ons aan de gemeenschap van mensen rondom Christus: de kerk. We kunnen de doop niet missen. 

Hoe kan er in beide gevallen gedoopt worden? Dopen gebeurt onder een aantal voorwaarden: 1. in de Naam van de Vader, de Zoon en de Heilige Geest, 2. in het midden van de gemeente en 3. door een door de kerk bevoegd persoon: de predikant of kerkelijk werker met sacramentsbevoegdheid (zie Art III- 1 en Art. III-3 van de Kerkorde). 

‘In het midden van de gemeente’ betekent op dit moment: a. een klein gezelschap van de ouders en de overige kinderen. Geen grootouders, andere familieleden en vrienden. We blijven ons houden aan de richtlijn van de overheid: zo weinig mogelijk mensen. Méér aanwezigen bij een doopviering kan alleen als de maatregelen van nu verlicht worden tot ‘1,5m-diensten’. b. de predikant, een ambtsdrager, de ‘technici’-gemeenteleden c. de online verbonden gemeenteleden. 

Hoe kan de doopbediening in de praktijk plaatsvinden, binnen de door de overheid gestelde regels? Hoe kan hij of zij ook tijdens de doop 1,5m afstand houden? Dit kan alleen met behulp van een ‘verlengde arm’. Heel concreet door het doopwater uit het doopvont te scheppen met een kleine schaal of schelp die aan het uiteinde van een arm van 1 meter is bevestigd en het doopwater uit deze schaal of schelp driemaal uit te gieten over het hoofd van de dopeling. Als landelijke kerk komen wij met een voorbeeld van een doopschaal of -schelp met een verlengde arm. We zoeken naar mogelijkheden waardoor u een exemplaar kunt bestellen bij de Dienstenorganisatie. 

De doopbediening kan plaatsvinden in een online dienst in de kerkzaal, of in een aparte doopviering in de kerkzaal, een doopkapel of een andere geschikte ruimte. De kerkorde biedt biedt alreeds de ruimte voor een dergelijke doopbediening (ord. 6-3-3). De doopbediening in de huidige reguliere online dienst op zondagmorgen - en straks in een ‘1,5m-dienst’ - ligt het meest voor de hand. 


Deze update is van zaterdag 2 mei 14.00 uur

Klokken zwijgen. De Raad van Kerken adviseert kerken om niet langer de klokken de luiden in het kader van de coronacrisis. Met de opening van de basisscholen nemen de maatregelen een wending en dat is aanleiding om het luiden op woensdag te stoppen. Wat de Raad van Kerken betreft was woensdag 28 april de laatste corona-luiddag van 19.00 tot 19.15 uur. Op dinsdag 5 mei, Bevrijdingsdag, zullen de klokken dan nog éénmaal luiden tussen 12.00 – 12.15 uur in het kader van Bevrijdingsdag.


Regionale kerkdiensten. Omroep Flevoland zendt zondag 3 mei een kerkdienst uit van de baptisten in Lelystad. RTV-Oost zendt zondag een interreligieuze viering uit vanuit de synagoge in Haaksbergen in het kader van Bevrijdingsdag. Beide vieringen zijn vanaf 10.00 uur op televisie. 


Deze update is van vrijdag 1 mei 8.00 uur 

Bevrijdingslied en poster. Nu er niet in het publiek dodenherdenking kan worden gehouden en bevrijdingsdag gevierd hebben Joodse organisaties een digitale poster gemaakt en vragen mensen die achter de ramen te plakken. André Troost schreef een tekst die gezongen kan worden op de melodie van 'Gelukkig is het land'. Klik hier.

Scipio. Je merkt dat gemeenten in de classis (soms versneld) digitale mogelijkheden voor collectes introduceren. Givt is populair. En ook Scipio kom je tegen. Het kerknieuws van Markelo meldt: 'Binnenkort laten we u kennismaken met een nieuw communicatiemiddel binnen onze kerk:  De Scipio App. Een mobiele kerkapp met onder meer agenda, links naar sociale media (website, Facebook, YouTube), bijbelverhalen en een digitale collecte. Je kunt je saldo opwaarderen door een eenmalige machtiging af te geven en daarna kun je in gedeeltes bijdragen aan een collecte naar keuze. Het is een veilig, modern en digitaal platform. Vanuit de iPhone App Store of Google Play Store  kun je de app installeren indien jouw e-mailadres bekend is bij onze ledenadministratie'. 

Duitsland. De Bondsregering van Angela Merkel biedt de regionale overheden ruimte om meer beleid in te zetten op de opening van kerken. De besmetting verschilt sterk per regio en daarmee kunnen regionale overheden daarop inspelen. Het hoofdkantoor van de PKN laat weten dat er van Rutte in Nederland geen signalen zijn voor versoepelingen op dit moment. Klik hier voor een link naar de Duitse Evangelische Kirche. 

Deze update is van donderdag 30 april 16.00 uur

Sacramenten. Het moderamen van de generale synode van de Protestantse Kerk in Nederland buigt zich over de omgang met de sacramenten, Heilige Doop en Heilig Avondmaal. Wat is mogelijk, zowel vanuit het gezichtspunt van veiligheid / hygiëne als vanuit theologisch oogpunt? Dat staat in een brief opgesteld door enkele classispredikanten, waarin wordt ingegaan op de huidige situatie. Voor de hele brief: klik hier

Deze update is van woensdag 29 april 22.00 uur

Digitale kerkdiensten. De Wereldraad van Kerken laat zien dat het aantal digitale kerkdiensten wereldwijd stormachtig is gegroeid. Tijdens een webinar, ook in Nederland te volgen, bracht de Wereldraad opinion leaders op dat punt in beeld. Daar waren geen Nederlanders bij. Een Amerikaan liet zien dat bijvoorbeeld het aantal digitale diensten in de grieks-orthodoxe kerk in de VS in een maand tijd met 47 procent is toegenomen. Er was ook aandacht in de uitzending voor de verschuivingen die optreden in de theologie. Voor een impressie: klik hier. 

Focus pastoraat. De focus van pastorale vragen verandert in de coronatijd. Dat stelde Theo Hettema in een webinar voor pastores. Hij gaf anderhalf uur college gevolgd door 50 pastores, van wie enkele uit de classis Overijssel-Flevoland. Voor een impressie: klik hier. 

Deze update is van dinsdag 28 april 12.00 uur

Verpleeghuizen. De situatie in de verpleeghuizen behoeft bijzondere aandacht; zowel voor het verdriet van mensen die zich opgesloten voelen als voor zorgverleners die onder slechte omstandigheden hun werk moeten verrichten. Dat is één van de punten die vanuit de werkgemeenschap Zuid-Oost-Flevoland (Pozof) werd doorgegeven aan de landelijke kerk. Een ander punt: Hoe kan je als pastor voldoende beschermende materialen krijgen. Pozof vergaderde 28 april digitaal. 

Minister Hugo de Jonge. Een eerste groep verpleeghuizen zou vanaf 11 mei weer in beperkte mate bezoekers moeten kunnen toelaten. Daarbij gaan sowieso strenge eisen gelden. Dat zegt minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid) in gesprek met het Nederlands Dagblad. ‘Ik ben nu bezig met een voorstel voor de bezoekregeling, waarover ik op maandag 4 mei advies wil vragen aan het Outbreak Management Team’, aldus de bewindsman. De minister ziet de beperkte opening als een vingeroefening voor een beleid dat breder kan worden uitgerold, als het experiment goed verloopt. 


Friese kranten. In de Leeuwarder Courant aandacht voor de teruglopende collecte-inkomsten van de kerken, waardoor allerlei diaconale projecten hun noodzakelijke financiering dreigen mis te lopen. In het Friesch Dagblad een impressie van ds. Aleida Blanken dit vanuit het Gelderse Hengelo een beroep aannam naar het Friese Lemmer en te maken kreeg met een verbintenis in coronatijd. De gemeenteleden maken kennis met haar via het beeldscherm. 

Protocollen. Het kerkelijke leven zal nog lang ontregeld blijven als het kabinet weer kerkdiensten met bezoekers toestaat. Volle kerken zijn uitgesloten, dopen wordt ontraden, en koffiedrinken na de dienst is er niet meer bij. Dat blijkt uit de eerste versie van de ‘Richtlijnen voor protocol kerkelijk leven op anderhalve meter’, dat het Interkerkelijk Contact in Overheidszaken (CIO) vrijdag naar het ministerie van Justitie en Veiligheid heeft gestuurd, meldt het Nederlands Dagblad. Voor het kabinet een besluit neemt over hervatting van kerkdiensten, moeten er eerst duidelijke protocollen liggen om de kans op verspreiding van het coronovirus te beteugelen, wordt gesteld in een artikel.


Duitsland. In Duitsland kunnen kerken per deelstaat een eigen koers varen als het gaat over corona. Ds. Jan Adriaanse, verbonden aan de Nederlandse kerk in Duitsland, sprak daar al over in de werkgemeenschap Vroomshoop/Den Ham. Het christelijke magazine Pro laat daar iets van zien; in de Duitse deelstaat Saksen zijn weer kerkdiensten met maximaal vijftien kerkgangers toegestaan. Saksen is daarmee de eerste deelstaat die de maatregelen voor kerken tijdens de coronacrisis versoepelt. De regio Thüringen, ook in het oosten van Duitsland, heeft een versoepeling aangekondigd vanaf zondag 3 mei. Daar kunnen dan weer diensten worden gehouden met dertig kerkgangers. Diensten in de buitenlucht mogen door vijftig mensen worden bezocht. In de andere deelstaten blijft een verbod op kerkdiensten tot in ieder geval 30 april van kracht. Wel is er op landelijk niveau overleg, en kijken meer deelstaten naar het bieden van bescheiden mogelijkheden, heeft voorzitter Heinrich Bedford-Strohm van de Evangelische Kirche, de protestantse volkskerk in Duitsland, laten weten. Zoals bekend kan men in Nederland in het algemeen tot maximaal dertig bezoekers in een kerk ontvangen; liever minder. Duitsland en Nederland zitten dus redelijk dicht bij elkaar qua beleid van kerkdiensten.

Deze update is van vrijdag 24 april 14.00 uur 

Grapperhaus. Het hervatten van kerkdiensten met grotere groepen van mensen zit er voorlopig niet in. Die boodschap bracht minister Grapperhaus, verantwoordelijk vanuit de overheid voor contacten over de eredienst. Hij voerde donderdag een gesprek met het CIO (Interkerkelijk Contact inzake Overheidszaken). Grapperhaus gaf aan dat het onmogelijk is met de kennis van nu een inschatting te maken wanneer het verantwoord is weer in kerken samen te komen. Verschillende kerken sturen het CIO protocollen van hoe ze een gedeeltelijke herstart zouden willen organiseren. Dat soort teksten laten zien hoe je risico's kunt vermijden. Ze hebben op dit moment geen enkele status; niet anders dan gedachtegoed om als kerken op maat met Grapperhaus te kunnen overleggen. 

Zondagsscholen en jeugdwerk. Het CIO (Interkerkelijk Contact inzake Overheidsaangelegenheden) heeft laten weten dat zondagsscholen en jeugdwerk van de kerk NIET meedoen met de versoepeling voor het basisonderwijs. Een zondagsschool is volgens het ministerie geen school in de zin van de wet. De besluiten van verruiming van dinsdag gelden dus niet voor het kerkelijk jeugdwerk. Zondagsscholen vallen onder het reguliere samenscholingsverbod. Daarin is nog wel voorzien in een apart regime voor religieuze bijeenkomsten. Er is daarin voorkeur voor online, en een mogelijkheid van fysieke ontmoeting met minder dan 30 mensen op anderhalve meter gegarandeerde afstand.

Rouwprotocol. Het rouwprotocol dat gemeenten in de Noordoostpolder opstelden bij het begin van de corona-crisis is één van de meest geraadpleegde stukken op deze website rond corona (klik hier). Af en toe krijgen we discussie en dat is goed, want het protocol bedoelt in te scherpen en niet dicht te smeren. Twee discussiepunten speelden recent. Iemand zei: ‘Ik zou iets minder nadruk leggen op het woord ‘sober’. Dat woord komt uit de rooms-katholieke benadering waar veel handelingen bij een rouwplechtigheid zijn, in protestantse kring associeert men ‘sober’ met ‘kort’ en dat hoeft niet per se’. Een ander punt focust op de vraag in hoeverre je een rouwplechtigheid kunt uitstellen tot latere datum en op de dag van de teraardebestelling kunt volstaan met een ‘sobere begrafenis’. Ook daarvan – zo stelde een andere pastor – is het verstandig  niet te veel nadruk op een latere gedachtenisdienst te leggen, omdat de rouwplechtigheid nu deel is van een rouwervaring nu en je niet weet hoe mensen over enkele maanden in vragen staan.

Zichtbaar. Tijdens een overleg met de werkgemeenschap Ommen adviseerde één van de predikanten: 'Ik zou het goed vinden als de scriba van de PKN zichtbaar is in deze tijd'. KRO-NCRV biedt daarvoor ruimte. Nadat de EO de wekelijkse kapelvieringen heeft overgedragen van René de Reuver naar Jeannette Westerkamp komt René vanaf zaterdag 25 april om 18.00 uur in beeld bij het programma 'Met hart en ziel'. Komende zes zaterdagen presenteert hij daarin korte meditaties die uitlopen op een lied uit het Liedboek. Aan dat laatste verlenen diverse artiesten hun medewerking, zoals Leoni Jansen, Syb van der Ploeg en Berget Lewis. 

Werkgemeenschap. Om onderling elkaar te stimuleren heeft de werkgemeenschap Rijssen-Enter-Wierden besloten tweewekelijks een digitaal overleg van ongeveer een half uur, drie kwartier te beleggen. Tijdens een eerste digitale overleg op donderdag 23 april kwamen diverse thema's voorbij, zoals de vraag hoe ver je gaat met persoonlijk pastoraal contact en hoe je invulling geeft aan permanente educatie. 

Telefooncirkel. In de kapel in Wierden zijn telefooncirkels gevormd van zo'n tien mensen die contact onderhouden met elkaar in deze tijd van corona. 

Ondernemers. Ondernemers hebben het niet gemakkelijk in deze tijd. Daarom heeft de diakonie van de protestantse gemeente Wijhe vijftig ondernemers een kaart gestuurd met een zakje zonnebloemzaden, om op deze manier een hart onder de riem te steken. 

Nieuwe predikant. Bij enkele gemeentes begint het te knellen. Er is een nieuwe predikant aangezocht, maar corona maakt het moeilijk om tot een afronding te komen. De hervormde gemeente Lelystad heeft met de gemeente in een nieuwsbrief gedeeld dat ds. Erik Hogendoorn op 7 juni bevestigd hoopt te worden en intrede hoopt te doen. In Open Hof in Kampen bezint men zich op mogelijkheden om het beroepingswerk in een volgend stadium te brengen. Er zijn enkele voorbeelden elders van hoe zo'n route kan lopen, bijvoorbeeld in Best (klik hier). 

Deze update is van donderdag 23 april 9.00 uur

Afrika. Religieuze leiders spelen een cruciale rol in de aanpak van corona in West-Afrika, kopt Trouw boven een artikel van Manuel Voordewind. De medewerker van Tear laat zien hoe de situatie in Afrika verschilt van onder meer Europa. Religieuze leiders spelen in Afrika een prominente rol in het maatschappelijk leven en de keuzes die mensen maken. Aanvankelijk kon het virus van ebola zich destijds verspreiden, omdat religieuze leiders desinformatie verstrekten over het virus en de besmettelijkheid religieus duiden als: je krijgt het virus als straf op de zonde. Pas toen de religieuze leiders zelf geïnfecteerd werden (incarnatie om zo te zeggen) veranderde de benadering en zorgden de leiders onder meer voor gedragsveranderingen rond begrafenissen (minder contactrisico's). Religieuze leiders hebben met hun benadering impact als ze echte informatie weten te verbinden met waarden van compassie, zegt de auteur. 'De zorg en saamhorigheid van religieuze gemeenschappen boden de emotionele ondersteuning en begeleiding waar overheden en hulporganisaties geen tijd voor hadden'. 

Nationale dagen. In het moderamen van de classis kwam de vraag nog aan de orde: Doen de kerken in Overijssel-Flevoland iets aan de nationale dagen: koningsdag, dodenherdenking en bevrijdingsdag? In Hellendoorn bijvoorbeeld heeft men een oecumenische dienst rond de bevrijding gehad (dat was in april, wat Hellendoorns bevrijding betreft) en in Heino heeft men er aandacht aangegeven in de paasviering (precies de dag dat Heino werd bevrijd). De regelmatig verschijnende nieuwsbrief uit de Hofkerk in Goor meldt een speciale uitzending in het kader van dodenherdenking. 'Er is dit jaar geen Stille Tocht naar het monument voor oorlogsslachtoffers in de Waterstraat', schrijft men. 'Wel zal het 4-mei comité iets voor 20.00 uur een krans leggen bij dit monument. Voorafgaand aan deze kranslegging is er een oecumenische dienst in de Hofkerk die wordt uitgezonden via https://kerkdienstgemist.nl/stations/1418-Hofkerk-Goor en ook alleen online te volgen is.
Thema is 75 jaar bevrijding. Voorganger is ds. Wim de Jong.

Protocol. De classispredikanten hebben onderling vergaderd en voeren overleg met de landelijke kerk. Eén van de thema's waar achter de schermen aan wordt gewerkt is een soort protocol wat je kan gebruiken op het moment dat de complete lock-down wordt genuanceerd. Op dat moment kan men zich spiegelen in dit protocol en wellicht andere teksten die beschikbaar zijn of komen. Het is bekend dat ook terreinen als onderwijs, bibliotheek, theaters dergelijke protocollen zullen aanreiken. De landelijke werkgroep onder voorzitterschap van Egbert van der Stouw werkt aan hetzelfde thema. Er is wel enige terughoudendheid, omdat je moet oppassen dat je met het al te publiek praten over dit soort zaken een klimaat ontwikkelt waarin mensen onvoldoende de ernst blijven zien van de huidige complete lock-down. 

Deze update is van woensdag 22 april 9.00 uur

Reactie moderamen op minister-president. Het moderamen van de Protestantse Kerk heeft op 22 april een bericht op de site gezet nadat de minister-president had aangegeven dat weliswaar de basisscholen de deuren min of meer weer openstellen, maar dat de rest ongeveer doorgaat op dezelfde leest. Het moderamen adviseert gemeenten om tot 20 mei 2020 uitsluitend online kerkdiensten te verzorgen. 'Kom daarbij alleen samen met de mensen die noodzakelijkerwijs aanwezig moeten zijn. Houd anderhalve meter afstand'. De overheid geeft aan dat bij een religieuze bijeenkomst maximaal 30 mensen zijn toegestaan als er onderling anderhalve meter afstand genomen kan worden. Toch raadt het moderamen aan om uitsluitend online vieringen te verzorgen met alleen de mensen die hiervoor noodzakelijkerwijs aanwezig moeten zijn. Ook voor andere bijeenkomsten - zoals bijvoorbeeld catechese of vergaderingen - raadt het moderamen aan om voor een online ontmoeting te kiezen. Alleen zo kunnen gemeenten zo veel mogelijk de mobiliteit verminderen en de fysieke ontmoeting vermijden. Dit is nodig om de verspreiding van het virus tegen te gaan.


Liquiditeitssteun. Kerkelijke gemeenten die in de problemen komen kunnen onder allerlei condities financiële hulp ontvangen. Voor die gemeenten die door het wegvallen van baten acuut in de liquiditeitsproblemen raken, wil de Protestantse Kerk via de Solidariteitskas een vangnet bieden. Er is een noodfonds opgericht dat snel liquiditeitssteun kan bieden door een lening te verstrekken aan deze gemeenten. Samen met partners, zoals de VKB is dit noodfonds tot stand gekomen. Na de aanvraag krijgt men binnen twee weken bericht of er geld vrij gemaakt wordt. Het gaat in de regel om een overbruggingskrediet, een renteloze lening (dus geen schenking). De aanvraag moet worden ingediend bij de classicale colleges voor de behandeling van beheerszaken (CCBB's). De CCBB’s geven een advies, maar de solidariteitskas neemt het besluit. Zie voor voorwaarden en aanvraagprocedure: hier

 

Deze update is van dinsdag 21 april 18.00 uur

God in de coronacrisis. Bijna twee op de drie lezers van het Nederlands Dagblad, een christelijke krant met veel lezers die een kerkelijke achtergrond hebben, denken dat God met de coronacrisis iets wil zeggen. Dat blijkt uit een enquête die door bijna 1700 mensen is ingevuld. Een grote groep lezers (40 procent) meent dat God de mensheid tot bezinning wil brengen. Anderen (20 procent) zijn van mening dat God er iets mee wil zeggen, ook al kunnen ze niet precies onder woorden brengen wat de boodschap is. Er zijn amper mensen te vinden die het coronavirus als straf zien van God. Wel leggen diverse respondenten een verband tussen de crisis en de menselijke omgang met de schepping.

Webinars. Enkele protestantse instellingen, waaronder de universiteiten en onze kerk, bieden een drietal webinars aan voor pastores, respectievelijk op 29 april, 6 mei en 13 mei. Het gaat over alledaags pastoraat in coronatijd, crisispastoraat en buurtpastoraat. Een prachtige kans om als werker verdere focus te ontwikkelen op het werk. Niemand zal het in zijn studieplan hebben opgenomen, maar het loont de moeite om daarvoor het studieplan bij te stellen. Klik hier.

Synode. Het is de bedoeling om de generale synode die gepland staat voor 18 en 19 juni (de uitgestelde synode van april 2020) absoluut doorgang te laten vinden. Dat is duidelijk gemaakt in kringen van de synode. Er staan wezenlijke zaken op de agenda, zoals de tijdelijke hulpdiensten en de visienota. Uitstel zou impliceren dat bijvoorbeeld de dienstenorganisatie in formele zin geen beleidsplan kan maken wat aanleunt tegen de visienota. Het is op dit moment wel de vraag of de synode in de vertrouwde vorm doorgang kan vinden met zo'n zeventig afgevaardigden in één vergaderzaal, of dat er naar een alternatieve uitvoering moet worden gezocht. Dat zal later duidelijk worden.   

Weer open. RTV-Oost stelde de vraag: 'Ik hoop dat ... als eerste weer opengaat'. De antwoorden: scholen 35 procent; kappers en schoonheidsspecialisten 20 procent; kroegen en restaurants 15 procent; tandartsen en fyseotherapeuten 14 procent; iets anders 9 procent; sportscholen en zwembaden 6 procent; theaters en bioscopen 1 procent. Aantal stemmen: 5385.  

Kerkdiensten Overijssel. RTV-Oost zendt op zondag 26 april 10.00 uur een kerkdienst uit vanuit de lutherse kerk in Kampen. Voorganger is ds. Rinus van Warven, die een meditatie verzorgt over Thomas en die als gast ontvangt Musa Tozan, voorzitter van de Mebi-moskee in Kampen. Deze week start voor moslims de ramadanperiode. 

Kerkdienst Flevoland. Omroep Flevoland zendt op zondag 26 april 10.00 uur een kerkdienst uit vanuit de Ark in Dronten. Voorganger is ds. Wim Terlouw. 

Werkgemeenschap. De werkgemeenschap Noordoostpolder en Urk vergaderde 20 april digitaal. Achttien pastores deden mee en vertelden hun ervaringen in corona-tijd. Diverse dorpen (Bant, Creil-Espel en Emmeloord) hebben de handen ineen geslagen en verzorgen een gezamenlijke digitale kerkdienst op zondag vanuit Emmeloord. Er kwamen ook praktische vragen aan de orde, zoals de vraag: in hoeverre laat je nog gastpredikanten voorgaan? Meestal kiezen plaatsen voor eigen voorgangers, maar een vacante plaats als Marknesse maakt gebruik van gastpredikanten. Afgezegde gastpredikanten hoeven geen honorarium te ontvangen. 

Deze update is van maandag 20 april 21.00 uur

Kerk na corona 

Yvonne Sprunken van de EO-radio had een radiogesprek op 18 april met Egbert van der Stouw, voorzitter van de werkgroep ‘Kerk na Corona’ over de anderhalve meter samenleving. Hieronder een impressie van dat gesprek.  

Yvonne: ‘Kerkdienst op anderhalve meter, gaat dat er niet raar uitzien?’

Egbert: Ja, dat gaat er raar uitzien en raar voelen. We leven al een tijdje in een vrij surrealistische situatie. We raken al gewend aan online vieringen. Er is dus een zekere gewenning, ook al is het anders dan normaal. Als je straks eenmaal in kerk zit en er zijn minder mensen, er is een helft, dan voelt dat raar. Maar ook als dat gebeurt, zal er wel iets van gewenning optreden.

Yvonne: ‘In veel kerken is het onmogelijk die anderhalve meter te handhaven, neem ik aan’.

Egbert: Dat klopt. Niet iedere kerk heeft evenveel ruimte. Ik denk niet dat kerken verbouwingen zullen doen omwille van deze crisis. Maar er zijn wel aanpassingen nodig. Daarvan zijn voorbeelden van uit andere sectoren, looproutes, regulering van binnenkomst en vertrek, geen koffiedrinken. Allemaal dingen waaraan je kunt denken en het zal per kerk verschillend zijn.

Yvonne: ‘Is er al een lijstje met zaken?

Egbert: De werkgroep is net begonnen. Er bereiken ons al veel suggesties. We verzamelen dat. En we gaan er op korte termijn structuur in aanbrengen, ideeën verzamelen en een handreiking doen.

Yvonne: ‘Is het wel de bedoeling mensen terug te brengen in de kerk? Kan dat?’

Egbert: ‘Dat is de vraag. Of het back to normal gaat worden? Ik denk het niet. Het zal nog wel een tijdje duren. We weten ook nog niet wanneer nieuwe regels ingaan. Ik vermoed zelf dat er nog wel een tijd een combinatie zal zijn van fysiek online en een deel van de gemeente in de kerk. En de ervaring met het online kerkzijn heeft ook voordelen. Niet alleen voor de vieringen. Wat er nu gebeurt, heeft iets te zeggen over hoe we dingen altijd gedaan hebben en of we dingen opnieuw moeten leren.


Yvonne: ‘Welke voordelen ziet u?’

Egbert: ‘Iemand met een gezinshuis met kinderen vertelde dat het lastig is om de kinderen stil te laten zitten. Ze zijn lastig in het gareel te krijgen. Dat is nu ontspannen. De sfeer is aantrekkelijker. Zo zijn er meer ervaringen. Maar aan de andere kant mis je ook veel aan ontmoetingen en echt contact.

Yvonne: ‘Dat is gemeentezijn toch?’

Egbert: Dat hoort er ook bij. We willen én én. Online biedt mogelijkheden die je offline niet hebt.

Yvonne: ‘U blijft hoopvol?’

Egbert: Zeker. Dat hoort bij geloven en kerkzijn. Hoop is niet iets als je alles al hebt. Hoop ontstaat juist in de crisis.

Yvonne: ‘Wanneer zijn jullie klaar?’

Egbert: De werkgroep heeft geen einddatum. Per week kijken we of het nog zinvol is door te gaan. We maken eerst algemene richtlijnen mede ingegeven door wat de overheid aan ruimte aanreikt. Vervolgens communiceren we via website en andere manieren een nadere invulling. We zullen niet in een keer het hele pakket klaar hebben.

EINDE TEKST 

Cijfers maandag. in een apart overzicht geven we opnieuw de cijfers per gemeente. Daarbij een grafiek waaruit je kunt aflezen dat de dodelijke slachtoffers in de regel vijftig jaar of ouder zijn, terwijl mannen veel vaker worden getroffen dan vrouwen. Klik hier. 



Deze update is van zaterdag 18 april 16.00 uur

Documentaire. RTV-Oost zendt zondag 19 april om 17.22 uur een impressie uit van Zwartewaterland. Verslaggever Daniel Godinho Veiga laat zien hoe Hasselt de coronacrisis doorstaat. Zoals bekend behoort de oude hanzestad tot de zwaarst getroffen steden in de classis Overijssel-Flevoland. 

Kerkdienst op televisie. RTV-Oost zendt zondag 19 april om 10.00 uur de kerkdienst uit vanuit de Vrije Evangelische Gemeente in Nijverdal. Ds. Laura van Weijen gaat voor in de dienst. 

Kerkdienst in Flevoland. Omroep-Flevoland zendt zondag 19 april om 10.00 uur de kerkdienst uit vanuit de Protestantse Gemeente in Zeewolde. Ds. Elsbeth Gruteke en ds. Lex Boot gaan voor in de dienst. 

Bijzondere televisie-accenten. Zoals bekend is het gelukt om vanuit de classis Overijssel-FLevoland afspraken te maken met zowel RTV-Oost als Omroep-Flevoland over televisieregistraties, zodat mensen die op zondag niet naar hun vertrouwde kerk kunnen gaan, soms ook geen mogelijkheid hebben via technische middelen verder kennis te namen van kerkdiensten, via de regionale zender te bereiken. De twee omroepen hebben beide als uitgangspunt dat ze vanuit diverse locaties in hun regio kerkdiensten willen laten zien. RTV-Oost legt daarbij het accent op de oecumene; in dat kader is het leuk te vertellen dat de dienst van 26 april vanuit de lutherse gemeente Kampen komt, waarbij ds. Rinus van Warven een vertegenwoordiger van de islamitische gemeenschap heeft uitgenodigd. Omroep-Flevoland hecht aan de representativiteit van kerkgenootschappen sec en heeft inmiddels afspraken kunnen maken met de christelijk-gereformeerde kerk van Urk die de dienst op Hemelvaartsdag Deo Volente integraal aanbiedt; een opmerkelijke stap voor zowel de CGK als voor de omroep; voor de CGK omdat men terughoudend is richting media, voor de omroep omdat men creatief moet omgaan met de zendtijd waar in de regel een uur voor een kerkdienst staat geprogrammeerd, maar men in Urk een andere tijdsspanne gewend is te gebruiken. 

Digitaal breed-moderamen. Het breed-moderamen van de classis heeft 'gewoon' vergaderd. In een digitale bijeenkomst kwamen de belangrijkste besluitsvoorstellen aan de orde en werd de vergadering 'gewoon' liturgisch geopend en met een Onze Vader afgesloten. Klik hier.

Deze update is van vrijdag 17 april 9.00 uur 

Kerk na corona. De PKN heeft een werkgroep 'Kerk na corona' opgericht. 'Daarin zitten specialisten op het gebied van jeugdwerk, pastoraat, gemeenteopbouw en missionair werk', zegt Marloes Nouwens-Keller van de PKN tegen een journalist van het Nederlands Dagblad. 'Zij denken na over praktische adviezen voor kerken. We willen daarnaast ook inhoudelijke handvaten bieden voor kerkenraden om na te denken over kerk-zijn in deze tijd'. De werkgroep gaat vanaf volgende week online vergaderen en ideeën optuigen. 

CIO. Het CIO (Interkerkelijke Contact in Overheidszaken) zal volgende week donderdag overleggen met minister Grapperhaus over een geleidelijke afbouw van de strenge corona-maatregelen. Daniëlle Woestenberg, secretaris van het CIO, en zelf rooms-katholiek, meldt dat sommige kerken hechten aan een zekere continuïteit in de eredienst, waar bijvoorbeeld de synagogen al voor de minister maatregelen afkondigde uit veiligheid de deuren sloot. Er zijn ook geluiden in de kerken die om meer ruimte binnen verpleeghuizen vragen voor hun pastores, waar anderen terughoudend zijn om niet zelf een bron van besmetting te worden. 'Grapperhaus heeft gezegd dat kerken hun steun aan eenzame ouderen en stervenden moeten verlenen. De kerken willen dat graag, maar dan moet de overheid de kerken ook erkenning en dus middelen geven'. Zoals bekend is de advieslijn die wij in deze regio hebben overgenomen terughoudend; de risico's dat je zelf bron van besmetting wordt zijn groot bij een al te pregnante aanwezigheid onder mensen. De cijfers in de classis Overijssel-Flevoland en met name ook in West-Overijssel overlopend naar de Noord-Veluwe zijn nog steeds zorgelijk. En de cijfers van het RIVM suggereren dat ongeveer drie procent van de bevolking anti-stoffen heeft ontwikkeld, met andere woorden: er is geen reden om op dit moment het beleid te versoepelen. De berichten gaan dus alleen over 'nadenken over een tijd die later komt; en nu nog niet aan de orde is!'. 

Geen cijfermatige verbetering. De cijfers van het aantal ziekenhuisopnames in de classis Overijssel-Flevoland laten geen verbetering zien. Op geen enkele plaats is sprake van een teruggang. In ongeveer de helft van de gemeenten is duidelijke groei, terwijl bij andere gemeenten de cijfers gelijk blijven, maar mogelijk heeft dat te maken met een achterstand in de tellingen. Verbetering is er nergens. Klik hier. 

Deze update is van donderdag 16 april 16.00 uur

Werkgemeenschap Enschede. De werkgemeenschap Enschede is donderdag 16 april digitaal bijeen geweest. Naast de persoonlijke ronde waren er onder meer vragen over een eventuele gedeeltelijke vermindering van het lock-down. Er was ook een vraag naar de uitgestelde synode, waarin de tijdelijke hulpdiensten aan de orde komen. Deze stond aanvankelijk gepland voor april en is verschoven naar 18 en 19 juni 2020. 

Regionale kerkdiensten. De kerkdienst van Rtv-Oost komt zondagochtend 19 april vanuit de Vrije Evangelische Gemeente in Nijverdal, waarvan de voorgangster is ds. Laura van Weijen. De kerkdienst van Omroep-Flevoland komt zondagochtend 19 april vanuit de protestantse gemeente Zeewolde, waarvan de voorgangster is ds. Elsbeth Gruteke. 

Jeannette. Jeannette Westerkamp-Stegeman neemt de plaats in van René de Reuver. Zij gaat de komende weken op zondag de tv-meditatie verzorgen op NPO (EO). René de Reuver (scriba PKN) was zichtbaar vanaf het moment dat de kerken te maken kregen met een complete lockdown. Jeannette Westerkamp is predikant in de Nederlands-Gereformeerde Kerk en werkt voor Justitie. Ze speelt onder meer een rol bij New Wine en verzorgt columns voor bijvoorbeeld Opbouw (kerkblad NGK).  

Verpleeghuizen. De sterfte onder bewoners van verpleeghuizen en verzorgingstehuizen, instellingen voor gehandicapten is bijna verdubbeld. Dat meldt de Provinciale Zeeuwse Courant. Ook uit de regio Overijssel komen zorgelijke berichten op dit punt, is mijn indruk. 

Gedeeltelijke vermindering lock-down??? Media berichten dat er in Duitsland voorzichtig stappen worden ondernomen om geleidelijk tot een vermindering van de lock-down te komen. Kerken en religieuze instellingen, zo werd in een bijzin op televisie gezegd, horen niet bij de instellingen waar de vermindering als eerste doorzet. Een enkele bibliotheek in de regio heeft een werkgroep die al nadenkt over een geleidelijke verandering en de consequenties daarvan voor het eigen beleid. Moet je ingang en uitgang onderscheiden? Hoe voorkom je dat mensen de anderhalve meter verontachtzamen? Moet er separaat beleid zijn voor werknemers die kwetsbaar zijn? Zo maar een paar vragen die je dan kunt stellen. Voor alle duidelijkheid: cijfers in de gemeenten Overijssel en Flevoland van ziekenhuisopnames stijgen nog steeds of stabiliseren (en dat kan ook als reden hebben, dat een ggd even geen nieuwe cijfers afgeeft). 

Deze update is van woensdag 15 april 23.00 uur

Digitale besluiten. Het is in de regel mogelijk om als moderamen en als colleges van kerkrentmeesters en diakenen digitaal te vergaderen en besluiten te nemen. Daarover komen nogal wat vragen binnen, nu pastores en voorzitters zich oriënteren op de vergadermogelijkheden. De website van de PKN heeft een Frequent Asked Questions over corona, waar dit onderdeel van een antwoord op voorkomt. Klik hier. 


Zelfs beroepingswerk. Het is de gemeente Best-Oirschot-De Beerzen gelukt om in coronatijd zelfs tot de invulling van een vacature te komen. Ik raad het niet aan, maar het is toch wel leuk te lezen hoe men dat met uiterste zorgvuldigheid hebben weten uit te voeren. Klik hier.


Digitale ontmoeting. Nu de paascyclus zijn hoogtepunt heeft gehad, merk je dat diverse pastores zich verder oriënteren op digitale vergadermogelijkheden. Je kunt daar zelf je weg in vinden. Je kunt ook meedoen met anderen, en ondertussen inhoudelijke ideeën opdoen. Bijvoorbeeld over Europa. Pax is één van de organisaties die graag met mensen uit de kerk in gesprek raakt - in dit geval over Europa en onderlinge solidariteit - en tegelijk beseft dat je het misschien nuttig vindt ook enige digitale vaardigheid op te doen. Klik hier. 

Tehuizen. Het lijkt er op dat een deel van de doelstelling bij de aanpak van de coronacrisis niet goed van de grond komt: de bescherming van de ouderen. In ieder geval waren er in de werkgemeenschap Ommen enkele voorbeelden van tehuizen waaruit bleek dat nogal wat ouderen die zijn opgenomen in een verpleeg- of verzorgingstehuis met het virus worden geconfronteerd. Ook mensen die werken in de zorg krijgen het virus onder de leden. Het werkoverleg maakte verder duidelijk dat de alternatieve digitale vieringen voorzien in een behoefte aan saamhorigheid. 

Kerkdienstgemist en Kerkomroep. Kerkomroep en Kerkdienstgemist zeggen dat het aantal kijkers naar online diensten is verviervoudigd in de coronacrisis. Nu zijn dat er bij elkaar zo’n 365.000 kijkers per zondag, meldt het Nederlands Dagblad. In totaal komen er volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek zo’n miljoen mensen per week in een kerkdienst buiten de corona-tijd. Het totaal aantal mensen dat kennis neemt van een kerkdienst ligt overigens beduidend hoger, omdat de regionale en landelijke media kerkdiensten uitzenden en je kennis kunt nemen van kerkdiensten via YouTube.

Rouwtekst. Bij het speuren over internet veel berichten over rouw. Daarbij wordt opvallend vaak een tekst van Diettrich Bonhoeffer geciteerd. Daarom een link naar een gedicht, waarin hij ingaat op het afscheid van het leven. Klik hier. 

Paasimpressie. Het dagblad Trouw nam een kijkje bij de paasviering in de Waterstaatkerk in Hengelo en schreef er een impressie over. Klik hier.

Deze update is van dinsdag 14 april 16.00 uur

Stijging. In de gemeenten in de classis Overijssel-Flevoland is nog steeds sprake van een stijging van het aantal ziekenhuisopnames per 100.000 inwoners. Relatief sterke stijgingen waren er in Staphorst en in Rijssen-Holten. Klik hier.

Regionale omroepen. Omroep Flevoland zendt zondag op 19 april via de televisie een kerkdienst uit van de protestantse gemeente Zeewolde. RTV-Oost komt met een kerkdienst van de VEZ uit Zwolle.  

Rekkelijken en preciezen. De werkgemeenschap van pastores in de regio Hengelo kwam dinsdagochtend digitaal bij elkaar. Er werd een ronde gemaakt en naar het welbevinden van elkaar geïnformeerd en de pastores vertelden iets over hun aanpak van het werk tijdens de coronacrisis. In het gesprek kwam onder meer het verschil in visie aan de orde, wat je bij verschillende kerkenraden ziet tussen rekkelijken en preciezen. Rekkelijken zijn voor openstelling van kerken en (veilig) pastoraat. Preciezen zijn tegen openstelling van kerken en zijn terughoudend met pastoraat anders dan op digitale afstand. Als pastor heb je vaak een koers daar tussen in te kiezen.  

Deze update is van paaszondag 12 april 12.00 uur

De Heer is waarlijk opgestaan.

Regionale zenders. Acht regionale zenders hebben op zondagochtend een paasviering uitgezonden. Voor een foto-impressie: klik hier. 

Deze update is van zaterdag 11 april 17.00 uur

Stille zaterdag: in liturgische gemeente is de brandende paaskaars weggedragen uit de kerk. 

Televisie. Een reminder voor Pasen:
10.00 uur: RTV-Oost kerkdienst vanuit de gereformeerd vrijgemaakte kerk van St. Jansklooster met ds. Arend de Braak (vrijgemaakt predikant) en Sandra Mostert (Leger des Heils, Zwolle) komen aan het woord. Een feestelijke dienst met orgel, saxofoon, tuba en zang. 
10.00 uur Omroep-Flevoland kerkdienst vanuit de rooms-katholieke kerk van Emmeloord met priester Victor Maagd. 
18.30 uur: RTV-Oost Passie in de Provincie met priester Ronald Cornelissen en ds. Klaas van der Kamp.


Cijfers. De cijfers van ziekenhuisopnames in Overijssel-Flevoland laten nog geen verlichting zien. Plaatsen als de Noordoostpolder en Wierden behoren al langere tijd bij de gemeenten waar relatief de minste opnames zijn. Voor recente cijfers klik hier.

Film. De lutherse gemeente Zwolle heeft een stijlvol filmpje gemaakt van het ontsteken van de paaskaars. Klik hier.

Cartoon. Als je op internet zoekt vind je amper cartoons rond kerk en corona. Het kerkblad van de protestantse gemeente Enschede Kerk & Stad maakt een uitzondering en laat een camera zien van 'www.kerkdienst.nl' met een voorganger die zegt: 'Daar waar twee of drie samengebracht zijn in mijn naam...'. De protestantse gemeente bericht verder dat er trouw 300 huiskamers zijn die de diensten volgen. 'Door alles heen met elkaar verbonden', schrijft men erbij. 


Deze update is van vrijdag 10 april 9.00 uur

Protestants Nederland maakt zich op voor de Pasen. Het turmulente mailverkeer komt wat tot rust. 

Onderzoek. Onderzoeksbureau Citisens heeft 5000 mensen vragen voorgelegd en achteraf conclusies getrokken hoe christenen (2105 van de 3713 reagerenden) reageren op de coronacrisis in vergelijking tot niet-christenen (1608 van de 3713 reagerenden). Uit het onderzoek blijkt dat 48 procent van alle christenen iets extra's doet voor mensen in hun omgeving, tegenover 41 procent van alle Nederlanders. 50 procent van alle ondervraagde christenen meent dat hun kerk erin slaagt door middel van livestream een gevoel van gemeenschap in stand te houden. 81 procent van de ondervraagde niet-christenen vindt de uitzonderingspositie voor religieuze samenkomsten om met maximaal 30 personen bij elkaar te komen onterecht. 50 procent van de christenen denkt daar hetzelfde over. 30 procent van de ondervraagden voelt zich eenzamer door de coronacrisis, dat getal is voor christenen en niet-christenen hetzelfde. 57 procent van alle ondervraagde Nederlanders geeft aan dat patiënten zelf de afweging moeten kunnen maken of zij geholpen willen worden; van alle ondervraagde christenen ligt dat percentage nog een fractie hoger (60 procent). Slechts twee procent van de kerken is doorgegaan met gewone kerkdiensten, waarin maximaal dertig mensen aanwezig zijn. Volgens Citisens bezoekt 60 procent van de doorsnee-kerkgangers ook de livestream van de eigen gemeente; 21 procent kijkt tevens naar de livestream van een andere gemeente. 

Achttien voorgangers. NRC Next vroeg vijftig dominees, voorgangers en pastores naar ervaringen. Achttien reageerden. Tien van de achttien onderhouden de oorspronkelijke frequentie van de paasvieringen, maar dan online en de in de kleinst mogelijke samenstelling. Volgens NRC Next bereiken ze online meer bezoekers dan normaal. Eric van den Berg, die zijn brood verdient met het toerusten voor online-activiteiten en zelf rooms-katholiek, vindt de kwaliteit in de regel weinig innovatief. 'Het is meestal gewoon een viering als altijd. Terwijl de spanningsboog voor iemand thuis op de bank natuurlijk héél anders is als in de kerkbanken'. Twaalf van de achttien voorgangers zien de crisis als een gelegenheid om als mensheid tot bezinning te komen. 

Avondmaal. RTV-Oost brengt het bericht dat de gereformeerde kerk van Genemuiden - als voorbeeld van vele andere gemeenten - avondmaal digitaal viert. Imko Postma: 'We hebben er niet heel lang over nagedacht, voor mij stond als een paal boven water: dat gaan we doen'. De mensen vieren thuis met eigen brood of matzes en wijn het avondmaal mee. 

Filmpjes. 'Elk nadeel heb z'n voordeel'. Zo spreekt men in Markelo en Diepenheim over de filmpjes van tien minuten die dagelijks worden toegevoegd aan de website, waarin afwisselend een viertal voorgangers ergens in de buitenlucht of in een kerk een meditatie levert. Klik hier

Passion. Er hebben 2,7 miljoen mensen naar The Passion gekeken, de compilatie van tien jaar beelden met elkaar verbonden door Johnny de Mol. 

Passie in de provincie. RTV-Oost maakt bekend dat het programma 'Passie in de provincie' zondag 12 april om 18.30 uur wordt uitgezonden en daarna om het uur wordt herhaald. Passie in de Provincie is op verschillende locaties in de provincie opgenomen. Er zijn beelden uit Lettele, van de Regge in Zuna, de Antonius van Paduakerk in Nijverdal en de Canadese Begraafplaats in Holten. De lijdensweg van Jezus staat symbolisch in Passie in de provincie voor een dagelijks leven van vallen en opstaan, iets wat de inwoners in Overijssel vooral ook momenteel tijdens de coronacrisis ervaren. Tegelijkertijd steken ook mensen de helpende hand uit aan anderen; de mensen staat er niet alleen voor. Dat was tijdens de lijdensweg van Jezus zo en ook de huidige coronacrisis laat zien hoe kwetsbaar en ook behulpzaam de mens kan zijn.


Volkskrant. De kranten geven aandacht aan christenen in deze periode, ook seculiere kranten, omdat men zich realiseert dat Pasen bijzonder is voor hen. De Volkskrant laat iemand als Leo Fijen aan het woord. Ik geef hier een citaat van bisschop Hans van den Hende, voorzitter van de Nederlandse bisschoppenconferentie: 'Of mensen onder de huidige omstandigheden meer ontvankelijk zijn voor de betekenis van de paasboodschap weet ik niet. Ook de eerste leerlingen van Jezus waren niet meteen blij een gerustgesteld. Het lijden en de dood van Jezus hadden op hun leven een grote impact. Ze waren bang en in verwarring, zoals veel mensen dat ook tijdens de huidige coronacrisis zijn. Ik hoop dat veel mensen, ook niet-christenen, hoop en troost kunnen ontlenen aan de paasboodschap. Dit betekent niet dat je alle pijn en strijd moet ontkennen. Integendeel: pas wanneer je ziekte en dood serieus onder ogen ziet, kan ook de betekenis van eeuwig leven en de hoogte en diepte van verlossing tot je doordringen'. 

Klokken. Opnieuw een oproep om de klokken te luiden. Waren we gewend dat een dergelijk verzoek op woensdagnamiddag verwezenlijkt wordt, nu laat het Nederlands Dagblad weten dat ook op eerste paasdag het gebeier niet van de lucht zal zijn. De Protestantse Kerk, de Raad van Kerken en de Nederlandse bisschoppenconferentie vragen op eerste paasdag van 12.00 tot 12.15 uur de kerkklokken te luiden, aldus de krant. De bisschoppen motiveren de hernieuwde oproep met het verlangen parochianen een hart onder de riem te steken. Zo kunnen 'in heel Nederland de kerkklokken verkondigen dat de Heer waarlijk is opgestaan'. 


Deze update is van donderdag 9 april 18.00 uur

Protestants Nederland maakt zich op voor de Pasen. Het turmulente mailverkeer komt wat tot rust. 

Cijfers. West-Overijssel is met 50 ziekenhuisopnames per 100.000 inwoners het zwaarst getroffen van de classis Overijssel-Flevoland. In Flevoland (43 ziekenhuisopnames) en Twente (35 ziekenhuisopnames) liggen de getallen iets lager. In alle plaatsen is er nog steeds sprake van een stijging qua patiënten. Voor de meest recente cijfers per 9 april: klik hier.

TV. De EO brengt iedere avond om 19.30 uur een vesper met wisselende voorgangers. Vrijdag is vanuit onze classis ds. Elsbeth Gruteke uit Zeewolde aan de beurt. Ze gaat in op het 'Erbarme Dich'. Klik hier.

Digitale diensten. Ook vanuit Dronten kreeg ik het signaal dat de kerkdiensten die digitaal worden uitgezonden goed worden bekeken; het aantal hits overtreft ook daar het aantal kerkgangers dat men voor de coronacrisis in het kerkgebouw mocht ontvangen. 

Paasnacht. Luthers Zwolle stuurde me een prachtig filmpje dat men in de paasnacht uitzendt, waarin de paaskaars wordt ontstoken. Het filmpje komt met Pasen beschikbaar op internet. 

Bevrijding. Talloze plaatsen in Overijssel staan stil bij de bevrijding exact 75 jaar geleden. Ds. Wim de Jong maakt er melding van in zijn nieuwsbrief.  'Vandaag (voor Goor betrof het 8 april) 75 jaar bevrijding van Goor! Het werd in stilte gevierd, maar alle vlaggen aan de huizen, ook van de kerktoren gaven een indringend beeld'. 


Deze update is van woensdag 8 april 13.00 uur

Tuingesprek. Predikanten gesproken in de classis die niet met rouw te maken hadden en het pastoraat vooral invulling geven door digitale ontmoetingen en door 'tuingesprekken', mensen die men buiten op twee meter afstand aanspreekt. 

Paaslied. De dominee-dichter Gert Landman uit De Bildt heeft een Paaslied geschreven dat gezongen kan worden op de melodie van 'Eén naam is onze hope' en op de wijs van Lied 657 ('Zo lang wij adem halen'). Klik hier.

Bezoekerstal. De protestantse gemeente Lelystad maakt iedere week een kerkdienst met diverse filmpjes. Uit de hits blijkt dat 500 mensen dat op hun pc weten te vinden; als je rekent dat er ongeveer 1,5 persoon achter een hit zit, kom je op een kijkerstotaal van 750 mensen. In een 'gewone' kerkdienst buiten de coronatijd is het aantal kerkganger ongeveer 300. 


Deze update is van dinsdag 7 april 23.00 uur

Op1. 'Ik voel me niet verantwoordelijk voor het coronavirus, ik voel me wel verantwoordelijk voor de gemeenschap'. Ds. Henk van Veldhuizen uit Hasselt was te gast bij het praatprogramma Op1. Hij had 's ochtends nog een begrafenis geleid. De gemeenschap in Hasselt is zwaar getroffen door het coronavirus. 

Cijfers. De cijfers van ziekenhuisopnames tonen een relatief sterke stijging in de gemeenten Dalfsen en Haaksbergen. Zwartewaterland is nog steeds de gemeente met de meeste ziekenhuisopnames. Er is ook nog steeds sprake van een toename van ziekenhuisopnames in verband met corona in de hele classis. Voor de recente cijfers, klik hier

Digitale kruisweg. Door het coronavirus is het lastig de kruiswegstaties te volgen in de binnenstad van Deventer. De curatoren bieden daarom een digitaal alternatief aan. Klik hier.

Deze update is van maandag 6 april 20.00 uur

RTV-Oost. De Paasviering op RTV-Oost komt zondag vanuit de gereformeerd-vrijgemaakte kerk van St. Jansklooster. We proberen zoveel mogelijk variatie over kerken aan te brengen; dus na de gecombineerde inbreng afgelopen zondag van de anglicaanse kerk en de protestantse kerk vanuit Diepenheim, gaan we nu naar één van de drie G-kerken. Voorgangers ter plaatse vanuit het Leger des Heils en vanuit de lokale kerk, dat is ds. Arend de Braak. Vermoedelijke aanvang op televisie: 10.00 uur.

Omroep Flevoland. De Paasviering op Omroep-Flevoland komt zondag vanuit de rooms-katholieke kerk van Emmeloord. Ook daar geldt dat we in de coördinatie spreiding proberen aan te brengen, dus na de protestantse achtergrond van de kerk in Almere Buiten nu een rooms-katholieke kerk in de 'andere' polder. Voorganger ter plaatse: pastoor Victor Maagd. Aanvang op televisie: 10.00 uur. 

Meditaties. Op ons verzoek stuurde ds. Bart Trouwborst uit Nieuwleusen drie van zijn nieuwe meditaties: voor Goede Vrijdag, Stille Zaterdag en Paasochtend. Fijn om te lezen als liefhebber van joods-christelijke exegese. Handig voor voorgangers die vanuit de teksten van het leesrooster inspiratie zoeken voor eigen werk. Klik hier. 

Steen. Burgemeester Hans Vroomen legt zondag als eerste een steen van hoop bij de hoofdingang van de kerk aan de Bouwstraat. Daarna volgen de pastores. Op de steen staat een woord, een symbool of een zin met een hoopvolle boodschap. Ieder die in Ommen woont mag zijn of haar eigen steentje bijdragen n de week na Pasen. De stenen blijven liggen tot er weer fysiek een kerkdienst mogelijk is. De kerkgemeenschappen hebben het idee om van alle neergelegde stenen een monument te maken. De dienst waarin de steen wordt neergelegd wordt via Vechtdal Leeft TV zondag om 19.00 uur uitgezonden. 

Vlag. De kerken in Olst, Raalte, Wijhe en Wesepe laten vanaf witte donderdag een vlag van hoop wapperen bij de kerk. Het idee van de vlag met de tekst  ‘Houd moed. Heb lief’ komt van de protestantse gemeente Heerenveen. Aan de woorden ‘Houd moed, heb lief’ ligt als basis de Bijbeltekst uit 1 Korinthe 13: 7 uit de Bijbel in Gewone Taal ten grondslag. Om deze woorden met elkaar te delen zijn er ook flyers gemaakt van de vlag om voor je raam te hangen.

Werkgemeenschap. Inmiddels hebben zich al drie werkgemeenschappen gemeld, die gebruik willen maken van het aanbod om vanuit de classispredikant een digitale vergadering te hebben via Google Meet. Ze staan ingepland voor de week na Pasen. Door de coronacrisis is het collegiale overleg tussen veel pastores vermagerd. 

E-learing. De protestantse kerk biedt een e-learning pastoraal gesprek aan voor ouderlingen en pastoraal medewerkers. Het gaat onder meer over de eigen motivatie, de visie op pastoraat, een empathische houding en luistervaardigheden. Klik hier.

Tip. Ruim een week geleden stuurden we vanuit de classis een mail/brief naar pastores om werk te maken van hun studieverlof. Het leverde -dat laat zich raden- tientallen reacties op. Deels beloftes, deels uitleg waarom de opzet van het studieverlof van de landelijke kerk anders zou moeten, deels uitgewerkte plannen. Ds. Rutger Mauritz uit Lelystad merkte op dat het verlof wellicht niet voor emeriti geldt, wat juist is, maar dat hij wel een tip heeft: de TUK heeft ism Hogeschool Viaa een mooie website www.weetwatjegelooft.nl waar veel gratis te volgen videolessen op staan. Zowel voor de predikant/kerkelijk werker als voor het geïnteresseerde gemeentelid. Het is leuk en leerzaam om weer eens college te volgen en bijv. een viseointerview te zien van Jeroen de Ridder met Alvin Plantinga.

Stilte. De Stentor maakte een filmpje van anderhalve minuut over de stilte op zondag. Het eindigt met elf verspreid zitten mannen in de Dorpskerk van IJsselmuiden. Klik hier.

Deze update is van zondag 5 april 0.00 uur

Televisietip. Om 10.00 uur begint de kerkdienst op RTV-Oost vanuit de anglicaanse kerk in Diepenheim met onder meer ds. Job Stein uit Haaksbergen als voorganger. Liturgen vanuit de anglicaanse kerk: Simone Yallop en rev. canon Brian Rodford. 
Om 10.00 uur begint ook de kerkdienst op Omroep Flevoland vanuit de Drieklank in Almere Buiten met als voorgangster ds. Rianne Veenstra.  Mocht u te laat zijn met inschakelen: probeer het later via uitzending gemist. 

Deze update is van zaterdag 4 april 11.00 uur

Stijging. De laatste vier dagen is het aantal ziekenhuisopnames relatief gezien sterk toegenomen in plaatsen als Almelo en Rijssen-Holten; ook in Zuid-Oost Flevoland is sprake van een relatieve stijging boven het gemiddelde. Dat blijkt als je de cijfers van het RIVM (Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu) analyseert. Aan de oostelijke zijde van de classis zie je relatief vlakkere toenames van ziekenhuisopnames: Hardenberg, Oldenzaal, Hof van Twente en  Twenterand.In absolute zin is de situatie in Zwartewaterland, Kampen en op Urk het meest kritiek. Klik hier voor de meest recente analyse van de cijfers. 

Voldoende. De oproep voor speciaal pastoraat in IJsselheem heeft veel reacties opgeleverd. Voldoende. De oproep kan voor nu ingetrokken worden. 

Oorzaak. Langzaam dringt het besef in de publieke opinie door dat de snelheid van verspreiding van het virus niet met theologie te maken heeft, maar met sociaal netwerk. Waar enkele seculiere kranten chocoladeletters schreven over Gods oordeel en naïef Godsvertrouwen bij een niche van de kerken geeft Trouw vandaag 'de verhalen achter de hotspots'. De overhand van de analyse: sociale patronen, hechte familiebanden, sociale cohesie. Dat lijkt me het meest reëel. 

Deze update is van vrijdag 3 april 17.00 uur

Speciaal pastoraat. OPROEP INGETROKKEN. ER ZIJN VOLDOENDE AANMELDINGEN OP DIT MOMENT. We hebben pastores nodig (predikanten en kerkelijke werkers) die op een rooster willen staan om vanaf maandag a.s. een dag per week of zoiets willen meedoen als pastor voor personeel en familie van een adhoc-opgezette corona-afdeling. De revalidatie-afdeling van de IJsselheem in Zwolle wordt ingericht als extra opvang voor patiënten.  De pastores met een bijzondere opdracht hebben te veel bedden en te veel zorgverleners om alle gaten dicht te praten. De invalpastores hebben met name met medewerkers en familieleden van doen. Ds. Paulineke Eigenhuis wees op de behoefte. Aanmeldingen rechtstreeks bij haar of via k.vanderkamp@protestantsekerk.nl

Werkgemeenschappen. De classispredikant heeft enkele werkgemeenschappen in de classis Overijssel-Flevoland benaderd om een experiment aan te gaan met digitale vergaderingen. Het is de bedoeling dat de pastores elkaar informeren via Google Meet. Er is eerst een technische afstemming, er volgt daarna een ronde langs alle deelnemers van 'Hoe is het met je en wat kom je tegen in je werk?'. Werkgemeenschappen die ook een keer op experimentele basis de leden met elkaar willen laten spreken kunnen om facilitering vragen aan de classispredikant. De werkgemeenschap Enschede Zuid-Oost heeft een bijeenkomst gepland voor 16 april 13.00 uur. 

Klok luiden. De actie om de klokken te luiden op woensdagavond in verband met corona is verlengd tot eind april. Dat heeft de Raad van Kerken desgevraagd laten weten.  Dat betekent dat ook geluid wordt - althans als men de lijn van de Raad van Kerken wil volgen - op 8 april, 15 april, 22 april en 29 april. Op de website www.klokkenvanhoop.nl is meer informatie te vinden over de betekenis van het klokluiden. 


Collecteapps. Sinds de maatregelen zijn ingegaan zien we niet alleen het aantal kerken dat een collecte-app introduceert, snel toeneemt. De in de classis veel gebruikte app van Givt heeft laten weten dat het aantal gevers in coronatijd is verdubbeld. Dat sluit aan bij de oproep - ook via deze site wel gedaan - om als kerkrentmeesters en diakenen mensen op de mogelijkheid te wijzen om bij te blijven dragen aan collecten, ook al zijn er geen kerkdiensten, waarin het zakje rondgaat.  

Rouwdienst. Een reactie van een protestantse predikant die zelf tien jaar in Zwitserland heeft gewerkt. Hij hoorde van het advies om een rouwplechtigheid op dit moment kort te houden; een moment bij het graf of in het crematorium. En dan maanden later wellicht een gedachtenisdienst. De predikant: ‘In Zwitserland is de dienst voor het gedenken van een overledene vrijwel nooit binnen een paar dagen na het overlijden. Veelal is dat maanden later, tot soms zelfs wel een jaar’. Conclusie: Ook deze manier van gedenken kan zeer waardevol zijn. Er is ruimte voor gevoelens die er heel kort na het overlijden nog niet zijn. Advies van deze predikant: kijk serieus naar deze mogelijkheid. 

Overlijden. Corona gaat niet voorbij aan diverse geestelijken. Hendro Munsterman, die het rooms-katholieke nieuws voor het Nederlands Dagblad verzorgt, somt enkele berichten van overlijden op in zijn nieuwsflits ‘Katholiek Inside’. Broeder Johannes Prins (81 jaar) van de Abdij Koningshoeven is overleden. Pater karmeliet Edgar Konings (87 jaar), prioi van het karmelietenklooster in Zenderen (Overijssel) is dinsdag aan corona overleden. Ook de Nederlandse bisschop Henk Kronenburg (85 jaar) uit Enschede, en jarenlang bisschop in Papoea Nieuw-Guinea is overleden, al is niet duidelijk of corona daarin een rol speelde. Kardinaal Angelo de Donatis (66 jaar), plaatsvervanger van paus Fransiscus, is met het coronavirus opgenomen in een ziekenhuis. Ook voor sommigen bekende Nederlandse voorgangers of hun partner zijn opgenomen in het ziekenhuis.

Biblebelt. Het Nederlands Dagblad is gaan turven hoeveel ziekenhuisopnames er zijn in de Biblebelt, net zoals wij dat op deze website hebben gedaan voor onze classis. De conclusie: ‘Gemiddeld is het aantal ziekenhuisopnames in veel gemeenten waar grote groepen reformatorische christenen wonen niet hoger dan elders in Nederland’.

Opwekking. Ruben Flach, directeur van de stichting Opwekking, heeft laten weten dat de grote pinkstermanifestatie bij Biddinghuizen dit jaar in verband met corona niet doorgaat. Een teleurstelling. Mensen die in de buurt wonen hebben kunnen signaleren dat de nieuwe vaste brug over de tweebaansweg juist dezer dagen wordt voltooid. Daardoor werd de toegang van het parkeerterrein (waar de 50.000 bezoekers hun auto kwijt konden) en het evenemententerrein een vast decorum. Tot nu toe waren het steeds adhoc-gecreëerde wandelbruggen. Opwekking stond geprogrammeerd van 29 mei tot 1 juni 2020. 

Passion. Ook the Passion die dit jaar in Roermond zou worden gehouden en waar zo'n 20.000 bezoekers werden verwacht, is afgelast. De omroepen EO, KRO-NCRV en producent Mediawater beraden zich op een actueel alternatief plan voor een tv-uitzending op 9 april op NPO 1. Het spreekt vanzelf dat er geen bezoekers aan te pas komen. 



Deze update is van donderdag 2 april 20.00 uur

Beschikbaar. Ds. Imko Postma van de werkgemeenschap in de regio Kampen stelde de vraag: 'De druk op de vorm neemt toe, en ook het aantal begrafenissen neemt toe in gemeenten. Als ik naar Genemuiden kijk dan denk ik dat Rutte gelijk heeft, ‘we zijn aan het einde van het begin’. Vanuit een kerkenraad kwam de vraag of er eventueel een beroep gedaan kan worden op de werkgemeenschap als het niet lukt in eigen kring de rouwplechtigheden te regelen'. Binnen één dag hadden zich vijftien predikanten gemeld! Heel bemoedigend. 

Vrije liederen. De landelijke kerk heeft met de EO afspraken gemaakt over toegankelijkheid van liederen uit Nederland Zingt. Bij wijze van service kan men de volgende link gebruiken en de liederen die daar staan gebruiken om in te voegen in online kerkdiensten. Klik hier.  

PaasChallenge. Vanwege de coronacrisis kan de PaasChallenge 2020 niet doorgaan. Er is een online spel ontwikkeld waarmee je met je tiener- of jeugdgroep of schoolklas (10-17 jaar) toch het verhaal van Pasen kunt beleven vanuit huis. Het verhaal speelt in het jaar 30 na Christus. Je speelt het spel als groep, de jeugdleider coördineert het spel en iedere deelnemer speelt vanuit zijn/haar eigen huis. Het spel is voor jeugdleiders gratis te bestellen! Er staan inmiddels al 600 groepen ingeschreven. Klik hier.

Organisatie rouw. Vanuit de hervormde gemeente Lelystad kreeg ik de tip: 'Stuur met de rouwkaart een liturgie mee, dan kunnen mensen wellicht via kerktelefoon de rouwplechtigheid thuis meebeleven'. Een ervaring in Lelystad leverde zo'n 700 'bezoekers'. 

Werkers in de zorg. Een telefoontje van een collega. Advies: Laten we niet vergeten de mensen uit de zorg een oor te geven. Ze maken indringende ontwikkelingen mee. 

Naar Pasen. Een telefoontje van een voorzitter van een kerkenraad. Laten we voorzichtig zijn met Paasvieringen, niet bijeenkomsten beleggen tot dertig personen, maar het allemaal bescheiden en veilig houden. Bij mijn werk ben ik gewend dat er geen persoonlijke ontmoetingen zijn en het lijkt me goed voor de beeldvorming dat de kerk een zelfde ingetogenheid aan de dag legt. Natuurlijk niet alleen voor de beeldvorming, maar vooral ook voor de veiligheid. 

Deze update is van donderdag 2 april 13.30 uur

Views. Het aantal hits van de landelijke website van de kerk steeg enorm. Waar een gemiddeld bericht van de PKN zo'n 10.000 views krijgt, heeft het bericht met de richtlijn over het coronanieuws zo'n 240.000 hits gekregen. In het algemeen zijn er 135 procent meer bezoekers. Facebook kreeg vijftig procent meer mensen. Zo'n 88.000 mensen ontvangen de coronanieuwsbrief. 

NPO1. Dagelijks is er op 16.30 uur een uitzending over acties waarin de kerk participeert. Bert van Leeuwen presenteert het. Er kijken zo'n half miljoen mensen. 

Op Adem. Met NCRV-KRO verzorgt de kerk het programma 'Op Adem'. Deze week wordt het aan het begin van de dag uitgezonden. Dat wordt volgende week 's avonds laat. Daarin komen mensen een kwartier aan het woord op troost te bieden. Het gaat om sprekers als René de Reuver en Ad van Nieuwpoort. Jacobine Geel komt ook aan de beurt. 

#nietalleen. Het diaconale initiatief van de landelijke kerk, begonnen door het binnenlands diaconaat, met de naam #nietalleen heeft in twee weken tijd 580 hulpvragen gekoppeld. Er zijn 1400 contacten gelegd; 40 landelijke organisaties doen inmiddels mee. Het gaat om projecten die niet zozeer op eigen kring zijn gericht maar op het geheel van de samenleving. 

Verpleeghuis. De besmettingen met corona maken zich meester van verpleeghuizen. Ik heb daar nader naar geïnformeerd bij één zo'n instelling. Allereerst stelt men vast dat de bewegingen in het tehuis verder moeten worden beperkt. Men mag geen gebruik meer maken van algemene ruimtes en algemene toiletten. Mensen moeten op een eigen kamer blijven. Dat vergroot helaas het isolement waarin mensen leven in deze tijd. 

Ziekenhuisopname. Er zijn situaties waarbij je weet dat mensen in een terminale fase belanden. Ze zullen niet overleven als ze op een IC terecht komen. Soms zal zo'n verwijzing geen baat bieden. Waar er zicht is op genezing, zal men mensen altijd doorsturen naar een ziekenhuis ongeacht de leeftijd. De arts of specialist beoordeelt de situatie en bespreekt dat met de patiënt en de familie. Vaak is er te voren ook al wel over gesproken. Mocht er geen ziekenhuisopname zijn, dan zal men zich tot het uiterste inspannen om palliatieve en terminale zorg te leveren, zodat er sprake is van een waardig einde. De naaste familie kan de terminale patiënt bezoeken en bijstaan in het stervensuur met maximaal twee personen, die klachtenvrij moeten zijn.


Gebruik liederen. Er komen nogal wat vragen binnen over het gebruik van liederen uit het Liedboek. Mag je zonder meer teksten gebruiken uit het Liedboek als je andere vormen van vermenigvuldiging kiest dan de vertrouwde kerkdienst? Mag al dat geestelijke gedachtegoed maar zo een digitaal vervolg krijgen? Ds. Hans van Solkema uit Heino, preses van de classis Overijssel-Flevoland, stelde er vragen over. Hij voerde er correspondentie over. Wij vatten het samen als: Je mag tijdens de corona-crisis vrij gebruik maken van het Liedboek in je kerkelijke werk en je kunt het ook gebruiken voor uitzendingen als die van Kerkdienstgemist en Kerkomroep. Klik hier.


Goor. De protestantse Hofkerk in Goor brengt geregeld een nieuwsbrief uit. Daarin staat dit keer uitleg bij de maaltijd van de Heer op witte donderdag. Ds. Wim de Jong legt uit dat men in kleine kring brood en wijn zal delen en dat iedereen thuis is uitgenodigd op de eigen plek mee te vieren. 'Ieder kan thuis hiervoor brood en wijn (of druivensap of een ander sap) klaar zetten'. Kerkdiensten en avondgebeden in de stille week (6 tot 11 april) zijn we internet te volgen (kerkdienstgemist). Mensen kunnen digitaal intenties voor de voorbeden insturen.  

Nieuwleusen. De hervormde kerk in Nieuwleusen nodigt gemeenteleden uit met het oog op Pasen een 'teken van leven' in te sturen. 'Gewoon een kort filmpje, of een paar getypte woorden, met een Paaswens aan de rest van de gemeente', schrijft ds. Bart Trouwborst in een toelichting. 'Wij maken daar een film van die op Paasochtend op kerkpleinnieuwleusen.nl te zien zal zijn. Dan groeten we elkaar op de Paasdag met een teken van leven!'

Urk. 'Corona of niet, in deze kerk op Urk komen mensen nog samen: 'Dit is echt een risico'. Het Algemeen Dagblad heeft een pittige kop gemaakt boven een artikel waar gelovige mensen samenkomen in een kerk. Als je goed leest, blijkt dat de christelijk-gereformeerden op Urk met maximaal dertig personen aanwezig zijn, dus binnen de contouren van het overheidsbeleid blijven. Ik word zelf nog geciteerd in de krant. Beetje compact weergegeven allemaal. In het algemeen is mijn advies naar mensen die me bellen: Digitale diensten prima, ben ik voorstander. Dertig bezoekers is het maximum. Maar minder is vaak beter en werkbaar. 

Kampen. Eén predikant belde. Hij had het idee dat hij corona onder de leden had gehad en inmiddels dus een immuunsysteem had opgebouwd. Hij stelde de vraag of hij een test zou kunnen krijgen. Op dit moment konden we geen antwoord geven. Dus als er suggesties zijn, stuur even bericht naar k.vanderkamp@protestantsekerk.nl

Deze update is van donderdag 2 april 0.00 uur

Den Haag. Koning Willem-Alexander heeft woensdag 1 april gebeld met scriba ds. René de Reuver. De koning sprak zijn medeleven uit met de Protestantse Kerk in deze tijden van corona. Willem-Alexander noemde het naderende Paasfeest een bijzondere tijd. Juist in de Stille Week en op het Paasfeest doet het pijn niet bij elkaar te kunnen komen. De koning sprak waarderend over de uitvoering van de zware taak van predikanten, kerkelijk werkers en geestelijke verzorgers die onder zeer moeilijke omstandigheden pastoraat verlenen. Ook is hij onder de indruk van velen die in deze bizarre tijd op creatieve wijze vorm geven aan het kerk-zijn. Tevens sprak hij grote waardering uit over de wijze waarop de kerk gehoor geeft aan de richtlijnen vanuit de overheid.


Zwolle. Bij het Isala-ziekenhuis in Zwolle merken ze de verwoestende kracht van het nieuwe corona-virus. Er is schroom bij de artsen over de beslissing wie aan de beademing mag. Verpleegkundigen zien hoe snel iemand verslechtert en sterft. De geestelijke verzorgers hebben dagelijks één collega uit hun midden die met beschermende kleding de corona-patiënten bezoekt. Ds. Annie Hasker stuurde een indrukwekkend blog over haar ervaringen. Klik hier.  

Kampen. De cijfers van het RIVM laten zien dat het aantal opnames in ziekenhuizen in de hele classis nog steeds stijgt. De regio Zwartewaterland, Kampen, Urk en ook Dinkelland zijn het zwaarst getroffen. Klik hier. 

Wijhe. Steeds meer kerkenraden zetten iets op papier van hoe ze met rouwplechtigheden omgaan als corona heeft toegeslagen. Dergelijke richtlijnen zijn nuttig te lezen, je spiegelt je als het ware in elkaars teksten. Wijhe stuurde de volgende tekst in: klik hier. 

Deze update is van woensdag 1 april 11.00 uur

Kampen. De werkgemeenschap Kampen omvat de burgerlijke gemeenten Zwartewaterland en Kampen; dat zijn qua aantallen de zwaarst getroffen gebieden van de classis. De werkgemeenschap heeft een waardevol mailverkeer ontwikkeld. Ik geef iets van de gedachtewisseling weer bij wijze van spiegel voor vele anderen, ik heb de teksten enigszins aangepast en geanonimiseerd. 

Een van de predikanten stelde daar de vraag: ‘Ik hoorde van een gemeentelid dat besmet is met corona. Hij leeft in een verzorgingstehuis. Er komt niemand op bezoek. Wat kan ik als predikant betekenen?’

Eén van de mensen reageert: ‘Ik vond de site www.pastoraatencorona.nl wel behulpzaam’.

Een andere predikant vertelt: ‘Een man in onze gemeente iemand met het virus in thuis-isolatie. Ik bel hem zo’n beetje om de dag. Van de zoon krijg ik elke dag een update. Ik heb met de familie afgesproken dat men aan de bel trekt als ik persoonlijk naar de betrokkene toe moet gaan’.

Weer een andere predikant zegt: ‘Ik probeer via App met zieke gemeenteleden contacten te leggen. Ik spreek kort met hen via de telefoon, we bidden en ik geef een Bijbeltekst door. Dat wordt in onze kringen zeer op prijs gesteld. En ik overleg met familieleden dat ze aan IC medewerkende informatie doorgeven als er sprake is van zeer zorgelijke omstandigheden: wil je die en die Bijbeltekst aan ons familielid doorgeven? IC-verpleegkundigen willen dit doen als een soort van laatste afscheid, zeker als het gaat om iemand die in de IC ligt zonder familieleden/familielid die op bezoek kunnen komen. Je kunt familieleden hierin ondersteunen en stimuleren dit te doen’.


Lelystad. Omroep Flevoland heeft laten weten in ieder geval tot en met hemelvaartsdag door te gaan met televisie-uitzendingen van kerkdiensten, c.q. kerkelijke ontmoetingen. Vanuit de classis mogen we suggesties aanreiken voor vieringen. Natuurlijk houden we rekening met spreiding over de verschillende denominaties. Zondag 5 april komt de viering vanuit Almere Buiten met ds. Rianne Veenstra als voorganger. Met Pasen zal de viering worden verzorgd door pastoor Victor Maagd uit Emmeloord (rooms-katholiek). Aanvang is in de regel 10.00 uur. 

Franeker. De uitzending zondag 29 maart van Omroep Fryslan trok zo'n 50.000 kijkers. 

Arnhem. Berekeningen in de classis Gelderland Zuid en Oost wijzen uit dat zeventig procent van de gemeenten inmiddels online-diensten hebben, twintig procent heeft geen bijzondere voorzieningen getroffen. 

Dokkum. Ds. Kees Smit, gereformeerd vrijgemaakt predikant in Dokkum, en dovenpastor voor Gelderland en Flevoland, brengt de bijzondere situatie van doven onder de aandacht. Er is een eigen website www.doofenkerk.nl waar voor elke zondag kerkdiensten vermeld staan van een uitzending met een doventolk. Op de website is ook een aparte corona-pagina opgenomen. 

Urk. Op Urk voert men actie voor organisten en dirigenten, meldt de Stentor. Veel organisten en dirigenten zitten zonder werk na de uitbraak van corona. De christelijk-gereformeerde kerk heeft het voortouw genomen om enkele van de muzikanten in de gemeente te helpen.

Goor. De Hofkerk in Goor wijst op de noodzaak de begrote collecte-inkomsten te halen. ‘Zoals u weet wordt het zogenaamde levend geld naast de actie Kerkbalans voor een deel ingezameld via collecten tijdens de dienst en acties. De collecten tijdens de dienst brengen jaarlijks voor de kerk € 6.500 op, een niet te verwaarlozen bijdrage, die we liever niet zouden missen. Voor de diaconie gaat het om een vergelijkbaar bedrag’. Men legt verder uit: ‘Stel dat u per inzameling een euro schenkt, dan betekent dat van begin maart tot eind mei toch gauw 14 euro voor de kerk en 14 euro voor de diaconie! Wat zou het mooi zijn als u die bijdrage toch aan ons overmaakt via bankrekening …(en dan volgt het bankrekeningnummer)….’

Genemuiden. De gereformeerde kerk van Genemuiden heeft inmiddels ervaring opgedaan met eerste online catecheselessen. 

Hasselt. De protestantse gemeenschap van Hasselt werkt met twee of drie keer per week een digitale kerkbrief om iedereen op de hoogte te houden van wat er zich afspeelt in de gemeenschap. 


Deze update is van woensdag 1 april 0.00 uur

Den Haag. Het RIVM heeft de cijfermethodiek veranderd om het aantal corona-geïnfecteerden vast te stellen. Men gaat nu uit van ziekenhuisopnames. Blijkbaar gaf de oude systematiek met alleen een getal van geïnfecteerden te veel fouten. Vanuit de nieuwe systematiek zie je de meeste ziekenhuisopnames respectievelijk in Zwartewaterland, Kampen en Urk. De minste ziekenhuisopnames zijn er in Staphorst. Klik hier.

Hasselt. Het aantal dodelijke slachtoffers groeit. Omroep Flevoland meldde 31 maart zes slachtoffers in Flevoland, respectievelijk in Creil, Lelystad, Dronten en drie op Urk. Een zwaar getroffen plaats als Hasselt meldt informeel 11 dodelijke slachtoffers, van wie zeven uit de protestantse kerk. 

Amsterdam. De theologische opleidingen hebben een bijdrage geleverd aan de bezinning op pastoraat en corona. Ethici en praktisch theologen van de Theologische Universiteit Kampen, de Protestantse Theologische Universiteit en de Tilburg School of Catholic Theology stelden een handreiking op, die kan worden geraadpleegd op internet www.pastoraatencorona.nl. Enkele mensen die de website raadpleegden noemden het nogal theoretisch. Een zelfde oordeel van pastores die in de volle wind van de kerkelijke praktijk staan trof de academische liturgisten die een pleidooi hielden om avondmaalsbekers en avondmaalsschalen in de kast te houden zolang de coronacrisis duurde. De pastores pleitten juist voor creatieve wegen om mensen met deelname aan het heilig avondmaal te bemoedigen. 

Lelystad. Omroep Flevoland gaf de kijk- en waarderingscijfers van de televisieregistraties op de afgelopen zondagen. De dienst vanaf Urk trok de meeste kijkers (circa 12.600). Maar ook de diensten vanuit Lelystad en Biddinghuizen scoorden naar het oordeel van omroepmedewerkers naar wens (beide circa 5.600). Qua proportionaliteit kerkelijk gesproken geldt dat Flevoland één van de acht ringen is in de classis en dat er elf classes zijn. Reken je dat door dan kom je op een dekking van 492.800 en dat is naar tevredenheid. 

Hilversum. Uit het kijkonderzoek van SKO blijkt dat het aantal kijkers dat de kerkdienst vanuit de dienstenorganisatie op zondagochtend vanaf 8.20 uur afneemt. De eerste zondag van de coronacrisis waren er 206.000 kijkers; op 22 maart waren er 155.000 kijkers en afgelopen zondag daalde het kijkerspubliek naar 111.000 kijkers. De iets later uitgezonden eucharistieviering ligt vrij stabiel op zo'n 143.000 kijkers op 29 maart. De beam kerkdienst (ook later geprogrammeerd) had 153.000 kijkers en Nederland Zingt telde 186.000 kijkers. Wellicht mag je in de cijfers verdisconteren dat steeds meer lokale kerken hun digitale mogelijkheden gebruiken om eigen vieringen uit te brengen. 

Deze update is van dinsdag 31 maart 15.00 uur

Utrecht. Er is een ware run ontstaan op de verklaringen dat iemand predikant is. Zo'n tekst maakt duidelijk dat je als predikant of kerkelijk werker een 'vitaal beroep' uitoefent. Omdat het storm loopt om zo'n verklaring te bemachtigen, heeft de dienstenorganisatie besloten de verklaring automatisch naar iedereen, dat wil zeggen als je bekend staat als predikant of kerkelijk werker, thuis te sturen. Automatisch dus, zonder dat men deze hoeft aan te vragen. Wellicht dat de dienstenorganisatie daarmee veel predikanten/kerkelijk werkers blij maakt. Verder zal men met ingang van einde deze week, alle kerkenraden, via de mail, een standaardverklaring sturen zodat ze zélf een verklaring kunnen verstrekken aan bijvoorbeeld een pastoraal werker die dergelijke taken heeft. Die taak ligt dan bij de kerkenraden, maar het format hoeft alleen maar gepersonaliseerd te worden. De dienstverlening heeft alleen betrekking op pastores van de Protestantse Kerk in Nederland. Voor een ander kerkverband kan men dergelijke verklaringen niet afgeven. 


Zwolle. De Stentor belde. Of ik inzage kon geven in kerken die gewoon kerkdiensten blijven houden.
'Die zijn er niet bij ons', heb ik gezegd, 'wel dat men met enkele personen digitaal de lofzang laat klinken, maar niet dat men grotere diensten belegt'.
Journalist: 'Maar we willen juist een verhaal maken van kerken die gewoon doorgaan met gewone diensten. Daar kent u er toch ook wel een paar van?'
Ik: 'Nee, die zijn er niet, volgens mij'.
Stentor: 'Die moeten er zijn, en daarmee creëert de kerk zich een uitzonderingspositie. Iedereen houdt zich aan de regels van de overheid, maar de kerk claimt een uitzonderingspositie op basis van de vrijheid van godsdienst en gaat gewoon zijn of haar gang'.
Ik: 'Volgens mij is dat niet zo. Kerkenraden zijn zich heel goed bewust dat zelfs de norm van niet meer dan 30 mensen geen doel is om 30 mensen bij elkaar te brengen, maar een afbakening en uitnodiging om met zo min mogelijk mensen een alternatief digitaal uit te brengen'.
Journalist: 'Ja, want alleen kerken mogen die regel van 30 mensen hanteren, anderen mogen dat niet'. 
Ik: 'Dat is niet zo. Grapperhaus heeft gezegd dat 30 bijvoorbeeld het maximum is bij rouwsamenkomsten. Het geldt ook voor seculiere rouwsamenkomsten'. 
Journalist: 'Dank u wel voor dit gesprek. Ik ga nog eens verder bellen'. 

Apeldoorn. Ook in het Reformatorisch Dagblad een verhaal van een kerk in Frankrijk die als schuldige wordt aangewezen voor verspreiding van het coronavirus. Ds. Samuel Peterschmitt uit Mulhouse vertelt dat er verwijten en bedriegingen binnenkomen bij zijn evangelisch-charismatische gemeente. Hij stelt daarentegen dat direct bij de eerste meldingen van corona alle kerkelijke activiteiten zijn geannuleerd en diensten vanaf 3 maart online worden uitgezonden. Tegelijk waren er andere evenementen die in de publieke opinie vrijuit gaan, zo was er tot 1 maart een internationale landbouwbeurs en was er op 28 februari nog een voetbalwedstrijd met buitenlandse supporters. 

Nieuwleusen. Bezig met een meditatie voor Palmpasen over Exodus 11: 1-3 en Matteüs 21: 1-17? Maak gebruik van de overwegingen die ds. Bart Trouwborst uit Nieuwleusen erbij maakt. 'Laten wij Hem de komende week, crisis of niet, eren in onze diensten'. Klik hier.

Deze update is van maandag 30 maart 22.00 uur

Markelo. De kerkelijke viering op de regionale televisie in Overijssel komt zondag 5 april vanuit St. Mary's of Weldam, de Anglicaanse kerk tussen Diepenheim en Goor. Voorgangers zijn Simone Yallop, revd. canon Brian Rodford en ds. Job Stein uit Haaksbergen. Het begint om 10.00 uur. Men kan de dienst niet bezoeken, maar wel volgen op televisie via RTV-Oost. 

Zwolle. Palmpasen komt dichterbij. Het zal voor jonge kerkgangers teleurstellend zijn dat er nu geen palmpasenoptocht in de kerk is. De lutherse gemeente Zwolle laat het er niet bij zitten en heeft een thuispakket gemaakt. Klik hier. 


Dalfsen. Ook ds. Hans Schipper uit Dalfsen wijst er op dat de kinderen niet vergeten moeten worden in deze tijd van kerkgangloze zondagen. Hij is begonnen op zaterdagmiddag een YouTube-filmpje op te nemen, waar hij samen met zijn handpop Lotje (bekend bij de kinderen van Dalfsen en Oudleusen) een bijbelverhaal aan vertelt. Klik hier. 

Amersfoort. Veel kerken krijgen met financiële problemen te maken door de coronacrisis. Dat meldt de Vereniging Beheerders Monumentale Kerkgebouwen (VBMK) in een nieuwsbrief. De vereniging heeft een enquête uitstaan onder leden. De eerste resultaten zijn zorgelijk. Tot de zomer worden er verliezen geleden tussen de 25.000 en 200.000 euro. Voor kleinere kerken kan dat verlies 2.500 euro per maand zijn; en dat is veel voor een kleine organisatie. Voor een enkele grote stadskerk loopt het tegen de miljoen euro. Alleen al de negen grote kerken die deelnamen aan de peiling van het Grote Kerken Overleg lopen tot 1 juli samen zo’n 1,8 miljoen euro aan inkomsten mis. Het gaat om het wegvallen van bezoekers, evenementen, optredens, horeca. Ook grote eigenaren zoals de Stichtingen Oude Groninger Kerken en de Stichting Alde Fryske Tsjerken met respectievelijk 93 en 52 kerkgebouwen in bezit, kijken met angst en beven naar wat er gebeurt, zegt het VMBK. 

IJsselmuiden. Ds. Bert van Veluw uit IJsselmuiden-Grafhorst (De Hoeksteen) geeft op CIP (christelijke website) een duiding van het coronavirus. Hij stelt de vraag of het een straf van God betreft en is daarin zeer terughoudend. 'Het feit dat God nu niet openbaart waarom deze ziekte ons overkomt, past niet bij de rechtvaardig Rechte ren liefdevolle Vader die God is. Zelfs een aardse vader zou zijn kind niet opvoedkundig tuchtigen zonder er bij te vertellen waarom hij die straf krijgt. Hoeveel te meer onze hemelse Vader'. Bert van Veluw ziet ook positieve ontwikkelingen. 'We zien dat zo'n crisis - omdat we nu een gezamenlijke vijand hebben - het beste in mensen naar boven haalt: hoeveel solidariteit, of bijbels gezegd: hoeveel naastenliefde wekt deze crisis niet op?'

Londen. De kerk van Engeland laat de pastores voor rouwplechtigheden alleen nog naar de begraafplaats of het crematorium gaan. Voor meer maatregelen: klik hier. 


Deze update is van maandag 30 maart 10.00 uur

Zwartewaterland. Het aantal geïnfecteerden is in de achterliggende dagen weer gestegen in nagenoeg alle gemeenten in de classis Overijssel-Flevoland. Van een kentering qua cijfers is nog geen sprake. Het zwaarst getroffen zijn Zwartewaterland, Dinkelland, Kampen, Borne en Urk. 

Kampen. Een vraag vanuit een gemeente of je met inachtneming van de voorschriften kunt dopen in deze tijd. We adviseren inmiddels zoveel mogelijk de doop uit te stellen. 

Deventer/Lelystad. De kerkdiensten van de regionale omroepen zijn terug te vinden op internet. De Overijsselse dienst kwam uit de Broederenkerk in Deventer (voorgangers waren vicaris Ronald Cornelissen, rkk, en ds. Catharinus van den Berg, gkv). De Flevolandse dienst kwam uit de Pijler in Lelystad, een evangelische gemeente. Op deze site zijn enkele evaluatieve vragen opgenomen waar je aan kunt denken als je met beelden van een dienst gaat werken (klik hier). 


Deze update is van zaterdag 28 maart 9.00 uur

Hasselt. Onder de titel 'Twee kerkgebouwen centraal in uitbraak' brengt het dagblad Trouw een reportage uit Hasselt, een 'hardnekkige coronahaard', zoals Trouw het noemt. 'Vaststaat dat de twee kerkgebouwen een centrale rol hebben gespeeld in de besmetting', zegt burgemeester Eddy Bilder in het artikel. Het is niet duidelijk waar de besmetting vandaan komt, constateert ds. Henk van Veldhuizen in het artikel. Hij was zelf ook besmet geraakt en hoopt zondag weer digitaal aan het werk te zijn.

Amsterdam. Onder de titel 'Na Brabant kleurt biblebelt ook rood op kaart van RIVM'. Het artikel suggereert dat er een link ligt tussen kerk en besmetting. De laatste zinnen van het artikel luiden: 'Net als in Zwarteland (de redacteur zal wel bedoelen 'Zwartewaterland') lijkt daar op Goeree-Overflakkee een aanwijsbare reden voor. Een kerkdienst in een protestants verzorgingstehuis zorgde vermoedelijk voor een groot aantal patiënten'. 

Ommen / Olst-Wijhe / Dronten / Steenwijkerland. Er zijn vier gemeenten in Overijssel-Flevoland waar het aantal geïnfecteerden de afgelopen 24 uur is teruggelopen, en in Losser is het aantal geïnfecteerden stabiel en het laagst in de regio. Een daling is er in de achterliggende 24 uur te zien in Ommen, Olst-Wijhe, Dronten en Steenwijkerland. Dat blijkt uit een vergelijking van de cijfers van het RIVM over 24 maart en 25 maart. De andere gemeenten kennen nog steeds een stijging, al kan je zien dat de cijfers minder sterk omhoog gaan dan de dagen daarvoor. De meeste geïnfecteerden zijn er in Zwartewaterland, Dinkelland en Kampen; dat is onverkort zo gebleven.

Flevoland. Als we het gemiddelde berekenen in de classis Overijssel-Flevoland met 31 burgerlijke gemeenten komen we op een getal van 39,3 geïnfecteerden per 100.000 inwoners. Letten we alleen op Flevoland dan komen we op 29,3 geïnfecteerden. Als we letten op zes gemeenten waarin een orthodoxe inslag sterk aanwezig is met een sterk ontwikkeld sociaal netwerk, dan komen we op 60,8 geïnfecteerden. Klik hier. 

Amsterdam. De theoloog des vaderlands Samuel Lee reageert in Trouw op de vraag 'Heeft God naar uw idee iets te maken met het virus'. Hij reageert: 'Nee, niet in de zin van straf. God zit er niet om mensen te straffen. Wij straffen onszelf. God heeft bepaalde regels. Hou van God, en heb je naaste lief zoals je jezelf liefhebt. Als we dit hele simpele fundament niet toepassen - in de economie, religieus, politiek, menselijk - dan hebben we God niet betrokken bij ons leven. Ik heb niet zo'n beeld dat Hij in de lucht hangt en met een scepter zwaait om ons leven te dirigeren. Hij laat het aan onszelf over. Wij zijn zelf verantwoordelijk voor de keuzes die we maken als mensen. De mens is het enige wezen dat de aarde verpest. Rentmeesterschap, goed zorgen voor de aarde, en medemenselijkheid, dat is de basis. Dit is een aanwijzing dat we terug moeten naar die basiselementen. Goedheid zit ook in ons bewustzijn. Bij gelovigen net zo goed als bij ongelovigen, goedheid kent geen geloof'. 

Deze update is van vrijdag 27 maart 15.00 uur

Heerenveen. De oplages van het blad Elisabethbode zijn fors hoger dan gebruikelijk. Onderliggend idee is nogal wat kerken zoeken naar een schriftelijk contact met oudere gemeenteleden. Ze kunnen dan een Elisabethbode nemen met mogelijk een eigen inlegvel om daarmee het contact vorm en inhoud te geven. Klik hier.

Utrecht. De landelijke kerk biedt een verklaring aan - we schreven daar eerder over - dat men als predikant of kerkelijk werker bij de vitale beroepen hoort. Er is veel vraag naar de verklaring. Dat is aanleiding om aan de aanvragen een advies te koppelen om de verklaring terughoudend te gebruiken. Men schrijft: 'We adviseren u deze verklaring alleen aan te vragen als het urgent is, zoals:
- in het geval van kinderopvang als u en uw partner beide in een cruciaal beroep werken en de kinderopvang een verklaring vraagt;
- in het geval van een zwaarwegend motief om een gemeentelid in het ziekenhuis of een verpleeghuis te bezoeken en men u vraagt een verklaring te overleggen. Voordat u zelf overweegt op bezoek te gaan, is het raadzaam af te stemmen met de evt. geestelijke verzorging van de betreffende instelling, om zo het aantal verschillende contactmomenten met kwetsbare mensen te beperken'.

Hasselt. Hasselt is de plaats met veel corona. In een telefonisch overleg met de voorzitster van de kerkenraad kwam de vraag aan de orde: Wat zou je andere gemeenten adviseren? Het antwoord: Zorg nu versneld dat je mailadressen-bestand op orde is, zodat je een snelle verbinding hebt met je leden, zodat je fictie en non-fictie die in het publieke domein soms wat door elkaar lopen kunt bijsturen en mensen direct pastoraal kunt bereiken. 

Apeldoorn. In de Stentor/AD lees ik dat de Koningshof in Apeldoorn (gereformeerd vrijgemaakt) veel kerkelijk werk heeft neergelegd, maar dat de openbare gebedsgroep in de kerk doorgaat. Een kleinschalig gebeuren. Men bidt ook voor Hasselt, ‘waar momenteel elke dag een coronadode valt’. Ik merkte in contacten dat een evangelisch-confessionele gemeente in onze classis dezelfde keus maakt om nagenoeg alles te stoppen qua kerkelijke infrastructuur behalve de gebedsgroep. Wat ik er van vond, vroeg de voorganger in onze classis? ‘Kan je niet digitaal met videobeeld bidden?’ vroeg ik, mijn keus motiverend. ‘Je kan dan toch ook de saamhorigheid voelen en zien? En je vermijdt contacten toch niet alleen om jezelf niet te besmetten, maar ook om geen bron van besmetting voor anderen te worden? En bidden is toch ook voor jezelf hernieuwd correct gedrag in acht leren nemen?’ Ds. Lieuwe de Jong uit Apeldoorn, zo lees ik, maakte een andere afweging. Wat is een ochtendgebed zonder dat er handen worden gevouwen?   

Kampen. Gelezen bij een instructie van een verzorgingstehuis: * Binnengekomen post moet 24 uur in quarantaine; * kleding moet op zestig graden gewassen; * niet met werkkleding onder de mensen komen / boodschappen doen. 

Deze update is van vrijdag 27 maart 0.00 uur

Kampen. De cijfers van het RIVM per gemeente laten opnieuw stijgende besmettingen zien in de achterliggende 24 uur. De gemeente Zwartewaterland staat met 146,6 besmettingen op 100.000 inwoners nog steeds triest bovenaan. Dinkelland en Kampen komen daarna als tweede en derde. Klik hier. 

Utrecht. De landelijke kerk stelt voor om rond Pasen het heilig avondmaal te vieren met een klein gezelschap (bijvoorbeeld drie mensen) in het kerkgebouw. De gemeenteleden kunnen thuis online meevieren. Klik hier.

Haarlem. De rooms-katholieke kerk heeft vergelijkbare maatregelen genomen aan de protestantse kerk. Daarnaast stelt men: ‘De kerken zijn waar mogelijk open voor gelovigen die komen voor gebed of om een kaars aan te steken en/of een gave voor de voedselbank te brengen’. Natuurlijk moet men wel de maatregelen van de overheid in acht nemen omtrent aantal, afstand, hygiëne en gezondheid. Klik hier.

Alkmaar. Dat omroepen als RTV-Oost en Omroep Flevoland aandacht geven op zondagochtend aan kerkdiensten is een groot goed. Omroep Fryslan verzorgt wekelijks eveneens een dienst. Naar nu bekend is geworden is de regionale omroep RTV Noord-Holland voornemens ook ruimte voor een kerkdienst op televisie te programmeren. Het is de bedoeling om met Pasen zo’n dienst uit te zenden.

Rijssen. In Rijssen zijn folders verspreid met onder meer de tekst: ‘Geen wetenschapper, geen arts, geen medicijn kan dit ‘zonde-virus genezen! Dit gevaarlijke virus kan alleen op deze manier worden verholpen: met Jezus Christus! Want in geen ander is er redding, want er is niemand anders door wie wij voor eeuwig gered kunnen worden’. Ds. Sander Ris heeft zich voor RTV-Oost kritisch uitgelaten over de strekking van de folder.

Hasselt. Zowel de Ichthuskerk als de Baak zijn als kerkgebouw in Hasselt beschikbaar gesteld voor het opbaren van corona-slachtoffers. De kerken hebben geen vergunning nodig voor het opbaren van overleden personen, meldt de Stentor, gelet op de bijzondere omstandigheden.

Utrecht. De landelijke kerk heeft laten weten dat de generale synode van 23 en 24 april wordt uitgesteld en mogelijk plaatsvindt op 18 en 19 juni. Op de agenda staat onder meer het kerkgevoelige punt van de hulpdiensten, waartegen een ongekend aantal consideraties is binnengekomen in Overijssel-Flevoland.


Kampen. De stichting Sofak, waarvan ik (Klaas van der Kamp) in het comité van aanbeveling zit, is een noodfonds gestart voor de tientallen migrantenkerken die door het coronavirus in de problemen komen. De nood vloeit voort uit het verminderde kerkbezoek en door de stagnerende inkomsten van veel van de leden, waardoor er geen geld voor de kerk overblijft. Klik hier. 


Deze update is van donderdag 26 maart 0.00 uur

Zwartewaterland. Het aantal besmettingen met het corona-virus is in 2 dagen in Overijssel-Flevoland fors toegenomen. Er is geen enkele plaats waar geen meldingen zijn. Zwartewaterland heeft het hoogste aantal meldingen, twee dagen geleden lag het getal nog op 84,4 personen per 100.000 inwoners; dat is inmiddels verder gestegen tot 133,3 personen. De infectie is mede verspreid, zegt RTV-Oost, door prominente mensen in de gemeenschap die zich niet bewust waren drager te zijn van het virus. Een indringende oproep aan alle pastores en andere ambtsdragers om zeer terughoudend te zijn in persoonlijk contact! De Stentor meldt dat ook een predikant besmet is geraakt. Voor de cijfers van alle gemeenten in Overijssel-Flevoland: klik hier.

Utrecht. De kerkleiding en de overheid hebben vrijdag weer overleg. Thema's waarover men spreekt: de wens om kerkdiensten online te houden, de lijst met cruciale beroepen (de predikant / kerkelijk werker wordt in ieder geval als zodanig beschouwd, en is het dan niet handig ze explicieter zichtbaar op de lijst te vermelden?).

Deventer. Vandaag met rooms-katholieke collega vicaris Ronald Cornelissen gesproken. De dienst op RTV-Oost van zondag 29 maart op de regionale zender begint om 10.00 uur. Ronald Cornelissen en ds. Catharinus van den Berg (gereformeerd vrijgemaakt) gaan samen in gesprek vanuit de Broederenkerk in Deventer. 

Diepenveen. Vandaag met voorzitter visitatie ds. Henk Spit gesproken. Het meeste visitatiewerk ligt wat stil. Er lopen op afgeschaald niveau enkele digitale contacten. Bekend is ook dat enkele werkgemeenschappen digitaal overleg uitproberen. De indruk is dat een kleinere groep (zeg tot acht collegae) makkelijker werkt dan een grote groep (zeg zo'n twintig collegae). En dat skype storingsgevoeliger is dan zoom en google meet. 

Diepenveen/Kampen. Zowel de visitatoren provinciaal als de classispredikanten hebben donderdag een interclassicaal digitaal overleg. Natuurlijk is de coronacrisis één van de gesprekspunten. Je krijgt de indruk dat de focus van de organisatie zich verder aan het bijstellen is: in de eerste fase was er oriëntatie op continuïteit van vieringen; in de tweede fase was er uitwisseling over diaconale initiatieven. De derde fase - waarin we nog verkeren - wordt ingekleurd door veel vragen over de vormgeving van pastoraat en rouw. En in de aankomende vierde fase komt het reguliere afstemmingswerk verder in beeld. 



Deze update is van woensdag 25 maart 0.00 uur

Utrecht.  Bij 'Op1' kwam het naar voren in de dialoog tussen René de Reuver en Arie Slob: de vraag hoeveel mensen er bij een religieuze bijeenkomst mogen zijn in het algemeen. Arie Slob maakte duidelijk en de NOS heeft dat ook op de site dat er 30 mensen bij een religieuze bijeenkomst mogen zijn. Dat geldt allereerst rouw- en trouwdiensten. Maar Slob en de NOS maakten geen uitzondering voor onlinediensten. Er is dus ook daar ruimte om met meer dan 3 mensen bij elkaar te komen, zegt ook Utrecht nu. En dat maakt het mogelijk om de lijn die sommige kerken eerder uitzetten voort te zetten, dat de kerk geopend is voor gebed en een kaars branden. Natuurlijk wel zo, dat er anderhalve meter ruimte moet zijn tussen aanwezigen. 

Mecklenburg. Wie geïnteresseerd is in de Duitse maatregelen in de kerk, kan de volgende website bezoeken: http://www.kirche-mv.de/Corona.corona.0.html

Barneveld. Verschillende classispredikanten werken niet met een website, maar sturen nieuwsbrieven aan de achterban om de mensen bij te praten. Klik hier voor de nieuwsbrief die onder meer in de classis Veluwe verspreid is op 24 maart.


Deze update is van dinsdag 24 maart 17.00 uur 

Hellendoorn. Hoe te gaan in tijden van nood. De kerkorde heeft er een artikel over. Artikel XIX. Jan Dirk Wassenaar uit Hellendoorn legt het uit. Klik hier.

Utrecht. Vanuit de dienstenorganisatie is opnieuw de bevestiging gekomen dat de predikant en de kerkelijk werker tot de vitale beroepen behoren. Mensen die een expliciete vermelding nodig hebben, kunnen een document 'verklaring predikantschap' opvragen bij Els Megchelsen van de dienstenorganisatie (e.megchelsen@protestantsekerk.nl). Zij kunnen dan het document voorzien van hun persoonsgegevens ontvangen. Men moet het zelf rechtstreeks aanvragen. 

Utrecht. De dienstenorganisatie heeft gesproken met de overheid over de uitvaarten. Maximaal 30 mensen blijft het motto met inachtneming van 1,5 meter afstand. 

Utrecht. Er wordt aanvankelijk uitgegaan van 3 mensen bij een online kerkdienst, maar later (zie update 25 maart 0.00 uur) wordt duidelijk dat ook de grens van dertig personen geldt bij een online-dienst. 

Utrecht. De actie #nietalleen is een groot succes. Dat bericht Hester Oosterbroek van KerkinActie. Zij roept plaatselijke gemeenten zich aan te melden bij #nietalleen. Wanneer er iemand in de omgeving hulp nodig heeft, kan men dat kenbaar maken via de genoemde site www.nietalleen.nl of door te bellen 0800-1322. Op die manier kan de één de ander tot voet of arm zijn. 

Kampen. Zitten we er ver naast als we inschatten dat onze kerkenraden ongeveer 40 procent van hun vertrouwde kerkgangers met alternatieve technieken weet te bereiken? Cijfers die zeker zijn komen van het kijkonderzoek. Daaruit blijkt dat op 15 maart 206.000 mensen naar NPO2 hebben gekeken en op 22 maart 155.000 mensen. De bisschoppen zagen op dezelfde zondagen respectievelijk 149.000 en 142.000 mensen naar een eucharistie kijken. Vermoedelijk ligt het aantal mensen naar een kerkdienst via een regionale omroep op ongeveer 72.000. De belangstelling voor coronanieuws op deze site laat zien dat mensen al een beetje wennen aan de uitzonderlijke situatie. Voor een uitwerking die bij de 40 procent uitkomt en de ontwikkeling van de interesse voor berichten op deze website: Klik hier.


Deze update is van dinsdag 24 maart 12.00 uur

Zwartewaterland/Dinkelland/Urk. In Overijssel is Zwartewaterland zwaar getroffen. In Twente Dinkelland. In Flevoland Urk. Bijna alle gemeenten hebben inmiddels met besmettingen van het corona-virus te maken. Voor een overzicht van de burgerlijke gemeenten in de classis Overijssel-Flevoland: klik hier. 

Hasselt. Gebeld met ds. Henk Westerhout van de hervormde gemeente Hasselt, één van de kerkelijke gemeenten binnen de burgerlijke gemeente Zwartewaterland. Hij heeft met personen te maken die zijn overleden en mensen die besmet zijn. Aan iemand die een zieke verpleegt heeft hij psalm 116 genoemd als mogelijke psalm om met de patiënt te lezen, omdat de predikant weet dat het een lievelingspsalm is van de patiënt. En hij heeft via skype contact. Rouwplechtigheden zijn geen probleem in de Grote Kerk van Hasselt; de kerk is zo ruim dat je gemakkelijk met dertig mensen twee meter afstand kunt houden. Via de website biedt men een enkel plaatje bij de overdenking van zondag, om mensen iets meer focus te geven. 

Hardenberg. Gebeld met ds. Pieter Noordmans van de protestantse gemeente Hardenberg, één van de kerkelijke gemeenten binnen Hardenberg, waar het aantal besmettingen met 6,6 personen op de 100.000 inwoners gerekend, relatief nog laag is. Toch kunnen de protestanten in Hardenberg enkele besmettingen noemen. Men is uiterst voorzichtig om besmetting te voorkomen. Pieter Noordmans heeft zelf de stoute schoenen aangetrokken en een vlog gemaakt bij een avondlied. De diensten in Hardenberg worden via kerkomroep en een eigen YouTube-versie verspreid. Alleen al de YouTube-versie van vorige week is nu al 1200 keer bekeken en die van afgelopen week al 800 keer. De vlog is ook al 200 keer bekeken. In die zin bewegen gemeenteleden mee met de veranderingen. Er moet nu nog gekeken worden of de Elisabethbode met een schrijven voor Pasen persoonlijk kan worden rondgebracht. Mogelijk dat in zo'n schrijven de veranderingen qua communicatievorm nog een keer kunnen worden meegenomen. De website is in toenemende mate belangrijk, daar is onder meer een rouwprotocol opgenomen van de algemene kerkenraad. 

Utrecht. Vanuit de dienstenorganisatie is een verdere parafrase gegeven van de maatregelen van Grapperhaus en de consequenties voor de kerk. Er zijn - generieke maatregel -géén bijeenkomsten en evenementen. Een kerkdienst is een bijeenkomst. Die is er dus niet, zo stelt men. Een uitzondering is trouw- en rouwdienst (en bar Mitswah voor de Joodse gemeenschap). En bij een bijeenkomst van die aard is 30 het maximum. Er kunnen dus géén reguliere kerkdiensten van 30 mensen gehouden worden. Waar het gaat om de internetviering verwacht men nog met verdere mededelingen te komen. Vooralsnog is het inzicht dat je met drie personen maximaal bent. 



Deze update is van dinsdag 24 maart 0.00 uur

Vriezenveen/Utrecht. Vanuit Utrecht wordt uitgelegd dat het verstandig is beleid te maken op collectes. Je voorkomt daarmee dat enkele maanden inkomsten wegvallen. In Vriezenveen (hervormde kerk) legt men op de website uit dat je een gift kunt overmaken naar diaconie en kerkrentmeesters. Het verjaardagsfonds wordt niet opgehaald in Vriezenveen, maar men legt uit hoe je een gift bijvoorbeeld via een bankstorting kunt overmaken. 

Goor. De protestantse kerk in Goor laat weten in de stille week de gebruikelijke vespers en avonddiensten via internet zonder aanwezigen door te zetten. Alle diensten beginnen om 19.30 uur. Als kruisweg is gekozen voor staties van de Mwangaze Art School in Kisumu, Kenia (www.mwangazart.weebly.com). 

Balkbrug. In het kerkblad van Oud-Avereest/Balkbrug wordt uitgelegd dat de predikant in principe niet bij mensen naar binnen gaat. Hij laat zich wel in het dorp zien. Een 'praatje' op afstand is altijd goed, zegt men in het kerkblad. Qua pastoraat adviseert men: 'Maak telefonisch contact, stuur een kaartje. Wandelen met iemand kan ook'. 

Deze update is van maandag 23 maart 20.30 uur

Utrecht. Na de persconferentie met diverse ministers onder wie Rutte en Grapperhaus geldt, dat alle bijeenkomsten tot 1 juni 2020 zijn verboden. Dat geldt ook voor kerkdiensten. Het is wel mogelijk om online kerkdiensten te verzorgen, meldt de landelijke website van de PKN. Kom daarbij alleen samen met de mensen die noodzakelijkerwijs aanwezig moeten zijn. Houd anderhalve meter afstand. Utrecht kondigde aan woensdag verder te overleggen met de overheid. Het gaat dan onder meer om die drie personen die bij een samenkomst mogen zijn en hoe zich dat verhoudt tot online-diensten. Ook wil men nog verder spreken over trouw- en rouwdiensten. 'Kerkdiensten afgeschaald tot kleinst mogelijke eenheid', kopte het Reformatorisch Dagblad. 


Utrecht. De datum van 1 juni die Grapperhaus noemde lijkt nog ver weg. Zo lang ligt het publieke leven stil. Het impliceert dat de diensten op Goede Vrijdag, Pasen, Hemelvaart en reguliere zondagen niet op de gewone manier kunnen worden ingevuld. 


Utrecht/Kampen. Er zijn veel vragen binnengekomen over de kwalificatie van 'een vitaal beroep'. Het betekent bijvoorbeeld voor een predikante met kinderen en een man die werkt in de zorg, dat ze recht heeft op kinderopvang. Dat geeft ruimte, zeker nu we weten dat de situatie tot 1 juni niet verandert. 

Biddinghuizen/Dronten. In Dronten is de kerk begonnen met Voortuinen voor de voedselbank. Er zijn steeds vijf voortuinen in Dronten en één in Biddinghuizen open om iets achter te laten voor de voedselbank. Er staan kratjes die mooi vol lopen. 

Deventer. RTV-Oost zendt zondag 29 maart weer een kerkdienst uit op zondagmorgen. De dienst komt uit de rooms-katholieke Broederenkerk in Deventer. Voorgangers zijn priester Ronald Cornelissen en gereformeerd vrijgemaakt predikant ds. Catharinus van den Berg, die ook bij klooster Nieuw Sion betrokken is. Er doen enkele jongeren mee. Op dit moment weet ik nog niet of het om 9.30 uur begint of 10.00 uur. 

Gramsbergen. De meditatie van de dienst op RTV-Oost in Gramsbergen op zondag 22 maart kan worden nagelezen. Klik hier. Of worden bekeken. Klik hier. 

Wilsum. In Wilsum is het initiatief 'Hulp in Wilsum' ontstaan. De beide kerken (hervormd en gereformeerd) werken samen met Dorpsbelangen. Mensen helpen elkaar. In één straat zijn er tulpen rondgebracht bij de oudere alleenstaanden. Men is 'kerk voor het dorp'. 

Dronten. De jeugdwerker in Dronten heeft zondagochtend Twitch Twix georganiseerd. Een online spel. Het was uitproberen, zo zegt men, maar het ging echt goed. Als je googelt op 'Twitch Twix' kom je meer tegen. 

Kampen. Omdat er nogal wat vragen over rouw binnenkomen, heb ik een begrafenisondernemer gebeld met de vraag: 'Hoe doen jullie dat in de Hanzestad?' Het antwoord: Als er sprake is van corona proberen we het gesprek telefonisch of digitaal te voeren. De RIVM zegt niet meer dan 30 mensen bij de plechtigheid. Dat is eigenlijk nog heel veel. Ik weet dat in IJsselmuiden een kerk stoelen heeft weggehaald, zodat je per definitie anderhalf, twee meter bij elkaar vandaan zit. Nog liever hebben we dat er enkele mensen zijn. Als begrafenisondernemer gaan we niet met hele families praten, maar met één of twee mensen. Ons zorgteam gaat beschermd met handschoenen, mondkapjes en wat ik noem een overall naar de overledene en werkt zonder de familie erbij. Op de begraafplaats ook nemen we strikt anderhalf, twee meter in acht. 

Deze update is van maandag 23 maart 18.00 uur

Kampen. Er kwam een vraag vanuit een situatie dat de eigen predikant een kwetsbare gezondheid heeft. Ik heb op persoonlijke titel geadviseerd als predikant uit de frontlinie te worden gehaald als het gaat om rouwbegeleiding en rouwdienst in een corona-context. Als de kerkenraad daarin een beleidslijn neerlegt, houdt het de predikant wat uit de gevarenzone. 

Noordoostpolder. Een bericht van overlijden. En de familie in quarantaine. Het pastoraat krijgt voorzichtig digitaal vorm. En de rouwplechtigheid houdt zich aan het protocol van de RIVM. Voor een protocol: klik hier. 

Utrecht. Veel vragen die nu binnenkomen op classicaal niveau gaan over het pastoraat. Hoe ver ga je daarin? De landelijke kerk heeft een aantal opties op rij gezet van wat nog wel kan: telefoon, wandeling, kaart, chat, skype, whatsapp, telefooncirkel, pastoraal moment in een kerkgebouw, brief. Klik hier

Dalfsen/Kampen. Het moderamen van de classis vergaderde met Google Meet en stelde ook de vraag aan de orde van wat je kunt doen als pastor richting stervensbegeleiding en rouwbijeenkomst. Ten aanzien van stervensbegeleiding is het moderamen zeer terughoudend: geen fysiek contact bij corona, c.q. risico's van besmetting. Je zit er niet alleen voor de stervende; je hebt ook een verantwoordelijkheid naar mensen die je daarna weer ontmoet. Dus volsta met skype, video etc. 

Dalfsen/Kampen. Het moderamen is verder van mening dat de kerkenraad in dezen een verantwoordelijkheid heeft. Het helpt de predikant als er een kerkenraadsbesluit is, dat de pastor niet fysiek aanwezig is bij een corona-patiënt. Dat voorkomt dat de pastor zelf adhoc afwegingen moet maken en moet gaan verdedigen. 

Dalfsen/Kampen. Als er rouwgesprekken moeten worden gehouden adviseert het moderamen de pastores om mensen naar een kerkelijk centrum te laten komen. Daar heb je vaak meer ruimte en kan je makkelijker de anderhalve meter in acht nemen dan in allerlei huiskamersituaties. 

Dalfsen/Kampen. De ervaringen van moderamenleden met kerkdienstgemist zijn positief. De ervaringen die uit de classis komen met kerkomroep zijn minder goed, vooral op prime-time is het lastig. In Hellendoorn heeft men de dienst in kleine kring te voren opgenomen en ook via een YouTube-kanaal beschikbaar gesteld om die kwetsbaarheid weer wat op te vangen. 

Dalfsen/Kampen. Abonnees van kerkdienstgemist kunnen ook de statistiek bekijken. De indruk bestaat dat de dienst goed bekeken wordt. 

Diepenveen. De gemeenteleden van de Dorpskerk in Diepenveen kregen het advies om de online diensten van de Lebuinus te volgen. Dat kan ook online: https://www.deventerrtv.nl/live-televisie of www.kerkdienstgemist.nl De Dorpskerk zelf blijft tot en met 19 april gesloten. Men kan wel op zondag terecht van 10.00 tot 11.00 uur als privépersoon in de kerk. En de klokken worden iedere woensdag geluid van 19.00 tot 19.05 uur als solidariteit met mensen in een isolement. 

Amersfoort/De Bilt. Gert Landman, emeritus in De Bilt en bekend van het meest populaire lied uit het nieuwe liedboek - lied 416 ('Ga met God en Hij zal met je zijn'), heeft in het kader van de coronacrisis bij Lied 1003 een aantal coupletten geschreven. Eén van de coupletten luidt: Veel in ons leven valt stil. / Doorgaan en ’s nachts liggen malen: / kan ik nog alles betalen? / Veel in ons leven valt stil. Klik hier.

Wijhe. Er zijn drie tijdstippen door de week dat je een kaarsje kunt opsteken in de kerk. 

Deze update is van maandag 23 maart 0.00 uur 

Gramsbergen. RTV-Oost heeft op 22 maart een kerkdienst uitgezonden vanuit Gramsbergen. Ds. Henriëtte Kauffmann ging voor samen met priester Samoil Dogan van de Syrisch-Orthodoxe Kerk. Samoil Dogan heeft onder meer de tekst uitgesproken van het Onze Vader in het Aramees, de taal die Jezus ooit sprak. Klik hier.

Biddinghuizen. Omroep-Flevoland heeft op 22 maart een kerkdienst uitgezonden vanuit Biddinghuizen. Een bijzondere dienst met een doopplechtigheid. Natuurlijk goed doorgesproken op hygiëne. Klik hier. 

Deventer. Normaal kijken er zo'n 50.000 mensen naar het platform Kerkdienstgemist.nl; maar op zondag 15 maart waren dat er 165.000 en naar verwachting waren het er op zondag 22 maart nog veel meer. Dat heeft directeur Klaas Jan Wierenga tegen de NOS gezegd. Er zijn zo'n 1500 kerken van alle denominaties online te volgen. De kerken betalen voor het uitzenden van hun kerkdiensten. Het idee van het streamen ontstond in 2004, toen iemand in een verzorgingstehuis in Deventer niet naar de kerk kon. 

Raalte. In Raalte is de protestantse kerk geopend op woensdagochtend. Mensen die boodschappen doen, kunnen dan een kaarsje aansteken. 

Raalte. Omroep Salland1 heeft vanaf 22 maart de uitdaging op zich genomen om een registratie te verzorgen van een kerkdienst in de regio. De eerste keer was er een registratie vanuit de Plaskerk. Klik hier.

Ommen. In Ommen schrijven de predikanten om de beurt een bemoediging op de website voor de gemeenteleden. Klik hier.

Enschede. De protestantse gemeente Enschede schrijft onder meer over de uitvaarten in de Ontmoetingskerk. ER kunnen maximaal 30 personen aanwezig zijn; er wordt geen ontmoetingsbijeenkomst georganiseerd; men houdt voldoende afstand onderling; er wordt gewezen op de mogelijkheid later een uitgebreidere herdenkingsdienst te hebben. 

IJsselmuiden. De gereformeerde kerk De Bron in IJsselmuiden heeft een emmer met tulpen voor het gebouw neergezet. Ieder mocht er 1 of 2 bollen uitpakken en thuis in de tuin zetten of bij iemand voor de deur leggen die er niet uit kan. Een teken van onderlinge verbondenheid. 

IJsselmuiden. De hervormde gemeente De Hoeksteen in IJsselmuiden heeft een grote poster op de deur, met daar informatie over de coronacrisis en in grote letters en cijfers de tekst 'Bel 038-4569700 voor een praatje of hulp. Wij staan in verbinding met de vele fantastische bewonersinitiatieven van de Gemeente Kampen'. 

Nijverdal. Vanaf heden plaatst de protestantse gemeente Nijverdal de diensten na afloop ook op het YouTube kanaal van de protestantse gemeente, wat onlangs is geopend. De eerste dienst die daar belandt is van zondag 22 maart, het ging natuurlijk over de coronacrisis en over het bombardement op Nijverdal, precies 75 jaar geleden. 

Kampen. In tijden van corona groeit de digitale communicatie, merkt men ook op de facebookpagina van de Westerkerk in Kampen. In één week tijd groeide het aantal volgers van 250 naar 400. 

Deze update is van zaterdag 21 maart 12.00 uur

Deventer. De 'Geef je kerk een gezicht actie' van de protestantse kerk in Deventer loopt als een tierelier. Gemeenteleden sturen massaal selfies en foto's die de kerkleden daarna op de lege stoelen zetten. Het idee komt oorspronkelijk van een Italiaanse priester. Klik hier voor de facebookpagina van Deventer. 

Nieuwleusen.  Ds. Bart Trouwborst stuurde desgevraagd zijn meditatie op over het begin van de plagen in Egypte, een overweging bij Exodus 7, aansluitend bij zondag laetare. Klik hier.

Deventer/Kampen. Enkele collegae waren zo vriendelijk gebeden te sturen die ze in deze tijd hun gemeenteleden aanbieden. Voor inspiratie: klik hier. 

Emmeloord. Emmeloord is één van de gemeenten waarin men nu met een livestream gaat werken. Zondagmorgen 22 maart wordt er via internet om 9.30 uur een kerkdienst vanuit de Nieuw Jeruzalem Kerk uitgezonden. Ds. Hedy Cappon gaat voor in deze dienst en Dedicated to God verzorgt de muziek. Klik hier. 

 

Gramsbergen. De dienst van RTV-Oost komt zondagochtend vanuit de protestantse gemeente Gramsbergen. Aanvankelijk zouden de voorgangers zijn priester Samoil Dogan van de Syrisch-Orthodoxe Kerk en ds. Hetty Boersma van de plaatselijke gemeente. Maar Hetty is ziek (griep, naar verwachting geen corona). Haar collega ds. Henriëtte Kauffmann-Schaap neemt het over. 

Biddinghuizen. De dienst van Omroep-Flevoland komt zondagochtend vanuit de protestantse gemeente Biddinghuizen. Op twitter kondigde ik trots aan 'Omroep Flevoland en RTV-Oost zenden beiden zondagochtend een kerkdienst uit vanuit de provincie. Beide hebben een vrouwelijke dominee die voorgaat'. Iemand vroeg: 'Fijn, maar wanneer het twee mannen waren, had je het dan ook gezegd?' Het was een reactie van Jolanda Aantjes, pastor in Eerbeek. Op een bepaalde manier heeft ze gelijk. Maar ik zit op een ander level. Ik heb niet meer gereageerd op social media, omdat ik te veel woorden nodig heb. Realiteit is, dat onze kerk in de bredere ambtelijke vergaderingen onevenwichtig veel mannen heeft (ik ben er zelf natuurlijk één van en in onze classis zijn er op 30 leden slechts 3 vrouwen). Het voelt goed om dan tenminste bij dit soort zaken wat je direct kunt sturen als publiek gezicht meer balans in gender hebt. Dat zou ik op social media willen aanvullen. 

Kampen/Utrecht. Maandag 23 maart vergadert in Utrecht het crisisteam van de landelijke kerk. Via Google Meet vergadert ook het moderamen van de classis Overijssel-Flevoland. Als er mensen met vragen zijn om te bespreken kunnen die worden toegezonden naar k.vanderkamp@protestantsekerk.nl Alle vragen die voor maandag 11.00 uur binnen zijn, worden meegenomen de vergadering in. 

Deze update is van vrijdag 20 maart 17.00 uur

Emmeloord. Corona roept mooie dingen in mensen wakker. In Emmeloord, waar sinds kort één geïntegreerde protestantse kerkenraad is, heeft men de handen in één geslagen en een brief bij alle ouderen in de wijk bezorgd met aanbod voor hulp.

Enschede. De conferentie Kerkmuziek die van 13-15 mei in Enschede zou worden gehouden, is verplaatst naar 25-27 november 2020. Klik hier. 

Kampen. Een brief per mail verstuurd naar alle predikanten en kerkelijke werkers in Overijssel en Flevoland ter bemoediging. De titel 'een vitaal beroep' brengt een collega in de pennen die vraagt wat de bron daarvan is. Even later belt ook het dagblad Trouw. Men heeft er iets van vernomen. Voor de duidelijkheid: de bron is de dienstenorganisatie; woensdag hebben Jurjen de Groot en René de Reuver met minister Grappenhaus gesproken, hij is verantwoordelijk voor de overheidscontacten met de kerkgenootschappen. 

Hellendoorn. Twee pastores uit de zorg hebben de liturgie gestuurd voor een huiskamerviering in de zorg. Wellicht inspireert het mensen in de eigen situatie. In ieder geval helpt het de brug slechten tussen zorg en kerkelijke gemeente. Klik hier.


Deze update is van vrijdag 20 maart 12.00 uur

Almere. Diverse wijkteams en kerken werken mee aan het initiatief Coronamaatjes in Almere. Daarin bieden mensen diensten aan om voor anderen boodschappen te doen of klussen uit te voeren. Mensen kunnen ook telefoonmaatje zijn, elkaar dagelijks bellen of samen Wordfeut spelen. Al meer dan duizend mensen zijn lid geworden van de groep. 

Almere. De rooms-katholieke parochie van Almere heeft alle diensten stilgelegd tot en met Pasen. De bisschoppen gaan dus al een week verder dan de PKN. Ook het feestelijke palmpasen zal geruisloos voorbij gaan. Men heeft de traditionele optocht naar de tehuizen geannuleerd. 

Zwolle. Wat doe je als iemand in een hospice pastorale zorg vraagt bij het levenseinde en er is sprake van het coronavirus in de omgeving? In ieder geval bel je de GGD in de regio over wat je moet doen en wat je moet laten. Een predikant die dat deed, merkte wel dat GGD moeilijk te bereiken is en redelijk algemeen bleef (enerzijds/anderzijds) in het advies. 

Urk. Op Urk hebben de christelijk-gereformeerde predikanten - we maken een oecumenisch stapje richting de G-kerken - de gewoonte bij een sterfgeval om beurten de familie 's ochtends te bezoeken. Ouderlingen sluiten om de beurt 's avonds de dag af. Nu gaan er maximaal drie in plaats van tien personen op bezoek. 

Ootmarsum. De diaconie van Ootmarsum, waar helaas al één dodelijk slachtoffer is gevallen, laat weten via de streekwebsite In&Om Ootmarsum dat mensen die in de problemen komen, bijvoorbeeld doordat de voedselbank geen pakketten aflevert, zich bij de diaconie mogen melden.

Heino. In Heino heeft de kerkenraad nagedacht over de stille week. Men brengt een stille-week-pakket uit. Dat kunnen mensen bij de kerk aanvragen en dat wordt dan bij hen thuis gebracht. In het pakket onder meer roestvrijstalen bekertjes en wijn en matses. Men beoogt het gevoel van verbondenheid te laten toenemen door in alle huiskamers een zelfde beker en matse te gebruiken en dat in beeld te brengen. In het  pakket ook iets van een kaarsje om aan te steken als de paaskaars wordt binnen gedragen. En een bloembol als teken van hoop. En natuurlijk een tekst. 

Dalfsen. Burgemeester Erica van Lente heeft in de gemeente Dalfsen uit eigen initiatief alle predikanten gebeld en haar betrokkenheid uitgesproken met de ontwikkelingen in de kerk. 

Barneveld. Classispredikant ds. Wilbert van Iperen van de Veluwe heeft de burgemeesters in zijn regio een brief geschreven met informatie over de situatie in de kerk. Daarin citeert hij een fragment van een gebed: “Wij bidden U voor de ouderen
en de mensen met een kwetsbare gezondheid / om aandacht en goede zorg. / Wilt U allen die werken in de gezondheidszorg
en het openbaar bestuur nabij zijn en hen kracht en moed geven in deze spannende tijd”.

Utrecht. De dienstenorganisatie ontwikkelde twee kliederkerkprogramma's voor thuis. Over de storm op het meer. En voor palmpasen. Klik hier. 


Kampen/Heino. Inspiratie opdoen voor een meditatie in eigen kring? Er is een meditatie van ds. Hans van Solkema beschikbaar over de tocht door de woestijn (Massa en Meriba - klik hier) en een nieuwe meditatie over een episode uit Davids leven van mij (klik hier).  

Deze update is van donderdag 19 maart 15.00 uur

* Dordrecht. De Vereniging van Kerkrentmeesterlijk Beheer in de PKN laat in de nieuwsbrief weten dat werktijdverkorting voor kosters en ander personeel niet aan de orde is. De regering heeft de tijdelijke noodmaatregel overbrugging werkbehoud (NOW) niet gekoppeld aan 'werk', maar aan 'omzet' en dat betekent dat kerken al gauw buiten beeld zijn. Mensen die reageerden op twitter wezen er op dat zo'n verhaal voor een koster-beheerder anders kan liggen.

* Dordrecht. Waarschijnlijk dat de meeste mensen het wel aanvoelen, maar voor de duidelijkheid: Als een gastprediker wordt afgezegd vanwege het coronavirus is men niet verplicht enige vergoeding te geven, tenzij men een contract heeft opgesteld (wat nooit het geval zal zijn, vermoed ik). De formele regels van een freelancer gelden: geen prestatie, geen honorering. Dat legt de VKB (Vereniging van Kerkrentmeesterlijk Beheer) uit in de nieuwsbrief. 

* Kampen. Als classispredikant heb ik een vlog ingesproken voor collegae, vooruitblikkend op Pasen. Zien? Klik hier

* Kampen. In een digitaal overleg van classispredikanten (Google - Meet) vertelde een collega over het beroepingswerk. In één situatie moest men stemmen en is dat digitaal gebeurd. In een andere situatie moest er sprake zijn van een verbintenis en is dat in zeer kleine kring gebeurd en zal de intrededienst later zijn. Voorkomen moet worden dat je door de kerkelijke wetgeving buiten de wet komt te staan. Een andere collega wees vervolgens op artikel XIX van de kerkorde: 'Indien en voor zover buitengewone omstandigheden van land en volk het normaal functioneren van het leven van de kerk onmogelijk maken, treffen de daarvoor in aanmerking komende lichamen van de kerk of hun leden de door de omstandigheden geboden, van de orde van de kerk afwijkende maatregelen. 

* Kampen. Hoeveel steun heb je aan de werkgemeenschap? Met die vraag belde ik enkele leidende collegae van de werkgemeenschappen. Het beeld wisselt. Soms is er weinig contact. Soms ook zoekt men elkaar digitaal of anderszins op rond een gezamenlijke vraag. In de regio Kampen was er een aanbod om een werkgemeenschap bijeen te laten komen als gebedsgroep; uiteindelijk heeft men daar om hygiënische redenen vanaf gezien. 

* Heino. In de protestantse kerk van Heino heeft men iedere ochtend een telefonisch spreekuur ingesteld. Heino heeft ook een beperkte opening van de kerk en daar bijzondere hygiënische maatregelen voor getroffen. 

* Hellendoorn. In Hellendoorn heeft men het zomerse middaggebed op de woensdagen weer digitaal ingesteld, vanaf 12.00 uur. 

* Enter. Ds. Floris den Oudsten van de gereformeerde kerk vertelde dat men ter plaatse kindertekeningen inzamelt en die als groet bij ouderen in een verzorgingstehuis laat bezorgen. Floris deed desgevraagd een paar suggesties voor de invulling met Pasen. Hij noemde als mogelijkheden: van kippengaas een kruis maken, in een tuin zetten, en mensen daar bloemen laten insteken; een inloop-avondmaal, waarbij mensen individueel avondmaal kunnen gebruiken en 's avonds kan er een besloten vesper zijn op kerktelevisie ter afsluiting. 

* Utrecht. De dienstenorganisatie heeft een overleg bijgewoond van de scriba met de overheid. Daarin kwam onder meer naar voren dat de geestelijke verzorgers tot de groep van vitale beroepen horen. Dat geldt iedereen in de zorg. Dus ook de geestelijke zorg. Dat kan belangrijk zijn bij voorbeeld bij een lock down (afsluiting) van een tehuis. Vitale beroepen hebben dan toegang. 

Deze update is van woensdag 18 maart 16.00 uur

* Almere. Ds. Rianne Veenstra is te horen op Omroep Flevoland radio om 17.40 uur en woensdagavond is er een televisieopname van het klokluiden bij de Drieklank in Almere. Met het luiden van de klok drukt men solidariteit uit met mensen in de zorg en anderen die in de voorste linie staan om corona te bestrijden. 

* Biddinghuizen. In Biddinghuizen luidt men ook op drie achtereenvolgende woensdagen van 19.00 tot 19.15 uur de 'klokken van hoop en troost'. Het initiatief wordt gedragen door de protestantse gemeente, de rooms-katholieke geloofsgemeenschap, de evangelische gemeente en de mimar sinan moskee. 

* Gramsbergen. Ds. Hetty Boersma gaat voor in de dienst op 22 maart die RTV-Oost in de Boomhofkerk in Gramsbergen opneemt. Priester Samoil Dogan van de Syrisch-Orthodoxe Kerk werkt als liturg aan de viering mee. De viering is zondagochtend 22 maart op RTV-Oost te zien. 

* Biddinghuizen. Ds. Margriet van de Bunt gaat voor in de dienst op 22 maart die Omroep Flevoland in de protestantse kerk van Biddinghuizen opneemt. Het is een viering in zeer kleine kring waar ook de doop wordt bediend. 

Deze update is van woensdag 18 maart 11.00 uur

* Hengelo. RTV-Oost heeft laten weten ook zondag 22 maart een kerkdienst live 's ochtends te zullen uitzenden. Ik heb diverse mogelijkheden voor de komende zondagen geïnventariseerd. Geprobeerd wordt de diensten een oecumenisch karakter te geven. Priester Samuel Dogan van de Syrisch-Orthodoxe Kerk heeft toegezegd te zullen meewerken aan de dienst. 

* Lelystad. Omroep Flevoland heeft laten weten ook zondag 22 maart een kerkdienst live 's ochtends te zullen uitzenden. Ik heb diverse mogelijkheden voor de komende zondagen geïnventariseerd en rekening gehouden met spreiding over verschillende kerken conform de gevormde kring van Kerken Flevoland eerder in 2019. 

* Ootmarsum. De protestantse kerk van Ootmarsum is open op donderdagochtenden tussen 9.30 uur – 11.00 uur in de consistorie links van de kerk. Ook op zondagochtend is de kerk om 10.00 uur geopend, de openstelling vindt plaats binnen de strikte hygiëne-discipline. 

* Emmeloord. Jan Boer uit Putten heeft een initiatief genomen om de kerken in de Noordoostpolder iedere zondag een gezamenlijke dienst te laten uitzenden uit een van de polderdorpen. Emmeloord heeft al aangegeven mee te willen werken aan een eerste uitzending op 22 maart. 

* Raalte. De protestantse gemeente Raalte heeft woensdagochtend de Plaskerk open voor individuele bezoekers. Met het motto 'vertrouw op God en was je handen' heeft men een persbericht doen uitgaan. 

* Tollebeek. De protestantse gemeente heeft een gemeentereis naar Israël moeten annuleren. Er zouden meer dan dertig mensen vertrekken op 29 maart en 6 april zouden ze terugkeren. 

* Utrecht. De dienstenorganisatie wijst op de mogelijkheid om mensen te helpen die praktische hulp kunnen gebruiken. Klik hier.  'Hoe meer diaconieën aansluiten, hoe mooier het is', aldus Marjolein Willemsen, hoofd van kerk en werk. Het telefoonnummer dat hierbij hoort is: 0800 1322. 

* Dorp A. Een kippevelmoment dat ds. Wim Beekman, classisdominee in Fryslan doorgaf: In dorp A. was vandaag een uitvaart in besloten kring, en het halve dorp is langs de kant van de weg gaan staan terwijl de rouwstoet in stilte tussen de dorpelingen doorging. 

* Zwartsluis. Ds. Adri Bloemendaal uit Zwartsluis stuurde een gebed door van ds. Johan Visser uit Amsterdam: 

Eeuwige God,

Nu ons leven is stilgevallen,
een virus zand in de machine heeft gestrooid,
een crisis de normale gang van zaken verstoord,
keren we ons tot U en bidden:

 

in onze angst en onzekerheid, om vertrouwen,
in onze overlevingsdrang, om oog voor elkaar,
in ons zoeken naar veiligheid, om overgave,
in onze onmacht en kwetsbaarheid, om vrede.

Wij bidden U, barmhartige Vader, voor hen die ziek zijn
om bescherming, genezing en goede zorg.
Wij bidden U, voor hen die sterven
om uw genade en nabijheid.
Wij bidden U, voor hen die zorgen,
artsen, verpleegkundigen, verzorgenden,
om moed, kracht, volharding en zegen.
Wij bidden U, voor hen die besturen
om wijsheid, daadkracht en zegen.

Wij bidden U, heilige God, ook om de moed en openheid
om in deze crisis ons te laten storen en uw stem te horen
om in het stilgevallen leven tot inkeer en inzicht te komen
om oog te krijgen voor het lijden en onrecht in de wereld
om te beseffen wie we zijn en waar het op aan komt.

Bewaar ons, genadige Vader, in en door deze crisis heen,
en maak met ons een nieuw begin,
in de Naam van Jezus,
die ons uw oersterke liefde heeft geschonken —
door crisis, lijden en dood heen.
Amen


Deze update is van dinsdag 17 maart 9.00 uur

* Utrecht. De landelijke kerk heeft woensdag 18 maart weer overleg met de overheid. Het laatste contact heeft tot enkele aanvullingen geleid voor de richtlijnen (zie hieronder de update van 16 maart). 

* Tip. Een lid van het breed-moderamen van de classis formuleerde de tip: Onderneem als kerkelijke gemeente actie om gemis aan collectegelden op te vangen. Je kunt denken aan het duidelijk zichtbaar maken op de website van hoe men een bijdrage kan geven als er geen collectezak door de kerk gaat en aan een tekstje in een kerkblad. 

* Zeewolde. Ds. Elsbeth Gruteke en ds. Lex Boot uit Zeewolde berichten op social media dat ze via internet muziek, bijbellezingen, gebed en gesprek gaan verzorgen. 

* Almelo. De Grote Kerk van Almelo bericht dat Kerk Open (inclusief Stiltecentrum en expositie) de deuren moet sluiten. Vorige week was er nog de hoop dat de kerk open kon blijven. 

* lokale gemeente. Een concrete gemeente laat onderzoeken of er werktijdverkorting kan worden aangevraagd voor kerkelijk personeel, met uitzondering van de werktijd van de predikant.

* Den Haag. De ChristenUnie heeft als één van de organisatoren bij monde van Segers voor televisie opgeroepen tot een nationaal gebed op woensdag 18 maart. Informatie: klik hier. 

* Nieuwleusen. De Meppeler Courant heeft de inzet van de kerken in Nieuwleusen opgepakt. Een initiatief om het medisch personeel een hart onder de riem te steken. Klik hier.

* Deventer. De Lebuïnuskerk in Deventer houdt wekelijks op woensdag een avondgebed van 20.45 uur tot 21.00 uur. 

* Kampen. PKN Open-Hof houdt op woensdag 18 maart een vesper. Gezien het aantal bezoekers kan je dan een stoel vrij houden tussen mensen, zo zegt men op de website. Kerkdiensten in algemene zin zijn geannuleerd. Een gemeenteavond waarop een beroepen predikant zou worden gepresenteerd op 17 maart is geannuleerd. 

* Genemuiden. ‘Bizar en bijzonder’. Zo typeert ds. Imko Postma van de gereformeerde kerk van Genemuiden de dienst die hij zondag hield zonder kerkgangers. Er waren alleen enkele mensen van de techniek en een koster aanwezig. Postma sprak over de dienst voor Zwartewater FM. De locale zender maakt elke week van 19.00 tot 20.00 uur een speciaal programma over de crisis.



Deze update is van maandag 16 maart 15.15 uur
(gebaseerd op tekst van de PKN van 16 maart 12.00 uur)


De landelijke kerk is met een aanvullende tekst gekomen als richtlijn vanuit de landelijke kerk. Het is aan plaatselijke kerkenraden om zelf lokaal conclusies te trekken. Punten uit de landelijke richtlijn zijn: 
* Het moderamen raadt bijeenkomsten met meer dan 100 mensen af. Alleen als men meer dan 1,5 meter van elkaar zit kan er een samenkomst zijn; en men moet niet verspreid over meer zalen de 100 te boven gaan.

* Omdat het RIVM adviseert geen handen te schudden, kan de gebruikelijke liturgische handdruk tussen predikant en ouderling van dienst vervangen worden door een knik met het hoofd of een hand op het hart. 

* Eerdere adviezen over het avondmaal zijn komen te vervallen, omdat het in de huidige situatie niet verstandig is om - met grote groepen mensen - avondmaal te vieren. 

* De uitvaartbranche adviseert om plechtigheden in uitvaartcentra, crematoria en begraafplaatsen alleen te laten bijwonen door familieleden in de eerste graad en aanverwanten (ouders, kinderen, ouders van partner en partners van kinderen).
* Mocht u een uitvaart moeten leiden van iemand die is overleden aan het coronavirus, dan zult u allereerst contact moeten leggen met de GGD van uw regio om te overleggen hoe hier mee om te gaan. Eventueel kunt u later - als de coronacrisis voorbij is - een herdenkingsdienst organiseren voor iedereen die bij de uitvaart had willen zijn.
Sommige gemeenten kiezen er voor om het kerkgebouw open te stellen voor gebed of het branden van een kaarsje. Zolang de richtlijnen van de RIVM gevolgd worden - bijv. anderhalve meter afstand van elkaar houden - is dit geen probleem.
Als de pastorant of uzelf last heeft van een neusverkoudheid, hoesten, keelpijn of koorts, moet u sociaal contact vermijden. In andere gevallen zou pastoraal bezoek mogelijk moeten zijn, mits men zich houdt aan de voorschriften van het RIVM (zoals het houden van minimaal anderhalve meter afstand). Toch is het goed voorstelbaar om voorlopige alle pastorale contacten telefonisch of via e-mail te onderhouden.
In alle gevallen raden wij u aan de informatie van de Rijksoverheid en het RIVM te lezen: www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/coronavirus-covid-19. Voor de regionale situatie kunt u de site van de GGD in uw regio bekijken: www.ggd.nl. Voor de uitvoerige PKN-richtlijn: klik hier. 


Deze update is van maandag 16 maart 14.00 uur


Groningen. Bericht van Marco van de Wetering dat de kerkenbeurs van 20 en 21 maart wordt verschoven; mogelijk dat de nieuwe data worden 5 en 6 juni. 

Windesheim, Lelystad: Gemeenteavonden die uitstonden in de tweede helft van maart zijn geannuleerd in onder meer Windesheim en Lelystad. 

Utrecht. Het landelijk college voor de behandeling van bezwaren en geschillen heeft laten weten zittingen te annuleren.

Deze update is van maandag 16 maart 12.00 uur

Utrecht. De landelijke kerk vergadert maandag (Managementteam/directie/crisisteam) over zaken als kerkdiensten, begrafenissen en bezoekwerk aan zieken. Verwacht wordt dat daaruit verdere mededelingen komen.

Vroomshoop. De bijeenkomst van de classis op 16 maart in Vroomshoop over samenwerking is afgelast. Aanleiding zijn verzoeken van deelnemers om uitstel en de persconferentie van de overheid waarin de maatregelen worden aangeschroefd. 

Heino.
De kerkdienst van de classis in Heino uitgezonden op 15 maart door RTV-Oost is beschikbaar. Klik hier. 

Urk. Omroep Flevoland heeft een dienst vanaf Urk uitgezonden op 15 maart. Klik hier. 

Rijssen. Ds. Paul Blom is zondag 15 maart bevestigd als predikant van wijk 1 in de hervormde gemeente Rijssen. Er mochten alleen genodigden naar binnen en kerkenraadsleden van wijk 1 zonder hun echtgenotes. Alles was aangepast om binnen de richtlijnen van de landelijke overheid geen risico's te lopen met het coronavirus. Het Nederlands Dagblad schreef over de dienst. De foto hier onder is van het publieke deel van internet en staat op naam van Carel Schutte, genomen in Rijssen). 

Enschede.
De kerkenraad van Enschede beslist later of de kennismaking met één kerkenraad op 4 april in Enschede doorgaat. Er zijn diverse kerkenraden die zich hebben gemeld, zoals Oldenzaal, Almelo, Hengelo en Huizen.  

Goor.
 Goor is een van de plaatsen waar men het kerkgebouw openstelt voor individueel bezoek. Standaard van 10 tot 11.30 uur. Dinsdags is er ook een avondgebed. 

Nieuwleusen.
 Ds. Bart Trouwborst wijdt een regelmatige column aan corona. Zie www.barttrouwborst.nl 

Zwolle. De open kring (Stadshagen) is een voorbeeld van een kerkdienst op 15 maart met een live-stream-uitzending van vijftien mensen. Zie hier.

Utrecht
. De kleine synode in Utrecht van vrijdag 20 maart gaat niet door. 

Almelo/Enschede/Tubbergen.
Er is ook ander nieuws. Zo maakten onder meer het Algemeen Dagblad en TC Tubantia bekend dat de Grote Kerk in Almelo is genomineerd voor de titel 'meest-gastvrije kerk van Oost-Nederland'. Ook de protestantse kerken van Tubbergen en Enschede zijn genomineerd. En de rooms-katholieke kerk van Ootmarsum. Vier Twentse kerken dus. Niet vermeld maar ook genomineerd is de Lebuïnuskerk uit Deventer. De andere vijf nominaties komen uit Gelderland. 

Voor de officiële richtlijnen, waardoor de kerkgebouwen 's zondag gesloten bleven: klik hier. 
Voor de eerste kerkdienst in bescheiden formaat van RTV-Oost: klik hier. 

Foto onder: Ds. Hans van Solkema wordt geïnterviewd door RTV-Oost over de coronacrisis in de kerk van Heino.