Vrouwen als bisschop

De Protestantse Kerk in Nederland kent geen bisschoppen en heeft voor het werk in een regio bewust de benaming ‘classispredikant’ gekozen. Er zijn elf classispredikanten, van wie 2 vrouwen. Andere kerken in Nederland kennen wel bisschoppen: de Rooms-Katholieke Kerk, de Orthodoxe Kerken, de Evangelische Broedergemeente, de Oud-Katholieke Kerk. In deze kerken zijn op dit moment alleen maar mannen die het ambt uitoefenen. In andere landen ziet het spectrum er anders uit. Tijdens mijn laatste deelname als algemeen-secretaris van de Raad van Kerken bezocht ik het Centraal-Comité van de Wereldraad. Toen ik de deelnemerslijst zag viel het me op dat er enkele kerken zijn met vrouwelijke bisschoppen. Ik besloot ze in de wandelgangen aan te spreken en maakte onderstaande verkenning.


Werken vrouwen anders dan mannen als ze bisschop zijn? We legden de vraag voor aan vijf vrouwen die lid zijn van het Centraal Comité van de Wereldraad. Op de lijst met 115 namen staan 15 namen van bisschoppen, 5 van hen zijn vrouw. Ze komen uit de Verenigde Staten en West-Europa. Ze zijn luthers of verenigd methodist. Alle vrouwen lopen al lang mee in het kerkelijke wereldje. Ze hebben een aanstelling voor onbepaalde tijd.

Alle vrouwen zijn voorzichtig met onderscheidende kenmerken te noemen tussen mannen en vrouwen. Dat is ook lastig te meten. Want is een aanpak nu specifiek vrouwelijk of past het nu eenmaal beter bij jouw persoon? Als er verschil is, dan kan je zeggen, dat nagenoeg alle vrouwen kiezen voor verbinding, samenwerking en een niet-hiërarchische benadering.

Sofie Petersen werkt voor de lutherse kerk op Groenland. Ze vertegenwoordigt een eskimo-minderheid. Ze is bisschop sinds 1995. Ze moet enorm veel reizen op het grote eiland. De verbindingen zijn slecht, en om de 78 kerken te bezoeken moet ze soms met de boot, soms met de auto, soms met vervoer door de lucht. Groenland heeft een tekort aan predikanten. Dat maakt de situatie lastig. Ze ziet geen wezenlijke verschillen tussen haar aanpak en die van haar collegae in Denemarken, die ze drie keer per jaar ontmoet. Haar devies: ‘Wees jezelf in het werk. Maak jezelf niet groter dan je bent. Wees eerlijk. Doe je niet anders voor dan je bent’.

Sally Dyck is bisschop van de United Methodist Church in de Verenigde Staten. Ze besteedt veel tijd aan het organiseren van de jaarlijkse conferentie voor de kerken. Ze vervult ook de nodige internationale taken. Ze is in 2004 gekozen in Minnesota als bisschop. Ze wil bisschop zijn van de ‘nones’, de personen die ‘none’ zeggen, als ze gevraagd worden naar hun religieuze voorkeur. Ze begint iedere dag met gebed, bijbelstudie en 3 tot 6 mijl hardlopen. Of er verschil is tussen mannen en vrouwen in het ambt? Misschien dat vrouwen meer op samenwerking uit zijn, meer relationeel, minder hiërarchisch, meer in samenspraak, zo zegt ze. Op de opmerking dat er vermoedelijk vijf vrouwelijke bisschoppen zijn in de Wereldraad, maar dat het niet zeker is, omdat mogelijk niet iedereen de titels opgeeft, reageert ze lachend: ‘Vrouwen wel, die hebben er hard voor moeten werken om bisschop te worden’. Ze herinnert zich de eerste keer dat ze met een boordje binnenkwam. Iedereen wilde met haar op de foto, omdat het toen nog zo bijzonder was.

Petra Bosse-Huber is bisschop van de lutherse kerk in Duitsland. Ze dient geen lokale kerken, maar is aangesteld voor de gemeenten in het buitenland; daar zijn 120 Duitstalige gemeenten te vinden van Shanghai tot New York; een functie die eerder werd ingenomen door bisschop Held en bisschop Schindehütte. Ze voelt zich volledig geaccepteerd in haar verantwoordelijkheid. Tijdens de procedure werd ze overigens wel extra bevraagd op de mogelijke consequenties die het vrouwzijn met zich mee zou kunnen brengen. De Duitse kerk had daarin zorg, nadat Kässmann het nodige had meegemaakt. Petra Bosse bekleedt de functie sinds 2013 en de aanstelling geldt voor onbeperkte tijd. Bosse is voorzichtig als het gaat over verschil tussen man en vrouw. Je verwart vrouwzijn maar zo met persoonlijke eigenschappen. In ieder geval vindt zij het belangrijk om samen op te trekken met de eigen staf van veertig mensen. Ze voelt zich een radertje in een groter geheel. Ze vindt het belangrijk pluraliteit te waarderen. Voor zichzelf is het belangrijk ervaring te hebben opgedaan aan de basis, in de gemeente, omdat de plaatselijke gemeente altijd het belangrijkste referentiekader blijft voor alle werk.

Eva Brunne werkt binnen de lutherse kerk in Zweden en is sinds 2009 als bisschop verbonden aan de stad Stockholm. Ze komt er volgens wikipedia openlijk voor uit een homoseksuele achtergrond te hebben. Ze heeft haar werk in drie stukken gedeeld: het kantoor, het internationale en nationale werk en het bezoek van de plaatselijke gemeenten. Ze heeft er 56 onder haar hoede. Ze bezoekt ze in de regel zo eens per drie jaar en een keer per tien jaar echt intensief, dan blijft ze er een week. Ze ziet haar werk vooral als adviserend en probeert de eenheid tussen de gemeenten onderling te dienen. Zweden heeft inmiddels vijf vrouwelijke bisschoppen op een totaal van 14. Eva Brunne  merkt het verschil tussen mannen en vrouwen in de rol van bisschop vooral in de manier waarop de sociale media op het werk reageren. Die kunnen behoorlijk tekeer gaan tegen de vrouwelijke bisschoppen. Een enkele keer houdt de politie zelfs een extra oogje in het zeil als er een bezoek plaatsvindt, waarop onheus is gereageerd in de social media. Brunne vindt het belangrijk om in haar werk met ngo’s en andere organisaties samen te werken. Tijd in dergelijke organisaties geïnvesteerd keert zich later in versterkte mate uit.

Mary Ann Swenson is bisschop van de United Methodist Church, net als Sally Dyck. Ze legt uit dat vrouwelijke bisschoppen op een zelfde manier een prestatie leveren als mannen. Maar misschien, zo weegt ze, zit er verschil in de manier waarop juist vrouwen investeren in de relatie; al zijn er ook wel mannen die daar veel energie aan geven, corrigeert ze onmiddellijk zichzelf. Mary Ann Swenson was 26 jaar geleden één van de eerste vrouwen die bisschop werd. Nu zie je in veel meer kerken vrouwen als bisschop. Ze ziet het dienend leiderschap als essentieel. Ze gaat elke zondag in een andere kerk voor en ziet het als een belangrijke taak de kerk bij elkaar te houden.


Foto's:

Boven links: Petra Bosse-Huber
Boven rechts: Eva Brunne
Onder links: Mary Ann Swenson
Onder midden: Sofie Petersen
Onder rechts: Sally Dyck