Angst pittig thema in pastoraat

Ik vind angst een van de moeilijkste thema’s in het pastoraat. Je kan een neiging voelen opkomen om het te bezweren, maar dat helpt niet. Hoe moet je die angst bij de ander recht doen, zonder dat je je er samen in verliest?


Dat was één van de reacties in de werkgemeenschap van predikanten en pastoraal werkers uit de regio Zwolle. Een groep van zo’n kleine dertig pastores trof elkaar op dinsdag 9 oktober in Nieuwleusen. Het begon met een maaltijd, waar men onderling kennismaakte. Er volgde een middaggebed van een kwartiertje in de kerk. En daarna bezon de groep zich op het thema: Verlangen naar veiligheid en het einde van het kwaad. Het thema kwam aan de orde vanuit het boek ‘Heilige Strijd’ van Beatrice de Graaf.

Ds. Anco Tol uit Dalfsen leidde het boek van Beatrice in. De Utrechtse hoogleraar vertelt dat ze twintig jaar heeft gewacht alvorens zich uit te schrijven over de manier waarop haar persoonlijke geloof en haar professionele kennis bij elkaar komen. Ze staat bekend om haar sociologisch-historische analyses, maar er is ook zoiets als een religieuze aanvulling daarop. Beatrice de Graaf sluit aan bij de oude kerkvader Augustinus en legt uit hoe hij in zijn tijd naar veiligheid zoekt en naar een manier om het kwaad het hoofd te bieden. Ze maakt daarbij onderscheid tussen een grote strijd die in het hart van ieder mens woedt en een kleine strijd die zich afspeelt buiten jezelf.

Wellicht helpt de symboliek van een kleine en een grote strijd om het gesprek tussen mensen over hun angsten op een spiritueler niveau te brengen, zo gaven de inleiders Anco Tol en Hans van Solkema (Heino) in overweging. Om het gesprek los te maken voerden Anco Tol en Hans van Solkema een rollenspel op, waarbij de dominee tijdens een huisbezoek wordt geconfronteerd met een man die niet naar een gemeenteavond geweest is, omdat hij liever niet door het donker naar zo’n activiteit gaat. Hans van Solkema legde daarna het rollenspel stil en vroeg de pastores te kiezen uit vier opties voor een vervolg.

Vijf pastores kozen voor ‘nou dat valt toch allemaal wel mee’. Ze bagatelliseerden de angst. Vijf andere pastores kozen voor ‘zouden we niet gewoon moeten bidden’. Ze wilden het vertrouwen boven de angst stellen. Drie kozen voor de ontkenning: ‘we mogen niet iedereen over één kam scheren’. En drie kozen er voor bevestiging: ‘ik herken me wel een beetje in wat u zegt’. Liefst zeven pastores lieten zich niet verleiden tot een voorgestructureerde keus en wilden bijvoorbeeld eerst verder de angst verkennen van de pastorant.

De vragen waren een hulpmiddel om verder met elkaar in gesprek te raken over hoe je met angsten van mensen omgaat. Men waardeerde de uitgave van Beatrice de Graaf, die angst en de vraag naar het kwaad bespreekbaar maakt in een tijd dat het verlichtingsdenken en het denken over de maakbaarheid van de cultuur barsten begint te vertonen. De religie kan een positieve rol spelen in het leren omgaan met de emoties die dat oproept. Iemand vertelde dat het woord ‘vreest niet’ liefst 365 keer in de bijbel voorkomt en dat je als gelovige daaraan vertrouwen mag ontlenen. Een ander citeerde het liedboek en 1 Petrus 5: 9 over het ‘wederstaan van de duivel’. En er volgde een citaat van Buber: ‘Het kwaad heeft geen recht van bestaan’.

De werkgemeenschap maakte de afspraak om in januari weer bij elkaar te komen. Er werden ook plannen gesmeed om de ring (de oude classis Zwolle) bij elkaar te roepen, zoals de kerkorde vraagt. Ds. Jan Gerrit Zomer riep zijn collegae op te wijzen op de cursus voor nieuwe ambtsdragers die binnenkort start.

Foto's:
Boven: Hans van Solkema en Anco Tol zetten in een rollenspel het thema angst neer
Onder: Pastores uit het werkverband van Zwolle bijeen voor de lunch om twaalf uur