Foto: quiz tijdens de armoededag; a is zitten, b is staan.....


Zichtbaar voor mensen onder de armoedegrens

Kerken moeten werken aan hun zichtbaarheid. Als niet-kerkelijke heb je geen idee wat je van de kerk mag verwachten. Dat vertelde Riane Kuzee, ervaringsdeskundige voor armoede, tijdens de landelijke armoededag van KerkinActie op zaterdag 24 januari in Utrecht.

Zo’n 150 diakenen waren naar Utrecht afgereisd om zich te laten informeren over het thema ‘armoede’. Riane Kuzee, een vrouw van 63 jaar uit Bedum in Groningen, vertelde hoe ze in de armoede terecht was gekomen. Ze was destijds getrouwd geweest met een verslaafde man, die grillig gedrag vertoonde. Dat was op een bepaald moment niet meer uit te houden. Ze was vanuit Den Haag naar Groningen gegaan, ondergedoken zou je ook kunnen zeggen, ze wilde er zijn voor haar dochter en was uiteindelijk een tijdlang tot de bijstand veroordeeld.

‘Dat was geen vetpot’, vatte ze samen. Ze had in die tijd geen internet, geen verwarming, geen vervoer anders dan een fiets. Ze gebruikte lege colaflessen om die met warm water te vullen om enigszins behaaglijk te kunnen slapen. Haar dochter merkte met Sinterklaas en met de zomervakantie dat ze niet konden opboksen tegen andere gezinnen. ‘Het zou beter zijn als de juffrouw op school na de vakantie niet vroeg: ‘Waar ben je geweest?’, maar ‘Wat is het leukste dat je in de vakantie hebt gedaan?’’ vatte Riane de pijn samen die haar dochter in de sociale contacten oppikte.

Ds. Trinette Verhoeven, classispredikant in Utrecht, verzorgde een korte meditatie bij de opening. Ze ging in op het verhaal van de weduwe in Sarefat. Elia komt bij haar op bezoek en vraagt om water en om brood. Het water kan hij krijgen; met het brood ligt het ingewikkeld. Ze heeft amper nog meel en olijfolie. Elia draagt haar op brood te bakken en belooft dat er voldoende zal zijn voor haar en haar zoon als ze de profeet eerst zijn portie gunden. Zo overleven weduwe en zoon en profeet samen de hongersnood in Israël. Verhoeven prees de profeet die de vrouw in haar waarde en in haar kracht liet staan. Trinette Verhoeven vertelde verder dat ze tijdens vierjaarlijkse bezoeken als classispredikant wel eens de vraag stelt aan diakenen of ze net als de ouderlingen op rouwbezoek gaan. Dat blijkt in de praktijk weinig voor te komen. Ze gaf in overweging dat wel te doen, omdat bij een wisseling van de gezinssituatie het nogal eens voor komt, dat mensen terugvallen in een situatie van armoede.

Jonna van den Berge-Bakker ging verder in op het werk van de diakenen. Ze sprak over een koelkastmodel en een kookboekmodel. Als je eten wilt maken, kan je gebruik maken van een kookboek. Je komt allerlei ingrediënten tegen waarvan je er maar een deel daadwerkelijk hebt. Je kunt dan naar de winkel gaan om de onderdelen aan te vullen. Zo zijn er diaconieën die onvoldoende vrijwilligers hebben, soms ook onvoldoende geld, soms te weinig kennis. Ze proberen dat tekort aan te vullen alvorens aan de slag te gaan. Je kunt ook werken volgens het koelkastmodel. Je leest dat je bepaalde ingrediënten nodig hebt voor een maaltijd, je kijkt vervolgens in je eigen koelkast en je past het recept aan afhankelijk van de producten die je in je eigen koelkast vindt. Ze moedigde de diakenen aan op deze manier te werken. Zo doet Jezus het ook als hij een jongetje inzet dat slechts vijf broden heeft en twee vissen. De missie hoeft niet te zijn dat alle armoede de wereld uit wordt geholpen; die vraag is te groot. De missie mag volstaan met datgene aan te reiken waarover je in je eigen omgeving kunt beschikken.

In het middaggedeelte kon je diverse workshops bezoeken. Zo was er een workshop ‘Maak gebruik van je kerkgebouw’.  Christine Hoek en Cybille Latour van een gemeente in Utrecht (Johannes-in-de-wijk) vertelden over de manier waarop ze een kerkgebouw inzetten als sociale eettafel, als koffie-inloop en als papiercafé, daarmee bedoelen ze dat de kerk geopend is voor mensen die met administratieve vragen rondlopen en twee keer per week hulp kunnen krijgen om door die vragen heen verder te komen.

Iwan Dekker van Kerkinactie noemde twee vragen waar diakenen tijdens regionale ontmoetingsavonden vaak meekwamen: Hoe komen we armoede op het spoor? En: Hoe komen we als diaconie in beeld bij de mensen die dat nodig hebben?

Dekker leidde een quiz voor de verzamelde diakenen, waarbij hij vijftien vragen voorlegde aan de mensen. Er waren steeds twee antwoorden mogelijk:  A (staan), B (zitten). De meest geïnformeerde diaken bleek toch nog altijd een derde van de vragen fout te hebben. Voor de liefhebbers hier de vijftien vragen en daaronder de antwoorden.

1. Hoeveel mensen leefden in 2024 onder de armoedegrens?
a. 550.000
b. 1,1 miljoen

2. Hoe hoog is die armoedegrens eigenlijk? Ga uit van 2024
a. alleenstaand 1600 euro, stel met twee kinderen 2625 euro per maand
b. alleenstaand 1450 euro, stel met twee kinderen 2400 euro per maand

3. Wat is het nulaanbod?
a. het aanbod dat je tijdelijk geen schulden meer terug hoeft te betalen (nul), maar de schulden blijven wel bestaan tot er weer inkomen is en terugbetaald kan worden
b. het aanbod dat alle schulden worden kwijtgescholden (nul) voor wie ze niet kan betalen

4. Een casus: Hans en Thea zijn gescheiden en hebben ook hun schulden verdeeld bij de notaris. Zo ook de lening van een auto die naar Hans gaat. Toch meldt de schuldeiser zich ook bij Thea. Mag dat?
a. Nee, de verdeling van schulden is vastgelegd bij de notaris en daar moet ook de schuldeiser zich aan houden.
b. Ja, dat het verdeeld is bij de notaris is een persoonlijke zaak, de schuldeiser heeft daar geen boodschap aan.

5. Hoeveel mensen kregen in 2025 hulp van een SchuldHulpMaatje?
a. 10.776
b. 12.604

6. Wat is de grootste schuldeiser in Nederland?
a. de overheid (belastingdienst, CJIB, etc.)
b. incassobureaus

7. Hoeveel procent van de mensen in armoede had in 2024 een baan?
a. 30 procent
b. 48 procent

8. Een woning waar ook minderjarige kinderen wonen mag sinds 2025 niet meer ontruimd worden.
a. niet waar
b. waar

9. Hoe lang maken klanten gemiddeld gebruik van de Voedselbank? (cijfers 2025)
a. 18  maanden
b. 24 maanden

10. Hoeveel procent van de huishoudens had in 2025 geregistreerde problematische schulden?
a. 8,6 procent
b. 8,9 procent

11. Wat is de gemeente met het hoogste armoedepercentage en welke met het laagste?
a. Amsterdam en Roozendaal
b. Rotterdam en Laren

12. Bijna de helft van de Nederlanders heeft schulden
a. waar
b. niet waar

13. Armoede zorgt ervoor dat je IQ met gemiddeld 13 punten zakt
a. niet waar
b. waar

14. Uit het nieuws van deze week: bij welke groep is de armoede in 2025 opvallend gestegen?
a. ZZP’ers
b. werknemers met meerdere kleine contacten

15. Een leuke uitsmijter: hoeveel kerken doen volgende week mee aan de Kerk in Actieweek voor de voedselbanken?
a. 189
b. 156

Antwoorden:
1a; 2a; 3b; 4b; 5b; 6b; 7b; 8a; 9a; 10a; 11a; 12b; 13a; 14a; 15b.

Foto onder: Jonna van den Berge-Bakker bij de inleiding over het kookboekmodel en het koekkastmodel