Foto: Een deel van aanwezigen, namelijk de leden van de Mediaraad, boven van links naar rechts Henri de Klein, Marjet Korf, Bernard Krakers, Klaas van der Kamp, Roy van der Veen, Wolf van der Feltz, Danny de Vries. Onder: Brahma Ramsodit, Belinda Wansink, Shrley Kambel, Arno van Dijk.
Regionale omroep betrouwbare partner in crisissituaties
Onderzoek van de regionale publieke omroepen laat zien dat veel Nederlanders regionale journalistiek als geloofwaardig ervaren omdat die dichter bij de eigen leefomgeving staat. Respondenten geven aan dat regionale media beter weten wat er buiten de Randstad speelt en lokale ontwikkelingen concreter kunnen duiden.
Dat blijkt uit de Nationale Vertrouwensmonitor Media 2025. De gegevens zochten we op na een bijeenkomst van statenleden van de provincie Overijssel en leden van de mediaraad van RTV-Oost op 10 juni. De periodieke ontmoeting ging over het thema ‘Weerbaarheid en veiligheid’. Hoofdredacteur / directeur Danny de Vries vertelde dat de regionale omroep de calamiteitenzender is in Overijssel. Dat heeft consequenties voor de manier waarop je berichten doorgeeft, zeker als zich een ramp voordoet; en het vraagt om voorbereiding in goede tijden. Danny de Vries noemde het voorbeeld van de voorraad diesel. De regionale omroep wil uiteindelijk voor 72 uur diesel in voorraad hebben, stel dat de energievoorziening acuut stopt. En er zijn onderling afspraken tussen regionale omroepen dat men gebruik kan maken van elkaars faciliteiten, stel dat de eigen faciliteit door een ramp geen mogelijkheden meer heeft om uitzendingen te verzorgen.
Bij een ramp kan je er niet van uit gaan dat internet werkt of dat mensen overzicht hebben over hun situatie. De overheid vraagt burgers daarom noodpakketten in huis te hebben, waarin standaard een radio is opgenomen, zodat men berichten van de calamiteitenzender kan ontvangen. Danny de Vries onderstreepte het belang van zo’n radio door de aanwezige statenleden een presentexemplaar te geven van een exemplaar die werkt op zonne-energie of zelf kan worden aangedreven door aan een slinger te draaien.
De statenleden vroegen in de vergadering naar betrouwbaarheidscijfers van de regionale omroep. Achteraf bij elkaar gezocht blijkt de Nationale Vertrouwensmonitor Media 2025 van Newcom Research en Pinch dat de regionale nieuwsmedia als rapportcijfer een 7,6 krijgen. De landelijke nieuwmedia scoren 7,5 en sociale media 6,1. Het Centraal Bureau voor de Statistiek kwam in 2024 met cijfers waaruit blijkt dat de media tot 50 procent vertrouwd worden; politie en rechters scoren hoger, maar kamerleden en kerken scoren lager.
Andries Heidema, commissaris van de koning in Overijssel, opende de bijeenkomst. Hij legde de link met een ontmoeting twee jaar geleden in Hengelo. Nu was er een soort tegenbezoek van de mediaraad bij de provincie. Hij sprak waarderende woorden over de samenwerking tussen provincie en omroep. Danny de Vries onderstreepte het belang en zei dat men het netwerk van RTV-Oost met 1,6 miljoen hits op de site per week en het allerbeste bekeken Youtube-kanaal van de regionale omroepen graag ter beschikking stelt voor informatievoorziening tijdens calamiteiten. In kleinere gespreksgroepen van statenleden en leden van de mediaraad kwam naar voren dat die intenties ook consequenties hebben voor de manier waarop men zich opstelt in rustiger dagen. Politici en overheid lopen het risico dat men kwesties bagatelliseert; de media moeten oppassen dat men in een verlangen kijkers, lezers of luisteraars te prikkelen niet te veel op sensatie inzet.
De coronacrisis kwam verschillende keren naar voren als voorbeeld vanuit het verleden. De kerken hebben toen ervaren dat de omroep bereid was als calamiteitenzender registraties uit te zenden van diensten op het moment dat er geen publieke bijeenkomsten konden zijn. Commissaris Andries Heidema heeft destijds een video-boodschap ingesproken die in de kerken is verspreid ter bemoediging. Het huidige parlementaire onderzoek naar de coronacrisis onderstreept tot nu toe het belang van het nemen van de eigen verantwoordelijkheid. Zo gaan de gesprekken over de vraag of de nationale overheid voldoende eigen keuzes heeft gemaakt na het horen van de visie van de wetenschap.
De vuurwerkramp in Enschede is een ander voorbeeld van een regionale ramp, waar omroep en autoriteiten heilzaam kunnen samenwerken. Het is van belang om daarvoor te oefenen. 'Bij de ramp in Enschede was duidelijk dat journalisten zich konden verzamelen in de studio in Hengelo, maar wat doe je als je eigen huis betrokken is bij de ramp? Meld je je dan ook voor de publieke zaak of heb je eerst privéverplichtingen?', aldus een deelnemer die wees op het nut van een uitgeprobeerd draaiboek.
Statenleden en leden van de mediaraad spraken over de mogelijkheid ‘mediawijsheid’ te ontwikkelen onder de burgers. Er zijn voorbeelden dat er trainingen en workshops worden aangereikt en informatie in het algemeen wordt gegeven van hoe je nieuws en fake-nieuws kunt onderscheiden, do’s en don’ts voor crisissen die zich onverwachts kunnen aandienen.
Aanwezige statenleden en hoofdredactie benadrukten het belang van goede informatie ook in rustiger tijden. Met de statenverkiezingen op komst in 2026 hebben beide partijen belang bij duidelijke, laagdrempelige informatie voor de burgers. Zoiets als een 'nieuwscafé' kan daarbij passende uitzendingen en berichten leveren.