Eurocommissaris Magnus Brunner schudt de hand van de diverse bestuursleden van de Europese Raad van Kerken; op de foto drukt hij Krzysztof Pikulski van de Oud-Katholieke Kerk uit Polen de hand

Kerk en euro-commissaris zien vergelijkbare risico's rond AI 


Het debat over de toepassingen van AI (kunstmatige intelligentie) en socials lopen stroever dan verwacht. Bepaalde politieke partijen in Europa hebben de vrijheid van meningsuiting zo hoog in het vaandel staan, dat het moeilijk is om ook het misbruik ten opzichte van kinderen geagendeerd te krijgen. Waar je zou verwachten dat iedereen seksueel misbruik van kinderen wil voorkomen, moet je in de praktijk  boulevardbladeren als Bild, platforms als Meta, Facebook en Tiktok en ook liberale politieke partijen nadrukkelijk wijzen op de risico’s.

Het algemeen bestuur van de Europese Kerkenconferentie sprak op vrijdag 20 november met Euro-commissaris Magnus Brunner uit Oostenrijk. Hij is als commissaris verantwoordelijk voor de portefeuille interne zaken en migratie, waaronder ook veiligheid valt (digitale infrastructuur) en vrijheid van godsdienst (veiligheid voor joden, moslims en andere godsdiensten). Als eurocommissaris is Brunner ook verantwoordelijk voor het zogenaamde artikel 17 – overleg, waarin de Europese Unie zich verplicht om open, transparant en regelmatig het gesprek te voeren met kerken, religieuze gemeenschappen en levensbeschouwelijke organisaties.

Brunner heeft recent nog overleg gehad over de manier waarop AI functioneert. Hij stelt vast dat enkele Amerikaanse staten, zoals Californië, Montana en New York, gevoeliger zijn geworden voor regulering van AI. Ze oriënteren zich daarbij op de Europese teksten. Regulering is belangrijk om te voorkomen dat kwetsbare groepen de dupe worden van het gebruik van AI. ‘Verhef je stem’, adviseerde Brunner de kerken, toen het ging om seksuele wantoestanden die blijven woekeren via de digitale media.

Brunner beschreef de veranderingen die zich de laatste jaren in Europa aan het voltrokken zijn. De kaarten worden internationaal opnieuw geschud, nu de VS met Rusland en China de machtskaart nadrukkelijker speelt. Europa voert in razend tempo veranderingen door op het gebied van defensie en energiebeheer. Het continent gaat nieuwe relaties aan met landen als India en Canada. Landen als Maleisië en Indonesië zien Europa als een betrouwbare handelspartner. Het Verenigd Koninkrijk herbezint zich op de band met Europa en gaat hernieuwde samenwerking aan. Europa heeft in toenemende mate grip op de migratie, meent de eurocommissaris. Illegale immigratie is teruggebracht met 65 procent.

De kerken bieden een constructieve bijdrage aan Europa, doordat men helpt bruggen te bouwen tussen volken en bevolkingsgroepen, meent Brunner, zelf van rooms-katholieke huize. Het algemeen bestuur benoemde het belang van vrijheid van godsdienst. Drie voorbeelden kwamen daarbij aan de orde: Oekraïne, Cyprus en Armenië. Metropoliet Chrysostomos van Cyprus, lid van het algemeen bestuur, schetste de moeilijkheden in zijn land. De Turkse bezetting deelt het eiland in twee delen. De EU heeft eerder geld gegeven voor de restauratie van kerken, ook op het Turkse deel van het eiland. Maar de Turken gebruiken de kerken nu voor maatschappelijke doelen, maar weigeren de christenen gebruik te laten maken van het kerkgebouw voor de eredienst. Brunner zegde toe het punt mee te nemen in het overleg dat met Cyprus wordt gevoerd over het openen van grenzen in het kader van de Shengen-akkoorden. Deze vormen de basis voor vrij personenverkeer zonder grenscontroles aan de binnengrenzen in het grootste deel van Europa. Vader Garegin Hambardzumyan schetste de problemen van de christenen in Nagorno-Karabach.

Het algemeen bestuur gaf inzage in de inspanningen in Oekraïne. Eén van de punten van de aandacht is het herstel van de gebouwen, naast het uitbouwen van onderling vertrouwen. Gekeken wordt in hoeverre EU en CEC daarbij gezamenlijk kunnen optrekken, onder meer wat eventuele subsidies betreft voor het praktische werk.


En dan is er het fotomoment van de euro-commissaris met v.l.n.r. Frank-Dieter Fischbach (algemeen secretaris van de CEC), Dagmar Winter (bisschop van de Schots Episcopale Kerk), Magnus Brunner en Frank Kopania (bisschop van de protestantse kerk in Duitsland)

Het algemeen bestuur stemde in tijdens de vergaderingen, die plaatsvonden van 19 tot/met 21 november, met een project over christelijk nationalisme. Frank-Dieter Fischbach merkt in zijn werk als algemeen secretaris, dat diverse van de 114 lidkerken van de CEC, te maken hebben met de groeiende invloed van rechts-populisme en nationalisme. De politieke partijen claimen daarbij soms dat ze zich inzetten voor christelijke waarden en christelijke narratieven. De Europese Kerkenconferentie wil kerkleiders bij elkaar brengen in 2027 om de situatie te analyseren en om te komen tot het uitbouwen van een verder doordachte strategie. Cijfers uit de Verenigde Staten onder evangelische christenen laten zien dat ruim de helft van deze groep tot een herdefiniëring van waarden komt onder invloed van een fundamentalistische insteek.

De kerkelijke koepel heeft ervaring met het bespreekbaar maken van christelijk nationalisme, waarbij ook wel termen worden gebruikt als ‘christianisme’ (een contaminatie van ‘christendom’ en ‘nationalisme’). Een conferentie in Helsinki ging over dit thema in relatie tot de opstelling van de Russisch-Orthodoxe Kerk. De Russische patriarch Kirill bracht in juli 2026 een boek uit onder de titel ‘War – Beyond Visible Causes and Consequences’ waarin hij er van uitgaat dat God zelf zich identificeert met de groep die aan de kant van het licht vecht; Russen worden daarbij opgeroepen als ‘strijders voor de Heer’ hun historische plicht te doen. Na het verschijnen van het boek sprak Kirill tijdens een bezoek aan een klooster over kernwapens als ‘Gods genade’ en ‘goddelijke voorzienigheid’.

Het thema ‘Pathways to Peace’ is één van de belangrijkste thema’s voor de Europese Kerkenconferentie. Het is de bedoeling in 2027 met een verder studiedocument te komen. Er zal opnieuw een workshop zijn in september 2027 in Lviv. Een groep Russische dissidenten uit het Westen zal een rol spelen tijdens de Deutscher Kirchentag (protestants), die van 5 t/m 9 mei 2027 in Düsseldorf wordt gehouden. Een gezamenlijk bezoek van CEC en Comece (rooms-katholiek) aan Oekraïne staat gepland voor 24 februari 2027; het is dan op de dag af vijf jaar geleden dat de radicale invasie van Rusland in Oekraïne van start ging. Het bezoek is een teken van solidariteit.

Het algemeen bestuur evalueerde de introductie van Charta Oecumenica, het document waarin de kerken in Europa (inclusief de Rooms-Katholieke Kerk) een gezamenlijke agenda neerleggen van relevante thema’s en posities voor het continent. Naast de talen van de CEC (Engels, Frans, Duits) zijn er teksten beschikbaar gekomen in het Nederlands, Italiaans, Hongaars, Zweeds, Pools, Portugees, Fins en Deens. In Nederland is de tekst besproken in de Raad van Kerken en in de Protestantse synode. In Duitsland hebben inmiddels achttien kerken verenigd in de ACK (oecumenisch verband) de Charta ondertekend als gezaghebbend voor de eigen agenda in deze tijd. In Denemarken leveren studenten een bijdrage in de bezinning op de Charta. Het bestuur besloot de tekst uit te delen tijdens de komende assemblee in 2028. Mogelijk dat de verwerking en doorwerking van de tekst een plek kan krijgen in de agenda.

Het algemeen bestuur heeft de contouren van de vijfjaarlijkse assemblee verder ingekleurd die van 4 t/m 9 mei 2028 in Athene zal worden gehouden. Er is een thema afgesproken, waarover binnenkort een persbericht zal uitgaan. Het bestuur koos voor een gecomprimeerde assemblee in vijf dagen. Men bezon zich verder over mogelijkheden de assemblee voorbij 2028 nog verder qua stijl en inkleuring te veranderen.

De CEC heeft op dit moment geen expliciete financiële problemen. Verwacht wordt dat er nog diverse sponsoren zullen zijn voor de assemblee als de thema’s verder worden ingekleurd. Door een strak financieel beleid en reserveringen voor de assemblee is het tot nu toe gelukt met sluitende begrotingen te werken.


Voorafgaand aan de viering verzamelen zich de bezoekers in de Europakapel; op de voorste rij Job van Lobenstein (links) en Peter Pavlovic (rechts); op de tweede rij Huibert Logmans en zijn nieuwe collega Michael Sorensen

De bijeenkomst in november 2026 kreeg een bijzondere inkleuring door de liturgische bijeenkomst in de Kapel van Europa, de Verrijzeniskapel. Job van Lobenstein, de Nederlander die sinds januari is aangesteld voor mensenrechten, werd tijdens een liturgische viering welkom geheten in zijn werk. Michael Sorensen uit Denemarken werd in dezelfde avondwake geïntroduceerd als juridisch adviseur naast Huibert Logmans uit Nederland. Peter Pavlovic nam tijdens de viering afscheid als beleidsmedewerker van de CEC, waaraan hij sinds 1999 was verbonden.

De Europese Kerkenconferentie maakt een periode van veranderingen mee. Dat merk je ook aan de mensen die voor CEC werken; Job van Lobenstein is daar een voorbeeld van. Om het werk een verdere bedding in de kerken te geven worden er verschillende stuurgroepen gevormd met mensen die meedenken rond centrale thema's. Job van Lobenstein werkt met een stuurgroep mensenrechten, waarin onder meer meedoet ds. Margarithe Veen uit Nederland; ze heeft een protestantse achtergrond en werkt tegenwoordig in een doopsgezinde gemeente. 

De wandelgangen van het bestuur bieden gelegenheid om elkaar bij te praten over de ontwikkelingen in de eigen kerken. De vertegenwoordiger van de Baptisten in Italië vertelde dat zijn kerk tijdens de eerstvolgende synode spreekt over de inzet van predikanten. Er zijn circa 65 predikanten die zo’n 100 gemeenten moeten bewerken. De vertegenwoordiger van de Zweedse lutherse kerk vertelde over de discussie in de synode of je voorgangers kunt verplichten een relatie te zegenen tussen twee mensen van hetzelfde geslacht. De vertegenwoordiger van de Orthodoxe kerk in Groot-Brittannië benoemde de groei van de kerk, met name onder jonge, vaak intellectuele, mensen.