Govert Buijs voor een goed gevulde zaal

Mensen over kloof heen laten kijken
 
Westerse landen zijn geconfronteerd met een kloof tussen wat mensen verwachten van de samenleving en wat er daadwerkelijk gebeurt. De kredietcrisis heeft die kloof in volle omvang manifest gemaakt. Er leeft boosheid en frustratie onder de mensen, die geen uitweg krijgt. De kerken kunnen in dezen leiderschap tonen door oog te blijven houden voor het publieke belang.  
 
Dat verwoordde Govert Buijs, hoogleraar filosofie aan de Vrije Universiteit, tijdens een publiek debat, aansluitend bij een driedaags congres van de Societas Oecumenica en onder meer georganiseerd door de Raad van Kerken in Nederland, in Utrecht op 22 augustus. De Raad van Kerken heeft eerder een document uitgebracht onder de titel ‘De weg van discipelschap’. Met deze samenkomst ging men daar verder op door.  
 
Het thema van de polarisatie is op de agenda gekomen door de ontwikkelingen in de samenleving, waarin groepen meer en meer tegenover elkaar komen te staan zonder het gesprek aan te gaan. Rechtse politieke partijen haken daar in confronterende zin op in.  
 
Buijs sloot aan bij het werk van Bart Brandsma om de ontwikkelingen te duiden. Er zijn ‘pushers’ in de samenleving die de toon zetten. ‘Joiners’ volgen en ondersteunen de trends. En het is vervolgens de vraag in hoeverre de zwijgende middengroepen in de radicalisering worden meegenomen. Er zijn bruggenbouwers nodig die de eenzijdige polarisatie weten om te buigen naar andere vraagstellingen.  
 
Er is leiderschap nodig om de vragen te reguleren. Politici, economische leiders, media en spirituele leiders kunnen daar hun verantwoordelijkheid nemen.  
 
Verschillende mensen mochten op Govert Buijs reageren. De rooms-katholieke filosoof Theo de Wit ging in op de relatie tussen religie en cultuur. Religie zonder cultuur verliest zich in oneliners als ‘Jezus redt’. Een christelijke cultuur zonder religie ontaardt in folklore. En een derde reactie gaat over heimwee naar de christelijke natie van weleer; het geeft een sacramentalisering van the old time religion, zoals de hang naar ‘Make America Great Again’.  
 
Eunice Anita-Offerman, coördinator van SKIN, stelde vragen bij de kloof, die Buijs signaleerde. Voor het westen mag die kloof dan zichtbaar zijn geworden in de coronacrisis; voor veel migranten was die kloof er al veel eerder; ze is zichtbaar in de manier van kolonialisering en slavernij. Buijs kwam haar tegemoet en stelde dat de kwetsbaarheid die men in koloniale gebieden ervaarde een eigenschap is die men in het westen nu nog moet ontwikkelen.  
 
Kees van Ekris, algemeen secretaris van de Protestantse Kerk, vroeg zich af of Buijs niet een zekere terughoudendheid aan de dag legde, als hij de kerk een indirecte macht toedichtte. Zou je als kerk ook niet direct kunnen spreken? En hij vroeg zich af of het kwaad niet meer als zonde benoemd moet worden. Welke instrumenten heb je als he tipping-point gepasseerd is?  
 
Uit de zaal kwamen diverse aanvullingen en opmerkingen. Iemand benoemde de invloed van social media. Iemand wees op de bruggenbouwers en het belang van allianties werd verwoord. Jan van der Kolk, vrijwilliger bij de Raad van Kerken, stelde de vraag of het model van Brandsma niet te gemakkelijk uitgaat van de waarheid die bij de zwijgende middengroep te vinden zou zijn; leert de ervaring niet dat de menselijkheid en het verlangen naar inclusiviteit soms niet bij uitstek bij de critici te vinden is. Dat was het punt, waarop de voorzitter de bijeenkomst moest afbreken om des tijds wille. 

Voor de bijdrage van Buijs: 
Klik hier voor pagina 1
Klik hier voor pagina 2